Araştırmacılar, çiftçiler ve teknoloji şirketleri, ürün hastalıkları, sulama ve düzensiz internet sorunlarını ele almak için açık kaynak araçlar geliştiriyor. Bu çalışmalar dijital tarımı daha ucuz, daha pratik hale getiriyor ve çiftçilerin güvenini kazanmasını kolaylaştırıyor.
Yeni bir dijital çözüme yatırım yapıp yapmamayı düşünen bir çiftçi için yüzlerce kilometre uzakta başarılı bir gösterim pek ikna edici olmayabiliyor. Aynı teknolojinin komşu bir çiftlikte çalışmasını görmek ya da bir çiftçi arkadaşından, tanıdıktan ya da yerel kafedeki bir sohbetten öneri almak ise farklı bir ağırlık taşıyor.
Yunan dijital inovasyon merkezi GreenSupplyChain'in genel müdürü Nikos Marianos'a göre önemli olan, teknolojinin çiftçilerin tanıdığı koşullarda işe yaradığına dair kanıtı görmektir.
"Çiftçiler yenilik yapmak istiyor ama faydaları görmeleri gerekiyor" diyen Marianos, tarım ile dijital teknolojinin kesişiminde 15 yıldan fazla süredir çalışıyor. Açık kanıt olmadan çiftçileri yatırım yapmaya ikna etmenin ne kadar zor olduğunu biliyor.
Marianos, Belçika, Kıbrıs, Fransa, Yunanistan, Hollanda, Polonya ve Sırbistan'dan araştırmacılarla birlikte AB destekli OpenAgri girişiminde çalışıyor. Ekip, çiftçilerin, danışmanların ve politika yapıcıların dijital çözümleri tahmin ya da satış söylemleri yerine gerçek kanıtlarla karşılaştırmasını sağlayan yeni bir araçla bu güven açığını kapatmak istiyor.
Ekip, tarımsal uygulamalar geliştiren şirketleri sürece dahil etti ve çiftçilerin teknolojilerden ne beklediğini tanımlamalarında rol almalarını sağladı. Çalışmalar 2026 sonuna kadar sürecek.
OpenAgri ekibi bir başka tarım uygulaması tasarlamak yerine, küçük şirketlerin ve girişimlerin her bileşeni sıfırdan inşa etmeden çiftçilerin ihtiyaçlarına uyarlayabileceği açık kaynak yapı taşları sunuyor.
Hollanda'daki Maastricht Üniversitesi profesörü ve OpenAgri'nin koordinatörü Christopher Brewster, yaklaşımı Lego ile inşa etmeye benzetiyor. Bileşenler yerel ihtiyaçlara göre birleştirilebilir, uyarlanabilir ya da değiştirilebilir.
Yapı taşları arasında hava bilgilerini bir araya getiren, sulama ihtiyacını hesaplayan, zararlı ve hastalık riskini değerlendiren, çiftlik faaliyetlerini kaydeden ve rapor üreten hizmetler bulunuyor. Önemli olan nokta, bunların birbirleriyle iletişim kuracak şekilde tasarlanmış olması; mevcut pek çok tarımsal uygulamanın zorlandığı bir konu bu.
Araştırmacıların şimdiye kadarki en kapsamlı ürünü Karar Destek Aracı, yani DST. Bu ücretsiz web uygulaması çiftçilere, danışmanlara ve politika yapıcılara ihtiyaçlarına uygun dijital çözümü bulmalarında yardımcı oluyor.
Kullanıcılar, aracın zayıf internette nasıl çalıştığı, ne kadar enerji tükettiği, işletme maliyetinin ne olduğu ve farklı tarım koşullarında ne kadar dayanıklı olduğu gibi pratik faktörleri karşılaştırabiliyor.
Örneğin bir çiftlik danışmanı iki zararlı tespit hizmeti arasında seçim yaparken, DST'yi kullanarak maliyet, enerji kullanımı ve gerçek koşullardaki güvenilirliği tartabiliyor. Bu sayede tahmin yerine kanıta dayalı bir karar alınabiliyor.
Politika yapıcılar da bu kanıttan yararlanarak dijital araçların daha geniş yayılmasından önce altyapının nerede iyileştirilmesi gerektiğini görebiliyor. Beta sürümü OpenAgri web sitesinde test için kullanıma açıldı.
Marianos'a göre en büyük sorunlardan biri teknoloji geliştiricilerin ürünlerini çok iyi anlaması ama onları kullanması beklenen insanları anlamaması.
Araştırmacılar bu nedenle çiftçileri ve danışmanları OpenAgri çözümlerinin tasarımı ve testine dahil etti. Yunanistan, Fransa, Belçika, Polonya ve Kıbrıs'ta beş pilot çalışma bağ, hayvancılık, tarla bitkileri ve kompostlama gibi farklı ortamları kapsıyor. Açık çağrıyla seçilen dokuz pilot daha bulunuyor.
Ekip, dijital tarımda sık gözden kaçan bir engeli de ele alıyor: internet erişimi. Çiftlikler genellikle kentsel merkezlerden uzak, sınırlı geniş bant ya da mobil bağlantıya sahip alanlarda yer alıyor.
Yunanistan'daki bir bağ pilotunda, bağ arasında hareket eden bir kamera yaprak görüntüleri yakalayarak olası hastalıkları tespit ediyor. Araştırmacılar bu görüntülerin yerel olarak işlenmesi ile buluta gönderilip işlenmesi arasındaki doğruluk, enerji kullanımı ve maliyet farkını karşılaştırıyor. Bu tür kanıtlar daha sonra DST'nin önerilerine besleniyor.
Çiftçiler ayrıca birbirleriyle kolayca bilgi alışverişi yapamayan giderek artan sayıda dijital ürünle de karşı karşıya. Brewster'a göre farklı uygulamaların ortak birlikte çalışabilirlik standartlarını kullanması "büyük fark yaratır".
OpenAgri, bileşenlerin birlikte çalışabilir olmasını sağlayacak şekilde tasarlandı ve bilgi alışverişine izin veriyor. Bir hava hizmeti örneğin hastalık riski ya da sulama hizmetine bilgi akışı sağlayabiliyor; her uygulama izole çalışmıyor.
Ekip, geliştiricilerin sıfırdan başlamak yerine mevcut çalışmaları bulup yeniden kullanabilmesi için çevrimiçi bir katalogda yaklaşık 150 çözümü bir araya getirdi.
Ayrıca sulama, ürün koruma ve veri değişimi için yeni açık kaynak bileşenler geliştirdi. Bir örnek günlük bir sorunu ele alıyor: çiftçiler aynı faaliyetleri farklı formatlarda yetkililere ve işletmelere bildiriyor. Araştırmacılar çiftlikte zaten bulunan verilerden bu raporları otomatik olarak üreten bir hizmet geliştirdi.
"Sıradan ama tarım sektörü için inanılmaz derecede önemli" dedi Brewster.
DST, 14 pilot çalışmadan ve Avrupa genelinde dijital tarımın daha geniş analizinden elde edilen kanıtları bir araya getirerek araştırmayı harekete geçirilebilir bilgiye dönüştürüyor.
Araç, politika yapıcıların hangi teknolojilerin belirli bölgeler için daha uygun olduğunu ve altyapının öncelikle nerede iyileştirilmesi gerektiğini belirlemesine yardımcı olabilir. Kötü geniş bant bağlantısına sahip bölgelerde örneğin dijital araçların yayılabilmesi için önce daha iyi bağlantıya yatırım yapılması gerekebilir.
Araştırmacılar ayrıca bağlantı zayıf ya da hiç yokken çalışabilen ve veriyi yerel olarak işleyen çözümler de geliştirdi.
Ama yazılımı ücretsiz olarak sunmak hayatta kalmasını garanti etmiyor. Brewster'a göre projenin en büyük zorluklarından biri AB fonu bittikten sonra geliştirme ve bakımını sürdürecek bir topluluk inşa etmek olmuş.
"Açık kaynak yazılımın insanların hayal gücünü yeterince yakalaması gerekiyor ki bakımını yapmaya devam etsinler" diye konuştu.
Hizmetleri, Linux Vakfı'nın arkasındaki kar amacı gütmeyen kuruluşun yönettiği yaygın açık kaynak yazılımlardan biri olan AgStack açık kaynak tarım girişimine katıldı.
Yunan merkez GreenSupplyChain teknolojiye yatırım yapmaya devam etmeyi planlıyor. Geniş topluluk ve devam eden projeler göz önüne alındığında Brewster, gelecekteki araştırmaların projenin sonuçlarına dayanacağından iyimser.
Ekip daha geniş bir fayda da görüyor: gerçek tarım koşullarına göre inşa edilmiş açık ve birlikte çalışabilir araçlar, Avrupa'da hâlâ görülebilen ileri teknolojiyi karşılayabilen çiftçiler ile karşılayamayanlar arasındaki farkı azaltmaya yardımcı olabilir.
Daha fazla birlikte çalışabilirlik için yapılan baskı, tarımsal verilerin çiftçiler, işletmeler, araştırmacılar ve kamu otoriteleri arasında güvenli şekilde paylaşılmasını kolaylaştırmayı amaçlayan daha geniş bir AB çabasını da yansıtıyor.
Marianos dijital tarıma yönelik daha geniş değişim konusunda da aynı derecede iyimser. "Açık şu anda çok büyük ama kademeli olarak çözülüyor. İyileşme var."
Her iki araştırmacı için ders net: çiftçilerin gerçek sorunlar etrafında inşa edilmiş, gerçek koşullarda test edilmiş ve güvenebilecekleri kanıtlarla desteklenen çözümlere ihtiyacı var. Bazen yeni bir teknolojinin işe yaradığına dair en ikna edici kanıt, beş tarla ötede çalışan çiftçi olmaya devam ediyor.
Bu makale ilk olarak AB Araştırma ve İnovasyon Dergisi Horizon'da yayımlandı.