Geçen hafta İspanya'nın Kuzey Afrika'daki özerk kenti Ceuta'ya yönelik göçmen akını, başlangıçta sadece küçük bir grupla başladı.
Aralarında göç baskısının yarattığı yükü vurgulamak amacıyla İspanyol bir haber sitesi tarafından paylaşılanlar da bulunan birkaç viral videonun teşvikiyle, birkaç düzine gencin hareketi hızla büyüdü ve geçen perşembe günü on binlerce kişinin toplu olarak denize açılmasıyla sonuçlandı.
Resmi rakamlara göre, yaşanan izdihamda 80'den fazla kişi boğuldu ya da ezilerek can verdi.
Olayın fitilini ateşleyen gelişme, üç hafta önce İspanya Yüksek Mahkemesi'nin denizde yakalanan göçmenlerin, İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprakları Ceuta ve Melilla sınırında anında geri gönderilemeyeceğine dair verdiği karardı. Hukuk uzmanları, bu kararın daha sonra özet geri gönderme işlemlerini engellemediğini belirtiyor.
Ceuta, uzun zamandır Avrupa'da yeni bir hayat kurma umuduyla gelen göçmenlerin odak noktasıydı. Ancak kararla ilgili yanlış anlamalar yayıldıkça ve özellikle Ceuta'ya denizden veya karadan ulaşan hiç kimsenin geri gönderilemeyeceği yönündeki asılsız iddialar dolaşmaya başladıkça, şansını denemek isteyenlerin sayısı giderek arttı.
Almanya'daki bir sokakta çekilen ve daha sonra silinip başka hesaplar tarafından yeniden paylaşılan bir videoda, genç Faslı bir adam şu ifadeleri kullanıyordu: “Ceuta'ya ulaşırsanız sizi geri gönderecekler diyenlere asla inanmayın. Geri gönderilmeyeceksiniz.”
Meta platformlarında 7 Temmuz'dan itibaren, 28.000'den fazla beğeni alan bir gönderi de dahil olmak üzere, İspanya'nın yüz binlerce yasadışı göçmenin durumunu yasallaştırmaya yönelik mevcut programının 30 Temmuz'da sona ereceği yönünde asılsız iddialar paylaşıldı. Benzer mesajlar 30 Temmuz'un ilk saatlerinde de dolaşıma sokuldu.
Oysa gerçekler farklıydı. 2025 sonu itibarıyla en az beş aydır İspanya'da bulunan düzensiz göçmenler, Nisan ve 30 Haziran tarihleri arasında başvuru yapabiliyordu. İspanyol hükümeti, beklenen 500.000 başvurunun tam iki katından fazla başvuru aldı ve başvuru süresini hiç uzatmadı.
Ceuta'ya akın çağrılarını yayan videoların ve çevrimiçi grupların çoğu o zamandan beri silindi ve orijinal paylaşım tarihleri belirsizliğini koruyor. Fas, 2024 yılında başarısızlıkla sonuçlanan kitlesel geçiş girişiminin çevrimiçi kışkırtıcılarından çok sayıda şüpheliyi yargılamıştı.
İSPANYOL MEDYA HABERİNİN BEKLENMEYEN ETKİSİ
Yerel haber sitesi El Faro de Ceuta'ya göre, 23 Temmuz itibarıyla yaklaşık 100 kişi Ceuta'ya ulaşmıştı. Haber sitesi, bu gelişleri Yüksek Mahkeme kararına bağlarken, İspanyol ve Faslı yetkililer de daha sonra bu görüşü yineleyerek insan kaçakçılığı şebekelerinin sosyal medyada bu tür yanlış bilgileri yayıp istismar ettiğini suçladı.
El Faro'nun çevrimiçi olarak yayınladığı; genç erkeklerin Ceuta'da gülümseyerek başparmak ve zafer işareti yaptığı görüntüler, Reuters tarafından görüşülen göçmenlere göre beklenmedik bir şekilde daha fazla kişiyi geçiş yapmaya teşvik etti. Yüzlerce kişi denize atlayarak yüzmeye başladı.
Bir diğer tetikleyici gelişme ise 28 Temmuz'da yaşandı. “Ceuta artık dayanamıyor” başlıklı yeni bir El Faro haberinde, geçişi tamamladıktan sonra şehir sokaklarında yürüyen, gülümseyen ve su içinde kalmış iki genç kadın gösterildi. Reuters'ın görüştüğü üç göçmene göre, bu klip Fas'ta geniş çapta izlendi.
SOSYAL MEDYA FENOMENLERİ DE AKINA KATILDI
Ertesi gün, on binlerce takipçisi olan fenomenler kendilerinin Ceuta'ya yüzdüğü, bazılarının dalış kıyafeti ve deniz simidi kullandığı videolar paylaşınca sosyal medya bu görüntülerle doldu taştı.
Instagram'da 31.000 takipçisi bulunan köpek kuaförü Mounim Belhaj, Ceuta'daki karşılama merkezinde barındırılan göçmenlerle ilgili haberleri gördükten sonra gitmeye karar verdiğini söyledi.
Belhaj, “İspanyol medyası İspanya'ya ulaşan göçmenlere iyi davranıldığını gösteriyordu ve bu durum bizi oraya gitmeye çok teşvik etti” dedi.
Ancak yanıltıcı videolar da vardı. Milyonlarca kez izlenen bir videoda, elinde selfie çubuğuyla bir genç Ceuta olarak belirtilen bir yere doğru yüzüyordu, ancak görüntünün aslında Temmuz ayı başlarında Fas'ın Atlantik kıyısındaki bir şehirde çekildiği ortaya çıktı.
Ertesi sabah sayılar patlama yaptı. İspanyol yetkililer, 70.000'den fazla kişinin Ceuta'ya düzensiz yollarla giriş yaptığını açıkladı.
Sohbet grupları da bu süreçte rol oynamış görünüyor. İspanyol güvenlik analisti Chema Gil'in hazırladığı bir rapora göre, Cezayir telefon numaraları tarafından yönetilen ve toplam 3.700 üyesi bulunan iki herkese açık WhatsApp grubu, Ceuta'ya giden yollar hakkında tavsiyeler veriyordu.
Gruplarda üyelere hızlı hareket etmeleri yönünde baskı yapılıyor ve “Bugün harekete geçmeyenler yarın pişman olacak” gibi mesajlar paylaşılıyordu. Gil, grup yöneticilerini tespit edemezken, Reuters da silinen bu grupları bağımsız olarak doğrulayamadı.
Ertesi akşam itibarıyla, açlık ve düşmanca tutumlar büyük çoğunluğu geri dönmeye itti. Özellikle Sahra altı Afrikalılar ve sınır dışı edilemeyen refakatsiz reşit olmayanlar başta olmak üzere binlerce kişi hala mahsur kalmış durumda.
Belhaj, “Oraya gitmekle hata ettik. Sadece açlık vardı” diyerek yaşadığı hayal kırıklığını özetledi.
