Cebelitarık ile İspanya'nın La Linea kenti arasındaki tarihi sınır çiti, Çarşamba günü gece yarısı kaldırıldı. Yüzlerce kişi bu tarihi anı izlemek için bölgede toplandı.
1908 yılından kalma çitin kaldırılması, İngiltere ile Avrupa Birliği arasında Salı günü imzalanan Cebelitarık anlaşmasının ardından geldi. İngiltere açısından sınırın kaldırılması, Brexit sonrası AB ile pratik işbirliğini yeniden inşa etme çabasının bir parçası olarak görülüyor.
Anlaşma Çarşamba günü geçici olarak yürürlüğe girdi ve bu kış Avrupa Parlamentosu'nun onayına sunulması bekleniyor. Çitin kaldırılmasının yanı sıra, sınırda rutin belge kontrolleri de sona erdi. Schengen kontrolleri artık Cebelitarık'ın havalimanı ve limanında yapılacak.
SINIR AÇILIYOR
Gece yarısı düzenlenen törende Cebelitarık Başbakanı Fabian Picardo ve La Linea belediye başkanı metal bariyeri birlikte çekti. Ardından bölge sakinleri eski kontrol noktasından geçmeye başladı, onları araçlar ve motosikletler takip etti.
Kalabalığı izleyen bir çift, çocuklarının artık İspanyolca öğrenip öğrenmemesi gerektiğini tartıştı. Çifte göre, genç Cebelitarıklıların çoğu sadece İngilizce konuşurken, yaşlılar genellikle İspanyolca da anlıyor.
Tatil için Cebelitarık'a uçan İngiliz turist Carol, sık sık İspanya'ya geçtiğini ve pasaportunda yaklaşık 20 sayfa İspanya giriş damgası biriktirdiğini söyledi. Artık seyahatlerinin çok daha kolay olacağını belirtti.
Her gün 15 binden fazla sınır ötesi işçi Cebelitarık'a gidiyor. Bu sayı, bölgenin çalışan nüfusunun yarısından fazlasına denk geliyor. Bu işçilerin çoğu, İspanya'nın çevre bölgesi Endülüs'te yaşıyor.
Cebelitarık, İspanya'dan gelen işgücüne bağımlı durumda. Bölgedeki istihdam, yakın İspanyol kasabalarındaki hanelere ve işletmelere de katkı sağlıyor.
Cebelitarık'ta bir dükkânda çalışan İspanyol Ivan Fernandez, değişimin hemen hissedildiğini söyledi. Xinhua'ya konuşan Fernandez, "İster İspanyol ister Cebelitarık sakini olun, artık eskisi kadar uzun beklemek zorunda değilsiniz" dedi. Akşam saatlerinde sınırda oluşan kuyrukların bazı işçileri saat 21.00-22.00'ye kadar beklettiğini hatırlattı.
İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, Çarşamba günü yaptığı açıklamada bu değişikliğin "paylaşılan refah" dönemini başlatacağını söyledi. Sanchez, sınırı "Avrupa kıtasındaki son duvar" olarak nitelendirdi ve eski bir yarayı açık tuttuğunu belirtti.
Anlaşma ayrıca gümrük, dolaylı vergilendirme ve mal hareketlerini de kapsıyor. Sınır ötesi işçiler için emeklilik ve diğer sosyal güvenlik haklarını koordine ediyor ve bölgedeki ekonomik eşitsizlikleri azaltmayı amaçlayan bir fon oluşturulmasını öngörüyor.
Dublin City Üniversitesi'nden AB hukuku araştırmacısı Jasmine Faudone, bu değişikliği "tarih yazılıyor" olarak nitelendirdi. Sadece dört yıl önce Cebelitarık'ın, İspanyol memurların kendi topraklarında bulunmasını kırmızı çizgi olarak gördüğünü hatırlattı.
İNGİLTERE'NİN AB İLE ANLAŞMASI
Anlaşma, İngiltere'nin Avrupa ile ilişkilerinde daha pragmatik bir yaklaşım benimsediğini gösteriyor. Londra, AB'ye dönmeyi hâlâ reddediyor ancak Brexit'in yol açtığı kalıcı ekonomik ve idari sorunları çözmek için başka anlaşmalar da yapmaya devam ediyor.
London School of Economics and Political Science'tan Profesör Iain Begg, anlaşmanın "İspanya için hassas bir noktayı çözdüğünü ve daha yapıcı bir AB-İngiltere ilişkisine destek sağlayacağını" söyledi.
Kara sınırının açık kalması için İngiltere ve Cebelitarık'ın, havalimanı ve limandaki Schengen kontrollerinde İspanya'ya rol vermeyi kabul etmesi gerekti. Cebelitarık ayrıca gümrük, vergilendirme ve tütün rejiminin bazı kısımlarını AB standartlarına yaklaştıracak kuralları da uygulayacak.
İngiltere, egemenlik konusundaki rekabet eden pozisyonları koruyan hükümler elde etti. Cebelitarık AB ve Schengen dışında kalmaya devam ederken, İngiliz askeri tesisleri ve bunların özerk işleyişi yeni düzenlemelerin dışında tutuldu.
Ancak Essex Üniversitesi'nden Cebelitarıklı antropoloji profesörü Andrew Canessa uyarıda bulundu: "Sınırınızın kontrolünü üçüncü bir tarafa devrettiğinizde, özünde olan budur, bu bir egemenlik devridir. Ödenmeye değer bir bedel olabilir, ama insanların içerdiği pragmatizmi anlamasını isterdim."
UYGULAMADA TEST
İlk operasyonel test, Cebelitarık'ın havalimanı ve limanında yapılacak. Uzmanlar, yetkililerin Cebelitarıklı ve İspanyol memurlar arasında sorumlulukları bölüştürmesi ve Schengen dışından gelen yolcuları yeni darboğazlar yaratmadan işleme alması gerektiğini belirtiyor.
Faudone, asıl zorlukların siyasi değil teknik olmasını beklediğini söyledi: "Havalimanı ve limanda kontrollerin nasıl yapılacağı, e-geçitlerin kuyruk oluşturmaması konusunda daha endişeliyim."
Cebelitarık'ın mallar, dolaylı vergiler, tütün kontrolleri ve mali şeffaflık için yeni düzenlemeler getirmesi gerekiyor.
Faudone, "Bugün işçiler için kutlama günü, ancak anlaşmanın ekonomik yönlerinin orta ve uzun vadede işe yarayıp yaramayacağını görmemiz gerekiyor" dedi. Önümüzdeki beş yıl içinde ticaret, hizmetler ve mali şeffaflığın izlenmesi gereken alanlar olduğunu belirtti.
Anlaşma ayrıca gözden geçirme, askıya alma ve fesih maddeleri içeriyor. Her iki taraf da bildirimde bulunarak anlaşmayı sonlandırabilirken, kişilerin serbest dolaşımına ilişkin hükümler ayrı ayrı gözden geçirilebiliyor veya kamu politikası gerekçesiyle askıya alınabiliyor.
Uluslararası hukuk uzmanı Pablo Antonio Fernandez Sanchez, anlaşmanın esas olarak kişileri ve malları ele aldığını, ancak hizmetler, sermaye, çevre işbirliği ve mali ilişkilerin bazı kısımlarıyla ilgili sorunların hâlâ çözülmediğini söyledi.