Avrupa Komisyonu ve Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi bu hafta, AB'nin gelişmekte olan ülkelerin ihracatını destekleyen ana ticaret aracı olan Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi'nin (GSP) uygulanmasını detaylandıran ortak bir rapor yayımladı.
Rapor, programın yararlanıcı ülkelerde ekonomik ilerleme ve sürdürülebilir kalkınmayı teşvik etmeye devam ettiğini, aynı zamanda jeopolitik belirsizlik ortamında istikrar ve öngörülebilirlik sunduğunu doğruluyor.
AB pazarlarına düşük veya sıfır gümrükle erişim sağlayan GSP, istikrarsız dönemlerde ticaret ilişkileri için tutarlı bir dayanak olarak tanımlanıyor.
Bulgular 2023-2025 dönemini kapsıyor ve programın üç düzenlemesini değerlendiriyor: Standart GSP, GSP+ ve Silahlar Hariç Her Şey (Everything But Arms).
2024 yılında AB, GSP tercihleri kapsamında yaklaşık 60 milyar euro değerinde mal ithal etti ve bu durum hem ortak ülkelere hem de Avrupalı ithalatçı ve tüketicilere fayda sağladı.
Yararlanıcı ülkeler, tercihli tarife rejimi sayesinde tahmini 5 milyar euro tasarruf elde etti.
Faydaların en büyük kısmı, Silahlar Hariç Her Şey aracı kapsamında 3 milyar euronun üzerinde tasarruf sağlayan en az gelişmiş ülkelere gitti.
Bangladeş, Hindistan ve Pakistan en büyük yararlanıcılar olarak öne çıkarken, tüm GSP ithalatının yüzde 59'unu oluşturan giyim ürünleri ticaret akışlarına hakim oldu.
Ticaretin ötesinde, programın özellikle insan hakları, çalışma standartları, çevre koruma ve yolsuzlukla mücadele gibi alanlarda sürdürülebilir kalkınmayı ve iyi yönetişimi teşvik ettiği belirtiliyor.
AB izleme ve katılım mekanizmalarının, yararlanıcı ülkelerde reformları ve iyileştirmeleri desteklemede merkezi bir rol oynadığı vurgulanıyor.
AB tarafından finanse edilen ortaklık projeleri de hedeflenen işbirliği yoluyla ülkeye özgü zorlukların ele alınmasına katkıda bulundu.
Rapora, sekiz mevcut GSP+ yararlanıcısı ve Silahlar Hariç Her Şey düzenlemesi kapsamında gelişmiş katılım sağlanan üç ülkeyi kapsayan dokuz personel çalışma belgesi eşlik ediyor.
Genel olarak, yararlanıcı ülkelerin programın koşullarını oluşturan sürdürülebilir kalkınma ve uluslararası standartlara uyum konusunda ilerleme kaydettiği belirtiliyor.
Rapor döneminde birçok GSP+ ülkesi insan hakları mevzuatını ve kurumsal çerçevelerini güçlendirdi.
Bu ülkelerin çoğunda işçi haklarında da iyileşmeler kaydedildi, ancak ilerlemenin kapsamı ve tutarlılığı farklılık gösterdi.
İklim ve çevre koruma taahhütleri güçlü kalmaya devam ederken, birçok ülke biyolojik çeşitlilik önlemlerini ve korunan alan mevzuatını geliştirdi.
Özellikle uyuşturucu kontrolü ve yolsuzlukla mücadele olmak üzere yönetişim alanında da bir dizi vakada iyileşmeler gözlemlendi.
Ancak rapor, özellikle insan haklarıyla ilgili olarak GSP+ taahhütlerinin uygulanmasında önemli zorlukların devam ettiğine dikkat çekiyor.
Sınırlı yargı bağımsızlığı, kısıtlı hukuk yollarına erişim ve suistimallere karşı zayıf hesap verebilirlik gibi sorunlar endişe kaynağı olmaya devam ediyor.
İşçi haklarının uygulanmasının eşitsiz olduğu, iş teftiş kurumlarının genellikle sınırlı kapasiteyle kısıtlandığı belirtiliyor.
Geleceğe bakıldığında, çoğu yararlanıcı ülke için ekonomik görünümün iyileşmesi beklenirken, birçoğunun Birleşmiş Milletler en az gelişmiş ülke statüsünden çıkma yolunda olduğu ifade ediliyor.
GSP'nin bu geçiş süreçlerinde, ülkelerin uyum sağlamasına destek olarak önemini koruması bekleniyor.
Program şu anda 3 milyardan fazla insanı temsil eden 65 ülkeyi kapsıyor ve yoksulluğun azaltılması, ekonomik büyüme ve sürdürülebilir kalkınmayı desteklemek için indirimli veya sıfır ithalat vergileri sunuyor.
En az gelişmiş ülkeler, girişim kapsamında AB pazarına tam gümrüksüz ve kotasız erişimden yararlanıyor.
Bu erişim, insan hakları, işçi hakları, çevre koruma ve iyi yönetişime ilişkin uluslararası standartlara uyum şartına bağlı.
Rapor, Komisyon ve Avrupa Dış Eylem Servisi'nin hükümetler, sivil toplum, sosyal ortaklar ve iş dünyası ile izleme misyonları ve gelişmiş diyalog dahil olmak üzere yürüttüğü çalışmaları yansıtıyor.
Bu yayın, mevcut GSP düzenlemesi kapsamındaki son raporu işaret ediyor ve daha güçlü sürdürülebilirlik ve şeffaflık gereklilikleri içeren yeni bir çerçeveye geçişin sinyalini veriyor.
2027-2036 dönemi için yeni GSP düzenlemesi 17 Haziran 2026'da kabul edildi ve 22 Haziran 2026'da yayımlandı; 1 Ocak 2027'de yürürlüğe girecek.
