Yap Boum, Mbarara University of Science and Technology ve Marie Roseline Belizaire, Universidad de Alcalá
Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin Ebola ile mücadelesi bir dönüm noktasına ulaştı. Ülke, son salgını kontrol altına almak için yürüttüğü çalışmaları hızlandırabilir ya da salgının tarihte kaydedilmiş en kötü Ebola salgını olarak sürmesine izin verme riskiyle karşı karşıya kalabilir.
1 Eylül 2026 itibarıyla, Mayıs 2026'da ilk kez ilan edildiğinden bu yana 6.186'den fazla doğrulanmış vaka ve 3.007 ölüm bildirildi. Bu, Kongo Demokratik Cumhuriyeti tarihindeki en ölümcül Ebola salgını. Salgın, Ebola hastalığına neden olan virüsün Bundibugyo suşu tarafından sürükleniyor. Bundibugyo için şu anda lisanslı bir aşı ya da spesifik bir tedavi bulunmuyor.
Salgının, 2026 yılının Nisan sonlarında Ituri'nin kuzeydoğusundaki Mongbwalu'daki yüksek hareketlilikli madencilik bölgesinde başladığı ve ardından birbirine bağlı topluluklar ve sağlık ağları üzerinden Ituri eyaletindeki Rwampara ve Bunia sağlık bölgelerine ve sonrasında Uganda'ya yayıldığı düşünülüyor.
Salgınla mücadele, Kongo Demokratik Cumhuriyeti hükümeti tarafından ulusal düzeyde yürütülüyor. Afrika Hastalık Kontrol Merkezleri, Dünya Sağlık Örgütü ve diğer ortaklar, gözetim, laboratuvar kapasitesi, tedavi merkezleri, enfeksiyon önleme ve kontrol, aşılama, lojistik, toplumsal katılım ve güvenli onurlu definlerin genişletilmesini destekliyor.
Önemli ilerlemeler kaydedildi. Uganda'da kararlı ulusal liderlik ve topluluklarla yakın iş birliği sayesinde bulaşın kesintiye uğratılması bunun bir örneği.
Buna karşın Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde güvenlik sorunları, nüfus hareketliliği, gecikmiş tespit, finansman ve malzeme eksiklikleri ile yetersiz toplumsal sahiplenme bulaşın sürmesine neden olmaya devam ediyor.
Böylece müdahale, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde bulaşı kesintiye uğratmak için henüz yeterli değil. Bu durum, gözetim, test, tedavi, aşılama ve toplumsal katılımın köy düzeyine daha da yaklaştırılması gerektiğini ortaya koyuyor.
En son salgının Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde kontrol altına alınmasının ön saflarında yer alan ve Ebola konusunda uzmanlığı bulunan halk sağlığı uzmanları olarak, daha fazlasının gerektiğini düşünüyoruz.
Gerekenler, bu salgının kontrolünü zorlaştıran dört faktörden hareketle şekilleniyor:
- Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin zorlu coğrafi ve insani ortamı
- Yüksek hareketlilik gösteren nüfuslar
- Düşük güven ve zayıf toplumsal katılım
- Bundibugyo virüsüne karşı eksik bilimsel cephanelik
Dört faktör
Birincisi, bu salgın son derece zor bir ortamda yaşanıyor. Etkilenen bölgeler geniş, uzak ve birçok yerde güvensiz. Özellikle yağış mevsiminde kötü yollar nedeniyle kısa yolculuklar bir gün ya da daha fazla sürebiliyor. Yağış mevsimi şimdi.
İkincisi, nüfuslar son derece hareketli. Madencilik toplulukları, motosiklet taşımacılığı, yerinden edilme ve sınır ötesi hareket, izlemesi zor köyleri ve sağlık bölgelerini birbirine bağlıyor. Salgın özellikle Ituri'de yoğunlaştı. Ituri, Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin başkenti Kinshasa'dan yaklaşık 2.886 km uzaklıkta. Ituri'deki ana kentsel merkez Bunia, çevresindeki bulaş alanlarına bağlı. İnsan hareketi müdahale için önemli.
Üçüncüsü, güven ve toplumsal katılım hâlâ sorun teşkil ediyor. İnsanlar korktuğunda, sağlık çalışanları öldükten sonra sağlık tesisleri kapandığında ya da aileler etkili bir müdahale görmeden Ebola yaşadığında yardım almayı geciktirebiliyor ya da kaçınabiliyor. Bu durum doğrudan gözetimi etkiliyor. Ekibimizin mevcut araştırmaları, vakaların önemli bir bölümünün belirlenmiş temas listeleri dışında tespit edildiğini gösteriyor. Müdahale bu nedenle geleneksel temas takibine yalnızca dayanmamalı.
Dördüncüsü, Zaire türünün neden olduğu Ebola'dan farklı olarak Bundibugyo virüsünün lisanslı bir aşısı ya da spesifik tedavisi yok. Klinik araştırma bu nedenle müdahalenin bir parçası.
Kongo Demokratik Cumhuriyeti, Kisangani'de Ebola aşılamasına başladı. İlk enjeksiyonlar sağlık çalışanlarına ve diğer ön saflardaki müdahale ekiplerine uygulandı. 50.000'den fazla doz geldi. Uluslararası Aşı Sağlama Koordinasyon Grubu, ülkede kullanılmak üzere Ervebo'dan 70.000 doz onayladı. Yaklaşık 20.000 doz, etkinliğini Bundibugyo suşuna karşı değerlendirmek için klinik bir denemede kullanılacak.
Şimdiye kadar verilen yanıt
15 Mayıs - 15 Ağustos 2026 arasında yalnızca üç ayda ne kadar yol alındığını görmek önemli.
20'den fazla Ebola tedavi ve izolasyon tesisi kuruldu ya da desteklendi. Mayıs 2026 sonundaki kriz zirvesinde tedavi kapasitesi aşıldı ve yatak doluluk oranı yüzde 200'ü aştı. Ağustos sonu itibarıyla doluluk yaklaşık yüzde 66'ya geriledi.
Laboratuvar kapasitesi dramatik şekilde genişledi. Beş etkilenen vilayette 22 laboratuvar faaliyet gösteriyor. Daha önce Bundibugyo'yu tespit edebilecek kapasitede Kinshasa'da yalnızca bir laboratuvar vardı. Bu durum, örnek toplama ile sonuç arasındaki süreyi bir haftadan fazla süreden sadece saatlere indirdi.
Güvenli ve onurlu definler de önemli ölçüde iyileşti, artık büyük çoğunluğu 24 saat içinde gerçekleşiyor.
Bu iyileşmeler önemli. Kaynaklar, koordinasyon ve teknik kapasite bir araya geldiğinde bir salgının seyrini değiştirebileceğinin işaretleri.
Epidemiyolojik açıdan da cesaret verici sinyaller var. Etkin üreme sayısı Mayıs ayında gözlenen çok yüksek seviyelerden, Rt 4,0'dan önemli ölçüde düştü. Her hastanın enfekte ettiği ortalama kişi sayısı dörtten biraz birin üzerine geriledi.
Salgın için seferber edilen kaynakların ölçeği büyük. Yaklaşık 1,72 milyar ABD doları tutarında taahhütte bulunuldu. Bunun 118,5 milyon ABD doları Afrika ülkeleri tarafından taahhüt edildi. Taahhütlerin yaklaşık yarısı olan 867 milyon ABD dolarının serbest bırakıldığı bildiriliyor.
