İran ve Umman, Hürmüz Boğazı'nın kontrolü ve yeni deniz yolları konusunda bir anlaşmaya yakın. ABD, anlaşma duyurulduğunda İran ambargosunu kaldırmaya hazır olduğunu belirtirken, Tahran boğazın açılmasını ABD'nin tazminat ödemesi ve yaptırımları kaldırması gibi ek koşullara bağlıyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Baghai, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Umman ile yürütülen görüşmelerin "yapıcı bir şekilde sorunsuz ilerlediğini" ve bir deniz yolu haritasında anlaşmaya varıldığını belirtti. Baghai, ortak açıklamaya ilişkin bazı teknik konuların henüz çözülmediğini, ancak güvenli seyir, çevre koruma, deniz hizmetleri ve suçla mücadele mekanizmalarının da ele alındığını, bu hizmetlerin normalde bir ücret karşılığında sağlanacağını kaydetti.
Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise Pazar günü anlaşmanın "son aşamalarında" olduğunu söyledi. Arakçi, Washington'ın Haziran ayında imzalanan ara anlaşmayı ihlal ettiği sürece ABD ile doğrudan müzakerelere başlamayacaklarını, mesajların arabulucular aracılığıyla iletildiğini belirtti.
ABD Başkanı Donald Trump, Axios'a verdiği demeçte ABD'nin İran konusunda durumu "düşük profilde tuttuğunu" ve "sadece yarı yarıya müzakere ettiğini", sadece İran'ın büyük enflasyonunu ve parasızlığını izlediklerini söyledi. Kasım ayındaki ara seçimler öncesinde ülkede derin bir şekilde popüler olmayan savaşı sona erdirmek için baskı altında olan Trump, İran'a yönelik saldırıların İslam Cumhuriyeti'nin nükleer silah geliştirmesini engellemeyi ve bölgeyi tehdit etme kapasitesini düşürmeyi amaçladığını savunmuştu.
İran'ın ulusal güvenlik kurulunun ayrilmakta olan sekreteri Muhammed Bakır Zolkadr ise ABD'nin İran'a yönelik tehditlerini durdurması, İran ile Lübnanlı, Filistinli, Yemenli ve Iraklı müttefiklerine yönelik saldırıları durdurması, Körfez'deki ABD deniz ablukasını kaldırması, yaptırımları iptal etmesi ve dondurulmuş İran varlıklarını serbest bırakması gerektiğini vurguladı.
Bu gelişmelerin ardından İran, ülkenin güvenlik ve dış politikasını koordine eden kurulun ikinci komutanlığına, Zolkadr'dan daha sert bir figür olarak görülen eski Devrim Muhafızları komutanı Muhsin Rızai'yi getirdi. Değişiklik için herhangi bir gerekçe sunulmazken, bu hamlenin politikada bir değişikliğe işaret edip etmediği henüz netlik kazanmadı.
Küresel piyasalarda petrol fiyatları, boğazın açılmasına ilişkin iyimserliğin İran'ın ABD'den taleplerini karşılaması konusundaki ısrarıyla gölgelenmesiyle Pazartesi günü varil başına 84,22 dolara yükseldi. Nisan ayı sonlarında, devam eden denizcilik aksamaları nedeniyle küresel Brent petrol referans değeri 2022'den bu yana en yüksek seviye olan 126 doları görmüştü.
Hürmüz Boğazı'ndaki İran kaynaklı gerilimlere, Yemen'deki Husi müttefiklerinin de Kızıldeniz ve Aden Körfezi arasındaki diğer bir petrol darboğazında gemilere yönelik artan saldırıları eşlik ediyor. Husiler geçen ay Suudi Arabistan'ı Yemen'de kuşatma altında tuttuğu iddiasıyla Kızıldeniz'de Suudi Arabistan'a karşı deniz ablukası ilan etmişti. Yemen ordusu, Husilerin Kızıldeniz'deki Muha liman kentine düzenlediği saldırıda aralarında asker ve sivillerin bulunduğu 7 kişinin öldüğünü ve hava savunma sistemlerinin saldırıya katılan 11 Husi insansız hava aracını vurduğunu açıkladı.
Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), İran'ın devlet petrol şirketinin bir taşıyıcı gemisine füzeyle saldırdığını, ancak ölen ya da yaralanan olmadığını duyurdu. Abu Dabi Ulusal Petrol Şirketi (ADNOC) ise çatışmaların başlangıcından bu yana 15 gemisinin provoke edilmeden saldırıya uğradığını, bu olaylarda bir mürettebat üyesinin hayatını kaybettiğini ve 20 kişinin yaralandığını bildirdi.
ABD'li bir yetkili, "Anlaşma duyurulduğunda ve ticari gemi trafiğinin engelsiz olarak yeniden başlaması halinde, ABD İran limanları ablukasını kaldıracaktır" dedi. Yetkili, ABD'nin eylemlerinin İran'ın taahhütlerini yerine getirmesine bağlı olacağını belirtti. Kaynaklar, anlaşmanın İran'a Körfez'e giren gemiler üzerinde bazı kontroller vereceğini, ancak ABD'nin İran'ın erişimi kontrol etmesine asla izin vermeyeceğini defalarca vurguladığını kaydediyor.
Öte yandan Yemen'deki Husi güçleri, Suudi Arabistan'ın Cizan rafinerisini hedef alan bir drone saldırısı düzenlemiş, Suudi enerji bakanlığı rafineride çıkan yangının söndürüldüğünü ve yaralanma olmadığını açıklamıştı.
