Kıbrıs'ın cari işlemler dengesi 2025 yılında iyileşmeyi sürdürdü. Ancak Ortadoğu'daki jeopolitik gerilimler ekonominin dış pozisyonu açısından önemli bir risk olmaya devam ediyor. Bu değerlendirme, Eurobank araştırma ekonomisti Michail Vassileiadis tarafından yapıldı.
Eurobank ekonomistinin sunduğu analize göre Kıbrıs'ın cari işlemler açığı, 2024 yılına kıyasla GSYİH'nin 1,8 puan altına inerek yüzde 6,4'e geriledi.
Bu gelişme, 2023'te görülen 15 yılın en yüksek açığının ardından kaydedilen 1,5 puanlık düzelmeyi de genişletmiş oldu. 2023 yılında cari açık GSYİH'nin yüzde 9,7'sine ulaşmıştı.
İyileşmeyi başta hizmet fazlasındaki yeni genişleme sürükledi. Bu fazla, 2024'teki yüzde 23,5 seviyesinden yükselerek GSYİH'nin yüzde 25,2'si ile tarihi zirveye çıktı.
Analiz, mal açığındaki GSYİH'nin 0,4 puanlık küçük daralmasının da iyileşmeye katkı sağladığını belirtti. Ancak bu açık, GSYİH'nin yüzde 19,5'i ile yüksek seviyede kaldı.
Buna karşılık birincil gelir açığı, yüzde 10,8'den yüzde 11,2'ye yükselerek daha da genişledi. Bu durum, doğrudan yatırım kârlarının yurt dışına net transferindeki artışı yansıtıyor.
İkincil gelir dengesi, 2024'teki eksi yüzde 1,0 seviyesinden yüzde 0,9'a hafifçe yükselerek negatif kaldı.
Rekor seviyedeki hizmet fazlası, ekonominin temel sektörlerindeki geniş tabanlı güçlülüğü yansıttı.
Analize göre fikri mülkiyet hizmetleri, turizm ve finansal hizmetler fazlaları sırasıyla GSYİH'nin yüzde 5,3, yüzde 5,7 ve yüzde 6,5'ine yükseldi.
Bu rakamlar 2024 yılında sırasıyla yüzde 4,4, yüzde 5,2 ve yüzde 6,1 olarak gerçekleşmişti.
Buna karşılık ulaştırma ve diğer ticari hizmetler daha zayıf bir performans sergiledi. Bu kalemler bir yıl önceki yüzde 2,6 ve yüzde 2,2 seviyelerinden gerileyerek GSYİH'nin yüzde 2,1'inde kaldı.
2021-2025 döneminde GSYİH büyümesine önemli katkı sağladığı belirtilen BİT hizmetlerindeki fazla ise GSYİH'nin yüzde 7,5'i seviyesinde sabit kaldı.
Rapor, turizmdeki iyileşmeyi doğrudan rekor seviyedeki ziyaretçi sayısına ve enflasyondan arındırılmış turizm gelirlerine bağladı.
Turist sayısı 4,5 milyonu aştı. Reel turizm gelirleri ise 2015 fiyatlarıyla 2,8 milyar euroyu geçti.
Finansal hizmetlerdeki güçlenme, ekonominin devam eden yapısal dönüşümüne bağlandı. Bu dönüşüm, birleşme ve satın almalar yoluyla yaşanan konsolidasyonu da içeriyor.
Analiz ayrıca ardışık ülke kredi notu yükseltmelerine dikkat çekti. Kasım 2024'te Kıbrıs'ın 13 yıl aradan sonra A grubuna geri dönüşü bu yükseltmelerin zirvesi oldu. Raporda bu durumun yatırımcı güvenini desteklediği belirtildi.
Mal dengesinin GSYİH'ye oranındaki sınırlı iyileşme, ticaret dinamiklerindeki anlamlı bir düzelmeden çok güçlü nominal üretim büyümesinin sonucu olarak değerlendirildi.
Değer bazında ise mal açığı 2025'te yüzde 2,5 oranında genişledi.
Bu kötüleşmeyi ithalattaki yüzde 1,4'lük artış ve ihracattaki yüzde 0,2'lik küçük düşüş sürükledi.
İthalattaki artışın temel nedeni petrol ürünleri oldu. Bu kalem, yıllık artışın yarısından fazlasını yani yüzde 53,9'unu oluşturdu.
İlaç ürünleri ise ithalattaki artışın yüzde 16,5'ini oluşturdu.
Petrol ithalatındaki yükseliş, Kızıldeniz üzerinden deniz ticaret akışlarının normalleşmesi ile ilişkilendirildi.
Aynı normalleşme, rafine petrol ürünleri ihracatında keskin bir artışı da destekledi. Bu kalem yüzde 298,8 oranında yükseldi.
Analize göre bu artış, gemi ihracatındaki sert düşüşü dengeledi ve mal ihracatındaki genel kötüleşmeyi sınırlamaya yardımcı oldu.
Eurobank, ileriye dönük değerlendirmesinde uyarıda bulundu. Ortadoğu'daki jeopolitik gerilimler sürerse cari işlemlerdeki son iyileşme baskı altına girebilir.
Rapor, turizmin bu risklere özellikle açık olduğunu vurguladı.
Geçen yılki güçlü turizm performansının arkasında Avrupa Birliği ve İsrail'den gelen ziyaretçi artışı yatıyor. AB ülkeleri toplam artışın yüzde 59,8'ini, İsrail ise yüzde 33,1'ini oluşturdu.
Analize göre Avrupa ekonomik faaliyetindeki olası bir yavaşlama turizm gelirlerini olumsuz etkileyebilir. Bölgesel istikrarsızlık da seyahat talebini daha da zayıflatabilir.
Ulaştırma sektörü de kilit nakliye hatlarındaki aksamalar ve zayıflayan küresel ticaret dinamiklerine karşı kırılgan olarak tanımlandı.
Rapor daha geniş çerçevede, artan belirsizliğin risk iştahını azaltacağını ve yatırım akışlarını kısıtlayacağını öngördü.
Ancak analiz, Kıbrıs'ın tarihsel olarak bölgesel istikrarsızlık dönemlerinde güvenli liman girişlerinden faydalandığını da belirtti.
Raporda özellikle 2023-2025 arasındaki Gazze savaşına atıfta bulunuldu. Bu dönemde Kıbrıs, başta gayrimenkul sektörüne olmak üzere sermaye girişleri yaşadı.
Rapora göre yüksek enerji fiyatlarının mal dengesi üzerinde karışık etkileri bekleniyor.
Analiz, Kıbrıs'ın ham petrol ithalatına yüksek bağımlılığı ve iç enerji talebinin esnek olmayan yapısı nedeniyle önemli ölçüde yükselen petrol fiyatlarının mal ticaret dengesini büyük olasılıkla kötüleştireceğini ifade etti.
Aynı zamanda 2025'te rafine petrol ihracatında görülen olağanüstü gücün süreceği beklenmiyor.
Bu da ilgili ihracat ve ham petrol ithalatında olası bir yavaşlama anlamına geliyor.
Rapora göre mal dengesi üzerindeki net etki, iç enerji tüketimi ile ihracat talebinin fiyat değişimlerine vereceği tepkiye bağlı olacak.
Son olarak analiz, zayıflayan ulaştırma faaliyetinin denizcilik ve havacılık sektörlerinde varlık satışlarını teşvik edebileceğini belirtti. Bu durum yıl ilerledikçe mal dengesine destek sağlayabilir.
