Anna Yegoyan, Ermenistan'ın başkentinden kuzeydeki dağlık Ijevan kasabasına ilk taşındığında bozuk ve çukurlu yollardan geçmek zorunda kalıyordu.
Yıllar sonra, aynı Yegoyan yeni asfaltlanmış sokakları ve otoyolları kasabada büyüyen Başbakan Nikol Paşinyan döneminin değişiminin kanıtı olarak gösteriyor ve Pazar günkü seçimde onu destekleyeceğini söylüyor.
Yaklaşık 20.000 nüfuslu kasabada Paşinyan'ın mitingine katılan 40 yaşındaki Yegoyan, Ermenistan'ın "gerçek bir ülke" haline geldiğini belirtti. "Dünyadaki yerimiz artık daha görünür" dedi.
Ermeniler, 7 Haziran'da yapılacak parlamento seçimlerinde oy kullanacak. Bu seçim, Paşinyan'ın eski düşman Azerbaycan ile barışı sağlama, Batılı ülkelerle ilişkileri derinleştirme ve geleneksel hâmi Rusya'dan uzaklaşma çabalarının sınanması olacak. Paşinyan, 3 milyon nüfuslu, denize kıyısı olmayan ülkeyi Azerbaycan ve müttefiki Türkiye ile uzun süredir kapalı olan sınırları yeniden açarak "barışın kavşağı" haline getirmek istediğini söylüyor.
Anketler, Paşinyan'ın Sivil Sözleşme partisinin yaklaşık yüzde 30 destekle önde olduğunu gösteriyor. Moskova ile daha yakın ilişkileri savunan ana rakibi Rus-Ermeni milyarder Samvel Karapetyan ise yüzde 6 ile 11 arasında destek alıyor.
Rusya'dan uzaklaşma süreci hassas bir dönüm noktası. Ermenistan ihracatının yaklaşık üçte birini Rusya'ya yapıyor ve enerji konusunda uzun süredir Moskova'ya bağımlı. Son haftalarda Ermenistan'da büyük bir askeri üs bulunduran Rusya, baskıyı artırarak Ermeni ihracatının önemli bir bölümünü kısıtladı ve ucuz gaz ile petrol akışını kesmekle tehdit etti.
Erivan hükümeti riskleri büyük ölçüde küçümsüyor. Ancak anketler, Ermenilerin üçte birinin artık Rusya'yı bir tehdit olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Bu oran yalnızca Azerbaycan ve Türkiye'nin gerisinde kalıyor.
BARIŞ ANLAŞMASINA DOĞRU İLERLEME
Paşinyan, ABD Başkanı Donald Trump'tan güçlü bir destek aldı. Trump, Paşinyan ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev arasında bir görüşmenin yapılmasına aracılık etti ve barış anlaşmasının bir parçası olarak Ermenistan'ın güneyinden geçecek bir transit koridoru gündeme getiriyor.
Avrupa da süreci yakından izliyor. Rusya ve İran arasında sıkışmış bu bölgede yer edinmeye istekli olan Avrupa'nın, Ermenistan'ın "daha egemen, daha özerk ve batıya doğru ticaret yapabilen" bir ülke olmasında açık bir çıkarı bulunuyor. Bu değerlendirmeyi Carnegie Europe kıdemli araştırmacısı Thomas de Waal yaptı.
Pazar günkü oylama, Ermenistan'ın 2023 askeri yenilgisinden bu yana yapılan ilk seçim olacak. O dönemde Azerbaycan, ayrılıkçı Dağlık Karabağ bölgesini geri almış ve yaklaşık 100.000 etnik Ermeni'nin bölgeden göç etmesine yol açmıştı.
Paşinyan, barışa doğru kaydedilen ilerlemeyi ve 1993'ten bu yana kapalı olan Türkiye sınırının yeniden açılmasını öne çıkarmak istiyor. Ancak Bakü ile henüz hiçbir anlaşma imzalanmadı ve eleştirmenler onun çok fazla taviz verdiğini söylüyor.
Erivan'daki Bölgesel Demokrasi ve Güvenlik Merkezi düşünce kuruluşunun direktörü Tigran Grigoryan, "Ermeni topraklarının işgal altında olması ve Ermeni savaş esirlerinin Bakü'de tutulması gibi çözülmemiş sorunlar var; ancak iktidar partisi barışın geldiğini söylüyor" dedi.
Grigoryan, barış sürecine yönelik bu söylemin "yıllar boyunca yaşadığımız tüm güvenlik başarısızlıklarının sorumluluğunu başka yöne çevirdiğini" ifade etti.
Paşinyan parlamentoda üçte iki çoğunluk sağlayamazsa, Azerbaycan'a verdiği Ermenistan anayasasını değiştirmek için referandum çağrısı yapma sözünü yerine getirmesi zorlaşacak ve barış çabaları durabilir.
Paşinyan ayrıca muhalefet ve uluslararası insan hakları örgütlerinden otoriterleşme suçlamalarıyla karşı karşıya. Ana rakibi Karapetyan'ın müttefikleri de dahil olmak üzere onlarca muhalif gözaltına alındı. Karapetyan ise iktidarı gasp etme çağrıları nedeniyle ev hapsinde tutuluyor.
Karapetyan ve eski Cumhurbaşkanı Robert Koçaryan, Rusya ile dostça ilişkilerin sürdürülmesini istiyor ve Paşinyan'ın Azerbaycan'a fazla yakınlaştığı konusunda uyarıyor.
KARABAĞ GÖÇÜNÜN BIRAKTIĞI YARALAR
Paşinyan, 2021 seçimlerinde iktidar merkezlerinden uzak seçmenlerden destek almış, ancak zengin başkentte beklenenin altında oy kazanmıştı.
Siyasi analist ve eski milletvekili Mikayel Zolyan, "Paşinyan halkın dilini, sıradan insanların anladığı dili konuşabiliyor" dedi.
2018'deki Kadife Devrim ile iktidara gelmesinden bu yana Paşinyan, kişi başına düşen GSYİH'nın iki katına çıkmasını sağladı, yüzlerce anaokulu açtı ve binlerce kilometre yol asfaltladı.
Ancak bu ilerleme, kısa süren tek günlük savaş sırasında bir askeri yakıt deposundaki patlamada kocasını kaybeden Anahit Grigoryan için pek bir anlam ifade etmiyor. Grigoryan, küçük oğluyla birlikte Dağlık Karabağ'dan kaçmak zorunda kalmıştı.
Şimdi 26 yaşında olan Grigoryan, Erivan dışındaki bir köyde dört kuşak aile bireyiyle birlikte yaşıyor. Küçük bir mülteci yardımıyla geçinen Grigoryan, ayrıca arka bahçedeki tavuklarının yumurtalarıyla yaptığı kekleri satıyor.
Eski bir Karabağ sakini olarak oy kullanması için Ermeni vatandaşlık belgelerine ihtiyaç duyan Grigoryan, bunu yaptırmakla ilgilenmediğini söyledi.
Dört yaşındaki Karen'in annesi, "Sesimin duyulmayacağını hissediyorum" dedi. "Benim için adalet gerçekçi değil... Annemin, büyükannemin ve çocuklarını kaybetmiş diğer kadınların yüzüne bakmak çok zor."
