Şili'nin eski Cumhurbaşkanı Michelle Bachelet, Birleşmiş Milletler Genel Sekreterliği adaylığı sürecinde kadın haklarına verdiği desteğin altını çizdi. Bachelet bu tutumunu, Washington'ın kürtaj yanlısı duruşu nedeniyle adaylığına veto uygulaması yönündeki çağrılara rağmen sürdürdü.
74 yaşındaki Bachelet, 193 üyeli küresel örgütün başına geçmek için yarışan dört adaydan biri. Bachelet, yirmiden fazla Cumhuriyetçi ABD'li milletvekilinin kendisini "aşırı bir kürtaj gündemi" izlemekle suçlayarak ABD vetosunu talep eden mektubunu okuduğunu söyledi.
İki dönem Şili Cumhurbaşkanlığı yapmış ve eski BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri olan Bachelet, "Her zaman kadınların yanında olacağım" dedi. Genel Sekreter olması halinde görevinin, BM'nin kadın hakları gündemlerinin hayata geçirilmesini sağlamak olacağını ekledi.
Bachelet, New York'taki BM'de adaylığına ilişkin üç saatlik canlı oturumun ardından "Kadın hakları konusunda ilerlemeye devam etmeliyiz" dedi.
Washington'ın BM temsilcisi Mike Waltz, bu ay Bachelet'in uygunluğuna ilişkin endişeleri paylaştığını söyleyerek adaylığını fiilen torpillemiş görünüyordu.
Adaylar kimler?
Rafael Grossi: 65 yaşındaki Arjantinli kariyer diplomatı, altı yıldır BM nükleer denetim kuruluşu Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) başkanlığını yürütüyor. İngilizce, İspanyolca, Fransızca ve İtalyanca konuşan sekiz çocuk babası Grossi, uluslararası krizlerdeki mekik diplomasisiyle hem kendi hem de UAEA'nın profilini yükseltti. En belirgin başarısı, Rusya-Ukrayna savaşında cephe hattını defalarca geçerek Rusya'nın işgal ettiği Zaporijya nükleer santraline küçük bir UAEA ekibinin konuşlanmasını sağlaması oldu. Birçok diplomat, BM Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesiyle iyi ilişkiler kurma çabası nedeniyle Grossi'yi yarışın favorisi olarak görüyor.
Rebeca Grynspan: 70 yaşındaki Grynspan, kendisini toplumsal cinsiyet engellerini aşmış, reform yanlısı bir çok taraflılık savunucusu olarak tanımlıyor. Kosta Rika'nın eski Cumhurbaşkan Yardımcısı olan Grynspan, BM Ticaret ve Kalkınma Konferansı'nın (UNCTAD) başkanlığını yürütüyor. İkinci Dünya Savaşı sonrası Avrupa'dan kaçan bir ailenin çocuğu olan Grynspan, dünya görüşünü doğrudan BM'nin kökenlerine bağlıyor. Seçilmesi halinde BM'nin ilk kadın Genel Sekreteri olacak. "Özel muamele beklemiyorum. Eşit muamele istiyorum" diyen Grynspan, kendisini daha çevik bir BM'yi işbirliğiyle yönetecek "olgun bir lider" olarak tanımlıyor.
Michelle Bachelet: 74 yaşındaki Bachelet, iki dönem Şili Cumhurbaşkanlığı, BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği ve 2010-13 yılları arasında kadın haklarını destekleyen BM Kadın Birimi'nin yöneticiliğini yapmış bir isim. Mart ayında Şili'deki sağa kayış sonrası ülkesi desteğini geri çekti, ancak Bachelet Brezilya ve Meksika'nın desteğiyle yarışa devam edeceğini söyledi. ABD'li Cumhuriyetçi Senatör Pete Ricketts, Bachelet'in BM insan hakları şefi olarak 2022 raporunda Çin'in Uygurlara yönelik eylemlerini soykırım olarak nitelendirmekten kaçındığını ve kürtajı temel bir insan hakkı olarak savunduğunu öne sürdü.
Macky Sall: 2024'e kadar 12 yıl Senegal Cumhurbaşkanlığı yapan 64 yaşındaki Sall, devlet başkanlığı deneyimini Genel Sekreterlik için önemli bir varlık olarak öne çıkarıyor. Batı Afrikalı ülkede bir fıstık satıcısının oğlu olan jeolog Sall, görev süresi boyunca büyük altyapı projelerini tamamladı ve Afrika'nın kalkınmasını savundu. Sall, borç yükü altındaki gelişmekte olan ülkelere destek verilmesi ve Güvenlik Konseyi'nin yeniden yapılandırılması çağrısında bulunuyor. Seçilmesi halinde, Mısırlı Boutros Boutros-Ghali ve Ganalı Kofi Annan'ın ardından üçüncü Afrikalı Genel Sekreter olacak.
Bachelet; Arjantinli Rafael Grossi, Kosta Rikalı Rebeca Grynspan ve Senegalli Macky Sall ile beş yıllık bir dönem için yarışıyor. Bu süre beş yıl daha uzatılabilir. Şu ana kadar yalnızca bu dört isim adaylığını açıkladı, ancak önümüzdeki aylarda başka adaylar da yarışa katılabilir.
Yeni BM lideri devasa bir görevle karşı karşıya
Yeni BM lideri, son yıllarda itibarı önemli ölçüde azalan ve kriz içindeki bir örgütü yeniden canlandırmak gibi devasa bir görevle karşılaşacak. Büyük güçler, uluslararası düzenin uzun süredir yerleşik normlarını giderek daha fazla ihlal ederken bile BM'yi reform yapmaya, maliyetleri düşürmeye ve varlık nedenini kanıtlamaya zorluyor.
Grossi, BM üye devletlerinin temsilcileri ve sivil toplum önündeki oturumda reformun doğru yönde ilerlediğini ancak bunun sadece bir başlangıç olduğunu söyledi. Grossi, "Bu kurum fildişi kulelerden mesaj yayan bir yapı olarak kurulmadı" dedi.
