Gülmenin birçok türü vardır. İnsanlar bir şakaya kahkahayla gülebilir, rahatsız bir durumda sinirli bir şekilde kıkırdayabilir, hafif bir eğlenceyle kıs kıs gülebilir veya -özellikle film kötü adamlarının yaptığı gibi- horlayarak gülerek küçümseme ifade edebilir.
Ancak gülmek sadece insana özgü gibi görünse de aslında öyle değildir. Evrimsel olarak en yakın akrabalarımız da güler. Araştırmacılar, insan gülmesini çeşitli büyük maymun türlerinin (şempanze, bonobo, goril ve orangutan) gülmesiyle karşılaştırdı. Bu seslendirmede türler arası benzerliklerin yanı sıra sadece insana özgü özellikler de tespit ettiler.
İncelenen her türde gülme, birbirini takip eden sesler arasında eşit aralıklarla düzenli bir ritmik yapıya sahipti. Araştırmacılar, bu gülme modelinin insanlar ve diğer türler arasında ortak olması nedeniyle, yaklaşık 15 milyon yıl önce Doğu veya Orta Afrika'da yaşadığı düşünülen son ortak atada da var olabileceğini belirtti.
"İnsan gülmesi, büyük maymun gülmesiyle aynı temel evrimsel kökleri paylaşıyor ancak önemli yönlerden farklılaşıyor," dedi İngiltere'deki Warwick Üniversitesi'nde primatolog ve araştırma görevlisi ve Communications Biology dergisinde yayımlanan çalışmanın baş yazarı Chiara De Gregorio.
"İnsan gülmesi, diğer büyük maymunların gülmesinden daha hızlı, daha değişken ve sosyal bağlama daha duyarlıdır. Şempanzeler ve bonobolar aslında en yakın akrabalarımız ve onların gülmeleri goril veya orangutanlarınkinden daha çok bizimkine benziyor. Ancak insan gülmesi yine de ritmik karmaşıklık ve esneklik derecesiyle öne çıkıyor," diye ekledi De Gregorio.
İnsan soyu, şempanze ve bonobolara giden soydan yaklaşık 7 milyon yıl önce ayrıldı.
Araştırmacılar, dört şempanze, üç bonobo, iki goril, dört orangutan ve dört insandan alınan gülme kayıtlarını analiz etti. Toplam 140 gülme sekansında her bir ses patlaması arasındaki zamanı ölçtüler. Maymun kayıtları, Almanya ve Malezya'daki hayvanat bahçelerinde, maymunların oyun oynadığı veya kendilerine aşina olan bakıcılar tarafından nazikçe gıdıklandığı ortamlarda yapıldı.
İnsanların duruma göre gülme hızlarını değiştirdikleri bulundu.
"Çalışmamız, gülmenin büyük maymun ve insan evrimi sürecinde kademeli olarak değiştiğini gösteriyor," dedi De Gregorio.
"Çarpıcı bir fark, insanların gülmenin zamansal yapısını bağlama göre değiştirebilmesidir. Çalışmamızda, büyük maymunların farklı durumlarda gülmelerinin ritmik yapısını insanlar gibi değiştirdiğine dair çok az kanıt bulduk, ancak gelecekteki araştırmalar daha ince varyasyon türlerini ortaya çıkarabilir," dedi De Gregorio.
Araştırmacılar, bulgularının insan konuşmasının kökenlerini anlamak için çıkarımları olabileceğini söyledi.
"En yakın akrabalarımızda gülmeyi inceleyerek sadece dilin nereden geldiğini değil, aynı zamanda bizi insan yapan sosyal ve duygusal temelleri daha iyi anlayabiliriz," dedi De Gregorio.
"Gözlemlediğimiz ritmik esneklikteki evrimsel artış, atalarımızın modern maymunlardan daha gelişmiş bir ses kontrolüne sahip olabileceğini ve bunun konuşma ve dilin önemli bir basamağını oluşturduğunu gösteriyor. Atalarımızın tam olarak nasıl iletişim kurduğunu hala bilmiyoruz, ancak nasıl güldüklerine dair çok daha net bir resme sahibiz," dedi De Gregorio.
Peki gülmek tam olarak nedir?
"Gülme, insan dışı hayvanlarda genellikle oyun gibi olumlu sosyal etkileşimlerle ilişkili ritmik bir seslendirmedir," dedi De Gregorio.
"Gülmenin, olumlu etkileşimleri sürdürmeye ve sosyal bağları güçlendirmeye yardımcı olan bir sosyal sinyal olarak evrimleştiği düşünülüyor. Oyun sırasında, eylemlerin saldırgan değil arkadaşça olduğunu ileterek bireylerin yanlış anlaşılmalar olmadan gürültülü etkileşimlere girmesini sağlar. İnsanlarda gülme birçok ek sosyal işlev üstlenmiş olsa da kökenleri muhtemelen oyuna dayanır," dedi De Gregorio.
Büyük maymunlar dışındaki diğer hayvanlar da gülmeye benzer davranışlar sergiler.
"Diğer hayvanların gerçekten 'gülüp gülmediği', gülmeyi ne kadar katı tanımladığımıza bağlıdır. Birçok memeli, benzer işlevlere hizmet eden oyun sinyalleri gösterir. Örneğin köpekler, karakteristik bir 'oyun yüzü' sergiler ve sosyal oyun sırasında bir oyun soluma sesi çıkarır. Bu sinyaller, oyun niyetlerini iletmeye yardımcı olur ve etkileşimlerin saldırgan olmadığını belirtir. Benzer oyunla ilişkili seslendirmeler diğer bazı memelilerde de tanımlanmıştır," dedi De Gregorio.
