Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodoulidis, pazar günü yapılan seçimlerde iki küçük koalisyon ortağının meclise girememesinin ardından, Temsilciler Meclisi'nde çoğunluk sağlamak için merkez ve sağ partilere ittifak çağrısında bulundu.
İdeolojik olarak birbirine zıt iki parti olan sağcı Demokratik Birlik (DISY, EPP) ve uzun süredir rakibi olan komünist AKEL (GUE/NGL), 56 sandalyeli parlamentoda sırasıyla 17 ve 15 sandalyelerini korudu. Diğer köklü parti olan Demokratik Parti (DIKO) ise bir sandalye kaybederek 8 sandalyeye geriledi.
Seçimlerde katılım oranı 2021'deki yüzde 63'ten yüzde 66'ya yükseldi.
Yeni seçilen tüm milletvekilleri pazartesi günü öğlen yemin etti ve görevlerine 4 Haziran'da başlayacak.
Kıbrıs başkanlık sistemiyle yönetilmesine rağmen, hükümet tasarılarının geçmesi ve yıllık bütçenin onaylanması için meclis çoğunluğu gerekiyor. Milletvekillerinin yönetimi denetleyebilmesinin tek yolu da bu.
DISY'nin muhalefette olup olmadığı henüz netleşmezken, parti lideri ve giden Meclis Başkanı Annita Dimitriu, pazar gecesi yaptığı açıklamada partisinin ulusal çıkarlara uygun olması şartıyla her siyasi grupla çalışabileceğini bildirdi.
Bu açıklama, DISY'nin Hristodoulidis yanlısı DIKO ile bir sonraki meclis başkanını seçmek için el sıkışabileceğinin ve karşılığında 2028 cumhurbaşkanlığı seçimlerinde destek isteyebileceğinin işareti olarak yorumlandı.
Ancak Dimitriu'nun korumak istediği Meclis Başkanlığı koltuğu için milliyetçi ELAM'ın (Avrupa Muhafazakârları ve Reformcuları) desteğine veya bir tür ittifaka ihtiyaç duyulacak. Aşırı sağcı parti Dimitriu'yu asla desteklemeyeceğini söylese de DISY ve DIKO ile diğer işbirliği olanaklarını reddetmedi.
Bu durum, iki yıl içinde yeniden seçilme beklentisi yüksek olan Hristodoulidis'i memnun edebilir.
Hristodoulidis, "Hükümetimiz ortak kaygılar, ortak öncelikler ve kamu yararına ilişkin ortak anlayışlar olan alanlarda uzlaşı sağlamak için çalışmaya devam edecek" dedi.
Cumhurbaşkanı yeni meclise seslenerek yönetiminin Batı yanlısı politikasını sürdüreceğini, sosyal liberalizme odaklanacağını, güvenliği artırmak ve göçü yönetmek için yoğun çalışacağını belirtti. Bu sözler DISY, DIKO ve ELAM'a hitap eden bir mesaj olarak değerlendirildi.
15 yıllık düşüş trendi kırıldı
Mevcut lideri Stefanos Stefanu yönetiminde 15 yıllık oy kaybı trendini kıran AKEL, halk oyunda yüzde 1,4 artış sağladı. AKEL, Hristodoulidis'in "başarısız politikalarını" açıkça eleştirerek muhalefet kampında kalacağını ilan etti.
Eski Sayıştay Başkanı Odisseas Mihailidis'in yolsuzlukla mücadele platformuyla kurduğu yeni parti ALMA da Hristodoulidis'e karşı çıkarak muhalefette kalacağını taahhüt etti.
Meclise giren diğer yeni parti ise sosyal medya girişimcisi ve Avrupa Parlamentosu Milletvekili Fidias Panayiotu'nun Doğrudan Demokrasi partisi oldu ve dört sandalye kazandı. Parti listesinin başında yer alan Fidias'ın, Avrupa Parlamentosu'ndaki koltuğunu korumak için meclis sandalyesini sıradaki adaya bırakması bekleniyor.
Cumhurbaşkanı Hristodoulidis, pazar gecesi yaptığı açıklamada iki küçük koalisyon ortağı olan sosyalist EDEK ve DIKO'dan ayrılan Demokratik Uyum Partisi (DIPA) hakkında "Parlamentoda olmaları gerekirdi, parlamentoda olmayı hak ediyorlardı" dedi.
"Sadece onlarca veya birkaç yüz oyla kaybettiler."
Liderlik konusundaki iç çekişmelerle boğuşan EDEK ve DIPA, ulusal yüzde 3,6 barajını aşamadı. Aynı şekilde Çevreciler ve Avrupa federalist Volt Europe'un yerel kolu Volt Kıbrıs da barajı geçemedi.
Bu değişiklik, 56 yıllık tarihinin ardından sosyalistlerin, cumhurbaşkanının Kıbrıs meselesi danışma organı olan Ulusal Konsey'in dışında kalacağı anlamına geliyor. 25 yıldır parlamentoda temsil edilen çevreciler de aynı durumda. DIPA da yalnızca parlamento partilerinin lider veya temsilcilerine ayrılan Ulusal Konsey'deki yerini kaybetti.
Merkezin budanması
Frederick Üniversitesi Rektörü Yorgos Dimostenu, "Tarihi partilerin (EDEK ve Çevreciler) ve DIPA'nın parlamentodan çıkması, merkezin ve merkez solun yapısal olarak budanmasına neden oluyor" dedi.
DIKO lideri Nikolas Papadopulos, Hristodoulidis'e destek vermek amacıyla muhtemelen EDEK ve DIPA ile birleşme veya ittifak arayışlarıyla merkezi birleştirme çabalarını yeniden başlatacağını söyledi.
"Merkezin ve tüm demokratik güçlerin sesi kaybolmayacak" dedi. EDEK sözcüsü Yorgos Yeoryiu ise pazartesi günü "DIKO inisiyatif alırsa konuşuruz" şeklinde anında yanıt verdi.
DIPA lideri Marios Karoyan da pazar gecesi diyaloğa açık göründü ve "Yarından itibaren DIPA'da yeni bir döngü başlayacak" diyerek "küllerin arasından bu merkez alanı yeniden inşa edeceğiz" ifadelerini kullandı.
Bir diğer hayal kırıklığı ise parlamentoda kadın temsilinin yetersizliğinin devam etmesi oldu; tüm partilerden yalnızca 11 kadın milletvekili seçildi.
Yeniden seçilen 29 mevcut milletvekilinin yanı sıra, İçişleri Bakanlığı'nın yerel ara seçim çağrısı yapması gerekecek. Çünkü Ağlanca belediye başkan yardımcısı Andreas Konstantinu DISY listesinden milletvekili seçilerek belediye başkanlığı koltuğunu boşalttı.
Belediye başkan yardımcılığı makamları, 2024'teki yerel yönetim reformlarıyla oluşturulmuştu. Bu reformlarla belediye meclis sayıları büyük ölçüde azaltılmış ve birleştirilmiş, Ağlanca da büyük Lefkoşa Belediyesi'nin bir belediye birimi haline gelmişti.
Meclis Başkanı kim seçilirse seçilsin, yardımcılığını 1999'dan bu yana DIKO listesinden seçilen, Maraşlı mülteci ve deneyimli milletvekili Zaharias Kulias yapacak.
En yaşlı üye ve Y kuşağı
Meclisin en yaşlı üyesi, parlamento başkanının bulunmadığı durumlarda veya Meclis Başkanı'nın Cumhurbaşkanı'na vekâlet ettiği hallerde Geçici Başkan olarak görev yapıyor.
Kıbrıs meclisinde ayrıca iki Y kuşağı milletvekili yer alıyor: AKEL'den şair Efraim Hristu ve Doğrudan Demokrasi'den Dimitris Baros. Her ikisi de 24 yaşında.
Bazı adaylar ve mevcut milletvekilleri seçimler öncesinde parti değiştirerek yeni partilerinin başarısı sayesinde meclise girdi.
Bunlar arasında eski DISY başkan yardımcısı ve Anastasiadis döneminin hükümet sözcüsü olup milliyetçi ELAM'a geçen Marios Pelekanos, DISY'den ELAM'a geçen eski milletvekili Evyenios Hambullas ve DISY'den ayrılan, Hristodoulidis'in 2023'te seçilmesinin ardından kabinede yer verilmeyen ve ELAM'a katılan eski Strovolo Belediye Başkanı Andreas Papaharalambous yer alıyor.
Öte yandan, partinin görev süresi sınırlaması nedeniyle AKEL listesinden çıkarılan son dönemin sesini yükselten milletvekili İrini Haralambidu, ALMA'ya katılarak en çok tercih oyu alan ikinci aday oldu.
Üç parti değiştiren isim ise deneyimli gazeteci ve televizyon sunucusu Dimitris Suglis oldu; DIKO'dan ELAM'a geçen Suglis, şimdi Doğrudan Demokrasi ile meclise giriyor.
Üç dini grup arasında Ermeni ve Latin adaylar rakipsiz kaldı. Vartkes Mahdessian beşinci kez üst üste seçilirken, Antonella Mantovani üçüncü kez üst üste Latinleri temsil edecek.
Maruni topluluğu ise iş danışmanı Petros Nakuzi'yi yeni temsilcisi olarak seçti ve Girne'nin mevcut milletvekili ekonomist Marios Mavridis'i mağlup etti.
