Kıbrıs sonbahara AB’de en güçlü büyüme oranlarından biriyle giriyor ancak yükselen enerji maliyetleri, daha yüksek faiz oranları ve zayıflayan dış talep bu büyümenin hane halkına ne kadarının ulaşacağını belirleyebilir. CFA Society Cyprus yönetim kurulu üyesi Kyriacos Inios bunu söyledi.
“Kıbrıs sonbahara AB ekonomilerinin hemen hemen hepsinden daha hızlı büyüyerek giriyor ama herkes gibi aynı ithal sorunla: Orta Doğu’daki savaş petrol fiyatını yükseltti ve bununla birlikte karayolu ya da deniz yoluyla taşınan her şeyin fiyatı arttı” dedi Inios.
ECB’nin yeniden faiz artırdığını hatırlatan Inios, “önümüzdeki birkaç ay büyümenin ne kadarının hane halkı bütçelerine ulaştığını gösterecek” diye ekledi.
Inios başlangıç noktasını güçlü olarak tanımladı. Reel GSYH 2025’te yüzde 3,8 büyüdü, AB’de bu oran yüzde 1,5 oldu. Avrupa Komisyonu’nun mayıs tahminleri Kıbrıs’ı 2026’da da önde gösteriyor; yüzde 2,3’e karşı AB’de yüzde 1,1.
Aynı zamanda Inios farkın daraldığına ve genel yavaşlamanın Kıbrıs’ı da esirgemediğine dikkat çekti.
Enerji değerlendirmesinde en net baskı noktalarından biri olarak öne çıkıyor.
2024’te net ithalat Kıbrıs’ın enerji ihtiyacının yüzde 87,7’sini karşıladı. Bu oran 2022’de yaklaşık yüzde 92 iken düştü ama AB ortalaması olan yüzde 57,2’nin çok üzerinde kaldı.
“Petrol yurtdışında yükseldiğinde pompa fiyatına, üretim maliyetlerine ve market reyonuna hızla yansıyor” dedi Inios.
Bu kırılganlığı son enflasyon artışıyla doğrudan ilişkilendirdi. Uyumlaştırılmış enflasyon martta yüzde 1,5 seviyesindeydi, temmuzda yüzde 4,4’e çıktı; AB’de bu oran yüzde 3,0 idi. Ağustos öncü tahmini yüzde 5,2’ye ulaştı, euro bölgesinde yüzde 3,3 oldu ve bu dördüncü üst üste aylık artış anlamına geldi.
Inios, Merkez Bankası’nın değerlendirmesine işaret etti. Çatışma ve Hürmüz Boğazı’ndaki kısıtlamalara bağlı daha pahalı petrolün artışı beslediğini belirtti. Ulusal tüketici fiyat endeksinde petrol ürünleri ağustosta bir yıl öncesine göre yüzde 20,3 daha pahalıydı.
Baskının yakıtta kalmadığını da vurguladı. Daha pahalı taşıma ve gübre gıda fiyatlarına yansıyor, uyumlaştırılmış endekste restoran ve konaklama temmuzda zaten yüzde 12 daha yüksekti.
Faiz oranları tablonun bir diğer parçası.
Inios, ECB’nin 10 Eylül’de mevduat faizini çeyrek puan daha artırarak yüzde 2,5’e çıkardığını, bunun hazirandan bu yana ikinci artış olduğunu kaydetti. Piyasalar aralıkta yeni bir artış bekliyor.
Kıbrıs’ta çoğu kredi Euribor üzerinden fiyatlandığı için borçluların etkisini aylar içinde hissetmesi olası.
Yaşam maliyeti desteğine de değindi. Bu yılki enflasyonun bir kısmı ocakta ücretlere yansıyacak. Bu çalışanlara rahatlama sağlasa da Inios’a göre işverenlerin maliyetini artırıyor ve enerji pahalı kalırsa ikinci tur fiyat artışları riski yaratıyor.
Turizm zor bir yıl geçirdi, Inios yaz boyunca tablonun iyileştiğini söyledi.
İlk yedi ayda gelişler yüzde 8 azalarak 2,24 milyona geriledi. 2024’te 4,04 milyondan 2025’te 4,53 milyona yükselmişti.
Hasarın büyük kısmı çatışmanın tırmandığı mart ve nisanda geldi; gelişler yaklaşık yüzde 30 düştü. Temmuzda aylık düşüş yüzde 1,1’e daraldı.
Daha geniş göstergeler zayıftı. Yılın ilk yarısında geceleme sayısı yüzde 7,7 azaldı; bu AB’deki en sert düşüş oldu. Malta yüzde 9,9 artış kaydetti, AB genelinde büyüme yüzde 1,7 oldu. Turizm geliri de yüzde 11,4 azalarak yaklaşık 157 milyon euro kayba denk geldi.
Inios için daha önemli olan konu talep bileşimi.
Temmuzun kısmen İsrail’den gelen gelişlerin yarıdan fazla artması ve toplamın beşte birini oluşturmasıyla ayakta kaldığını belirtti. İngiltere ve çoğu Avrupa pazarı geriledi.
Turizm Bakan Yardımcılığı’nın yılı 2025’e kıyasla yaklaşık yüzde 5 aşağıda kapatmasını beklediği bir ortamda Inios, rakamların yeni pazarlara ulaşma ve sezonu uzatma yönündeki argümanı güçlendirdiğini söyledi.
Dış ticarette benzer bir dış risk görüyor, daha büyük tehdidin doğrudan ABD’den değil Avrupa üzerinden geldiğine inanıyor.
ABD tarifeleri çoğu Avrupa malı için yüzde 15 ile sınırlandı; bu Kıbrıs ürünlerini kapsayan maliyetleri artırıyor. Kıbrıs’tan ABD’ye ithalat ilk yedi ayda yüzde 13 azalarak 43 milyon dolara geriledi.
Görüşüne göre asıl endişe daha zayıf Avrupa talebi.
Avrupa Komisyonu 2026’da AB ihracatının sadece yüzde 0,9 büyümesini bekliyor, net ticaret büyümeden 0,4 puan düşürecek.
Kıbrıs için Inios’a göre bu, mal ve hizmet siparişlerinin azalması ve Avrupa’dan gelen tatilcilerin sayısının düşmesi anlamına gelebilir.
Bu baskılara rağmen Inios Kıbrıs’ın yükü hafifletebileceği birkaç alan tespit etti, ilk olarak enerji.
“Rahatlamanın en doğrudan yolu elektrik faturası” dedi Inios.
THALIA kapsamında finansman anlaşması bulunan yedi depolama projesine işaret etti. İşletmeye girdiklerinde gündüz üretilen güneş elektriğinin akşam kullanılmasına izin verecekler; Kıbrıs şu anda akşamları daha pahalı yakıtla çalışan üretime daha fazla bağımlı.
Görüşüne göre bu üretim maliyetlerini düşürmeli ve zamanla faturaları azaltmalı.
Büyük Deniz Ara Bağlantısı da bu denklemin bir parçası.
Inios ağustosta Meridiam’ın kontrol hissesini aldığını, deniz tabanı araştırmalarının başlamasının planlandığını ve hükümetin olası devlet katılımına karar vermesi gerektiğini kaydetti. Kablo tek başına 1,9 milyar eurodan fazla maliyete sahip.
Daha ileride Kronos gaz sahasına işaret etti; üretim hedefi 2028.
Inios gazın şu anda Mısır üzerinden ihraç planlandığını vurguladı. Bu durum Kıbrıs’ta elektrik maliyetlerini ancak ayrı yerel tedarik anlaşmaları ve altyapı kurulursa düşürecek.
Teknoloji değerlendirmesinde farklı bir fırsat sunuyor, özellikle daha yüksek katma değerli istihdam yoluyla.
Sektör 2025’te doğrudan 5,9 milyar euro katkı sağladı; bu GSYH’nin yüzde 16,2’sine denk geliyor, 2024’te yüzde 15,5 idi. KPMG verisi.
Geniş sektördeki istihdam 48 bin 200’e ulaştı; 2016-2025 arasında yıllık ortalama yüzde 9,7 büyüdü, iş gücünde Kıbrıslıların önemli payı var.
Inios ücret farkına da dikkat çekti.
2022 resmi araştırması Bilgi ve İletişim’de medyan saatlik kazancın 15,98 euro olduğunu, ekonomi genelinde 8,98 euro olduğunu gösterdi.
Kurumsal varlığın son örneği olarak Cloud Office’in genişlemesini gösterdi. Hindistan ve Kazakistan’a yönelik diplomatik açılışların aynı yönü destekleyebileceğini belirtti.
Karşılığın orta vadede gelmesi daha olası.
AB fonları Inios’un ekonomiyi destekleyebileceği bir diğer alan; 2026 Kurtarma ve Dayanıklılık Aracı’nın son yılı.
Temmuz değerlendirmesi sonrası altıncı taksitten sonra yaklaşık 337 milyon euro kaldı; bu tutar mutabık kalınan kilometre taşlarına bağlı.
Projeler arasında 2028’e planlanan 37 milyon euroluk Lefkoşa çevre yolu B3 Fazı ve 2027’ye kadar süren okullarda 20 milyon euroluk enerji iyileştirmeleri var.
“İnşaat şimdi iş yaratıyor ve her proje tamamlandıkça ulaşım ve enerji maliyetlerinde tasarruf geliyor” dedi Inios.
Ayrıca Kıbrıs’ın bu döneme AB ortaklarının çoğundan daha fazla mali esneklikle girdiğine inanıyor.
Kamu borcu 2026 mart sonunda GSYH’nin yüzde 54,6’sına geriledi; AB’de yüzde 82,9. Bütçe ilk yedi ayda GSYH’nin yüzde 2’si oranında fazla verdi.
Inios’a göre bu durum hükümetin daha yüksek yakıt ve elektrik fiyatlarından en çok etkilenen hane halklarına hedefli ve geçici destek sağlaması için alan tanıyor, kamu maliyesine aşırı yük bindirmeden.
“Gelecek ayların testi büyümenin daha düşük faturalar, üretken yatırım ve daha iyi ücretli işlere dönüşüp dönüşmeyeceği ya da ithal enflasyon tarafından emilip emilmeyeceği” diye sonuçlandırdı Inios.
