Lefkoşa'nın kalbinde otizmli gençler tarafından işletilen True Heart Café, geçen ayın başında resmi olarak açıldı. Adanın ilk sosyal girişimi olarak tanıtılan kafe, otizmli gençler tarafından yönetiliyor ve onları istihdam ediyor.
Kafenin arkasındaki Voice for Autism STK'sının kurucusu Ellen Georgiou Pontikis, "İş modelimizde 18 otizmli genç var ve maksimum kapasitedeyiz; bekleme listesinde 12 kişi daha var" diyor. "Bu beni üzüyor çünkü biliyorum ki bir 12 daha, bir 12 daha gelecek."
Avrupa'da 2,8 milyon sosyal girişim bulunuyor. Kıbrıs'ta ise True Heart Café artık resmi olarak ilki. Daha önce başka sosyal girişimler kurma girişimleri olsa da, devlet bürokrasisi ve öncü olmanın getirdiği zorluklar ve riskler önemli engeller oluşturmuştu.
Pontikis, vizyonundan birkaç kez vazgeçmek istediğini itiraf ediyor. "Kıbrıs bağlamında büyük zorluklar vardı. Birincisi, karmaşık hukuki meselelerde yol bulmak çünkü AB'nin bir şablonu yok, üye devletlere bırakılıyor. Hukuki maliyetler de bir başka sorundu" diye ekliyor. Sosyal girişim, kâr maksimizasyonu yerine sosyal veya çevresel bir sorunu çözmek için faaliyet gösteren, mal ve hizmet satarak gelir elde eden ve kârının büyük çoğunluğunu temel misyonuna yatıran bir iş modeli.
"Geleneksel iş modelinden daha pahalı kurulması. Çok fazla eğitim gerekiyor. Uyarlanmış bir çalışma alanına ihtiyaç olabilir. Şirket içi destek ekibi gerekiyor" diyor Pontikis.
Pontikis'in vizyonu, Avrupa fonlarına erişimi olan sosyal refah yardımcı bakanlığının ilkeleriyle uyumlu hale gelince proje ilerleme kaydetti. "Çok destekleyiciydiler" diyor Pontikis. Şimdi ortaklık içindeler ve Avrupa Uyum Politikası refah fonu aracılığıyla evlerdeki bakıcılar ile kafedeki iki özel eğitmen için mali destek sağlıyorlar. Ancak buraya gelmek zaman aldı. Kafe çalışanlarının devlet desteğini kaybetmeden ne kadar ücret alacağı, kapasitelerine uygun çalışma saatleri ve mesleği öğrenmeleri için doğru desteğin bulunması gibi meseleler ele alınması gerekiyordu.
"Bakanlık aslında bana gençlerden birkaçının hissedar olmasının iyi bir fikir olacağını söyledi ve onlara işe yatırım yapmaları için hibe sağladı" diyor Pontikis. Bugün otizmli gençlerden beşi hissedar konumunda. Pontikis garantörlerden biri, çalışanların çoğu ise grup evlerinde yaşıyor. "Bu onların işi, dolayısıyla sahiplenme duygusuna sahipler ve hissedar olarak işte aktifler ve burada çalışıyorlar."
Üç yıl önce Voice for Autism, Lefkoşa'nın Lakatamia bölgesinde otizmli genç yetişkinler için bağımsız ve destekli yaşam hizmetleri sunan iki grup evi kurdu. Yerel standartlara göre öncü bir girişim olan evlerdeki topluluk içinde topluluk, profesyonel ve eğitimli personelin sunduğu yaşam becerileri ve eğlence aktiviteleri sayesinde genç yetişkinlerin bağımsız bir yaşam sürmelerine ve tam potansiyellerine ulaşmalarına yardımcı oluyor.
Voice for Autism'in kurucu üyelerinden biri olan Pontikis, yıllar önce otizmli oğluyla birlikte ABD'den Kıbrıs'a döndü. "Nerede olursanız olun zorluklar aynı, ama (ABD'de) bağımsız yaşamın, istihdam fırsatının ve kapsayıcılığın büyük faydalarını gördüm" diyor Pontikis. "Her zaman bir aktivist oldum ve destek ihtiyacı olan gençlerin haklarıyla aktif olarak ilgilendim. Yapılabilecekleri gördüm. Bana ilk çağrı geldiğinde, bir STK kurmak için net bir gündemim vardı" diye ekliyor Voice for Autism'e atıfta bulunarak.
Ancak iki ev Pontikis için bir sınır değildi. "Bağımsız yaşam, istihdam fırsatlarıyla el ele gider. Oğlum grup evlerinden birinde yaşıyor ve en güzel hayatını yaşıyor. Bunu tüm kalbimle söylüyorum, annesinden bağımsız yaşıyor, onurlu ve saygıyla yaşıyor. Ama kendi günlük programları olsa bile, onları sadece grup evinde oturtamazsınız."
True Heart Cafe'nin baristalarından Constantinos son sekiz yıldır evde mahsur kalmıştı. Kafenin bir başka kahramanı Stella ise 12 yıl evde kaldı ve iş bulamadı. "Bu depresyona yol açıyor, özellikle spektrumdaki kızlar derin bir depresyona giriyor çünkü ait olma baskısı var; kızlar çok zeki ve engellerini maskeliyorlar. Birçoğu evde kalıyor, sosyal medya baskısı, ait olmama baskısı var, ebeveynler işlerinden ayrılıp onlarla kalmak zorunda kalıyor. Çocukların kendine zarar verdiği başka vakalar da var ve başvurulacak bir yer yok, kriz merkezi yok" diyor Pontikis.
"Hükümet bu konuda bize destek olmalı, operasyonları sürdürmek için hükümetin kollarına ihtiyacınız var ama özel sektöre de ihtiyacınız var" diyor Pontikis, "ve insanlar bizim için ayağa kalktı".
Özel şirketlerden finansman sağlayan True Heart Cafe, hizmetlerini ücretsiz sunan başkalarından da destek buldu. Wolt teslimat hizmetini ücretsiz sağlıyor, Cablenet ücretsiz internet sunuyor.
"Kıbrıs iş ekonomisinin bu tür alternatif iş modeline çok hazır olduğunu düşünüyorum. Böyle bir şey için her seviyede çok fazla destekçiye ihtiyacınız var" diyor Pontikis. "Sosyal kapsayıcılık nedir? Birine masada bir koltuk vermek değildir, bu kapsayıcılık değildir; kapsayıcılık birlikte yeni bir masa yaratmaktır, ait olma duygusu, bağlantı, sahiplenme ve ses sahibi olmaktır. Yeni bir dil, yeni bir kültür yaratmaktır ve burada yaptığımız da budur. İşletmeler, tedarikçiler, hatta baristalarımız ve diğer ilgili kişiler bunun tipik bir barista pozisyonu olmadığını anlamalı, bu bir rehberlik rolü, normal iş dinamiği dışında bir şey beklenmesini kabul etmelisiniz. Eğitimli insanlarımızın kalitesi açısından öndeyiz, ama altyapı açısından geriyiz."
True Heart Cafe Operasyon Müdürü Alexandros Karpis için, "bu, sosyal aktivizmle birleşen konaklama hizmeti; daha önce parçası olmadığım bir füzyon ve inanılmaz heyecanlıyım. Konaklama sektöründe bir şef olarak en büyük tatminimiz boş tabakları görmektir. Her zaman ödül buydu. Kapsayıcılığın gerçekleştiğini görmek bambaşka bir seviye."
Diğer iş rollerinde olduğu gibi, kafedeki herkes aynı işi yapmıyor. "Hepsi kahve yapamıyor, ama bir mesleki terapistimiz ve gençleri eğiten bir eğitmenimiz var. Herkes için işler geliştirdi. Örneğin, kağıt bardaklarımızı baskılı almadık, üzerine yapıştırılabilecek çıkartmalarımız var ve bu, kahve yapamayan veya el becerisi olmayan ya da yukarıda biraz sessizliğe ihtiyaç duyan insanlar için harika bir iş, çıkartmaları onlar yapıştırıyor. Mekanın temizliği ve hesaplar topluluk tarafından yürütülmüyor; işler şirketin ihtiyaçlarına göre değil, yeteneğe göre yaratılıyor. Bazı çocuklar mutfakta gerçekten yetenekli ve bu bizi şaşırttı. Ve gözetime ihtiyaçları var. O desteğe ihtiyaçları var" diye ekliyor Pontikis. Ve bugün, "barista olarak eğitilmiş üç kişimiz var ve isterlerse hemen başka bir işe geçebilirler. Deneyim ve becerileri kazandıktan sonra, bunları her yerde uygulayabilirler."
