Kıbrıs Ticaret ve Sanayi Odası (Keve) bünyesindeki emlak değerleyiciler derneği, internet üzerindeki emlak değerleme araçları ve otomatik sistemlerin yalnızca fikir verici tahminler olarak görülmesi gerektiği, bu sistemlerin nitelikli profesyonellerin yapacağı değerlendirmelerin yerini alamayacağı uyarısında bulundu.
Dijital platformların ve otomatik sistemlerin emlak değerlemelerinde kullanımının artmasına dikkat çeken dernek, halkın bu hizmetlere güvenmeden önce hem avantajlarını hem de sınırlılıklarını iyi anlaması gerektiğini vurguladı.
Teknolojik sistemlerin ve online platformların, bir gayrimenkulün muhtemel değeri hakkında ilk bir fikir veya yaklaşık bir tahmin sunarak faydalı destek araçları olabileceğini belirttiler.
Ancak dernek, bu sistemlerin genellikle veri erişilebilirliğine, veri kalitesine ve genel parametrelere bağlı otomatik modellere dayandığını, bu nedenle her gayrimenkulün kendine özgü özelliklerini her zaman tam olarak yansıtamayacağını vurguladı.
“Otomatik veya online değerleme sistemleri, profesyonel bir değerlemenin yerini tutmaz,” diyen dernek,
“Bu sistemlerin sonuçları yalnızca fikir verici olarak kabul edilmeli; önemli finansal, yatırım, kredi veya diğer kararların alınması amacıyla eksiksiz bir değerleme olarak kullanılmamalıdır,” ifadelerini kullandı.
Bir değerlendirmenin ancak uygun niteliklere sahip profesyonel bir emlak değerleyici tarafından yapıldığında eksiksiz, iyi belgelenmiş ve güvenilir sayılabileceğini savundular.
Değerleme sürecinin vazgeçilmez unsurları arasında yerinde inceleme, gayrimenkulün gerçek durumunun ve özel özelliklerinin değerlendirilmesi, yerel piyasanın iyi bilinmesi ve tanınmış mesleki standartların uygulanması yer alıyor.
Durumu daha iyi açıklamak için dernek, online emlak değerlemelerini internette hastalık belirtileri aramaya benzetti.
“Tıpkı internette hastalık belirtilerini aramanın genel bir fikir verebileceği ancak her hastanın geçmişini inceleyen ve vakaya özgü özellikleri değerlendiren bir doktor muayenesinin yerini tutamayacağı gibi, bir web sitesinden alınan otomatik değerleme de profesyonel bir değerleyicinin yerini alamaz,” şeklinde konuştular.
Profesyonel değerleyicinin gayrimenkulü bizzat yerinde incelediğini, yerel piyasayı iyi tanıdığını ve mesleki tecrübesini kullandığını eklediler.
“Nasıl ki ciddi bir tıbbi karar online bir teşhise dayanarak alınmıyorsa, hiçbir önemli finansal karar da yalnızca online bir değerlemeye dayanarak verilmemelidir,” vurgusu yapıldı.
Dernek, halkı herhangi bir online değerleme hizmetine güvenmeden önce bu hizmetin doğasını ve sınırlılıklarını dikkatle değerlendirmeye çağırdı.
Bir gayrimenkulün değerinin güvenilir bir şekilde belirlenmesinin gerektiği her durumda, bireylerin profesyonel bir emlak değerleyiciden hizmet alması gerektiğini belirttiler.
Dernek ayrıca, üyelerinin teknolojiyi uluslararası mesleki standartlar çerçevesinde ve değerleyicinin mesleki takdir yetkisini koruyarak sorumlu bir şekilde kullanmasını desteklediğini ifade etti.
Bu duruşun, uluslararası değerleme standartlarını belirleyen kuruluşların ve Avrupa denetim otoritelerinin görüşleriyle tam uyum içinde olduğu kaydedildi.
Uluslararası Değerleme Standartları Konseyi (IVSC) tarafından yayımlanan Uluslararası Değerleme Standartları'na (IVS) değinen dernek, konseyin otomatik değerleme modelleriyle ilgili görüş belgesinde, bir değerleyicinin katılımı olmadan çalışan tamamen otomatik bir değerleme modelinin, standartların gerektirdiği mesleki takdir yetkisinden yoksun olduğu için IVS'ye uygun bir değerleme üretemeyeceği sonucuna vardığını aktardı.
31 Ocak 2025'te yürürlüğe giren IVS 2025 standartlarına da atıfta bulunan dernek, güncellenen standartların yönetişim, veri, değerleme modelleri ve kalite kontrollerini kapsayan açık gereklilikler getirdiğini belirtti.
IVS 2025'in otomatik değerleme modelini, mesleki takdir yetkisi uygulanmadan hesaplama üreten bir model olarak tanımladığını söylediler.
IVSC'nin yapay zeka üzerine 2025 tarihli görüş belgesine de atıfta bulunarak, bu belgede değerleyicinin veri seçme, değerleme modellerini değerlendirme ve sonuçlarını doğrulama konularında her zaman sorumlu olmaya devam etmesi gerektiğinin teyit edildiğini aktardılar.
Dernek, yaygın adıyla Kırmızı Kitap olarak bilinen RICS Küresel Değerleme Standartları'nın 2025 baskısına da dikkat çekti. Bu standartlarda, yapay zeka, otomatik değerleme modelleri veya değerleme yazılımları kullanıldığında, sonucun ancak profesyonel bir değerleyici kendi takdir yetkisini sonuca uyguladığında yazılı bir değerleme olarak kabul edilebileceği belirtiliyor.
2025 baskısının, otomatik değerleme modellerini yöneten zorunlu standartları güçlendirdiğini ve otomasyon ile yapay zekayı kapsayan yeni standartlar getirdiğini ifade ettiler.
Ayrıca Avrupa Bankacılık Otoritesi'nin kredi verme ve kredi izleme kılavuzlarına atıfta bulunan dernek, bu kılavuzların kredilerde teminat olarak kullanılan gayrimenkullerin profesyonel bir değerleyici tarafından değerlenmesini gerektirdiğini hatırlattı.
Gelişmiş istatistiksel modellerin destekleyici bir rolde kullanılabileceğini, ancak değerlemeden doğan sorumluluğun her zaman profesyonel değerleyicide kaldığını açıkladılar.
Avrupa Değerleme Standartları ve Avrupa AVM İttifakı'na da değinen dernek, bu kuruluşların istatistiksel değerleme yöntemlerini ayrı bir kategori olarak sınıflandırdığını, bunları profesyonel tarafından yapılan eksiksiz bir değerlemeden açıkça ayırdığını ve destekleyici araçlar olarak rollerini kabul ettiğini belirtti.
Açıklamanın sonunda, emlak değerlemenin Kıbrıs'ta yasal olarak düzenlenen mesleki bir faaliyet olduğu ve yalnızca ilgili meslek dalında Kıbrıs Bilimsel ve Teknik Odası (Etek) kayıtlı üyeleri tarafından yapılabileceği hatırlatıldı.
