Kıbrıs sorununa ilişkin müzakerelerin yeniden başlaması için yürütülen çabalar, hükümet sözcüsü Konstantinos Letymbiotis’in pazar günü yaptığı açıklamaya göre “Kıbrıs’ı normal, modern bir Avrupa devleti haline dönüştürmek” amacıyla sürdürülüyor. Letymbiotis, Birleşmiş Milletler’in “üst düzey haftası” öncesinde New York’a gelişinin ardından ilk kez konuştu.
Bu devletin “anakronik garantilerden ve işgalci ordulardan arınmış” olacağını ve “Doğu Akdeniz bölgesindeki büyük önemini ve değerini göstermeye devam edeceğini” söyledi.
“BM üst düzey haftası yılın en önemli diplomatik etkinliğini oluşturuyor. Doğal olarak buradaki varlığımız Kıbrıs sorunu ve başkanın müzakerelerin yeniden başlaması için yaptığı çabalara odaklanıyor” dedi.
Bu konuda, cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides ile BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in çarşamba günü planlanan görüşmesinin “bu hafta devlet ve hükümet başkanları, kurumsal ortaklar ve önde gelen enerji devleriyle yapılacak çok sayıda ikili temas arasında özellikle belirleyici olduğunu” belirtti.
Guterres ile görüşmeden önce Christodoulides’in BM Kıbrıs sorunu özel temsilcisi Maria Angela Holguin ile görüşeceğini, bu görüşmenin salı akşamı yapılmasının planlandığını söyledi.
“Bu sürece düzenli temas ve görüşmelerin ardından giriyoruz. Başkanın daha önce belirttiği gibi, güven artırıcı önlemler, Kıbrıs meselesinin yöntemi ve özüyle ilgili fikirler, öneriler ve tavsiyelerle geliyor” dedi.
Buna bağlı olarak, “hedefimiz kararlı şekilde BM genel sekreterinin belirlediği hedef doğrultusunda genişletilmiş bir toplantının yapılabilmesine en iyi şekilde katkıda bulunmak” olduğunu söyledi.
Guterres, temmuz ayında adaya yaptığı ziyarette, adanın iki tarafı, üç garantör güç Yunanistan, Türkiye ve Birleşik Krallık ile BM’nin katılımıyla yapılacak genişletilmiş toplantının, güven artırıcı önlemler, toplantının yöntemi ve müzakerelerin özü konusunda yeterli ilerleme sağlandıktan sonra toplanacağını söylemişti.
“Başarılı bir genişletilmiş toplantı hedefliyoruz”
“2017’de İsviçre kayak merkezi Crans-Montana’da çöken müzakerelerin kaldığı yerden müzakerelerin yeniden başlaması için anlamlı bir sıçrama tahtası olacak başarılı bir genişletilmiş toplantı hedefliyoruz” dedi Letymbiotis pazar günü.
Ardından Christodoulides’in çarşamba günü BM Genel Kurulu’na yapacağı konuşmanın “önemli bir diplomatik an” oluşturacağını, “Kıbrıs’ı normal, modern bir Avrupa devleti haline dönüştürme çabamıza ilişkin mesajlarımızı” ileteceklerini söyledi.
Christodoulides’in BM Genel Sekreteri Guterres ya da Holguin ile Kıbrıslı Türk lider Tufan Erhürman’ın New York’ta üçlü bir toplantı yapmasının mümkün olup olmadığı sorulduğunda, “şu an için böyle bir toplantının yapılma ihtimali bulunmuyor” dedi.
Temmuz ayında iki lider ve Guterres
Ancak Guterres’in programı buna izin verirse “New York’taki kalış süremizi özellikle böyle bir toplantıyı mümkün kılmak için uzatmayı değerlendiriyoruz” dedi. Heyetin şu anki planlamaya göre gelecek cumartesi gününe kadar orada kalması öngörülüyor.
“[Holguin’den] doğrudan haber bekleyeceğiz” dedi ve Guterres ile bir görüşmenin “şu ana kadar atılan adımların ortak şekilde gözden geçirilmesi ve değerlendirilmesi ve daha da önemlisi önümüzdeki dönemde atılabilecek adımların değerlendirilmesi açısından daha büyük ağırlık taşıyacağını” söyledi.
Kıbrıs sorununa ilişkin müzakerelerde şimdiye kadar sağlanan yakınsama maddelerini listeleyen belge konusunda, Christodoulides’in daha önce hazırlanmakta olduğunu söylediği belgeye ilişkin “bu konuda biz de Holguin’den brifing bekliyoruz” dedi.
“BM’nin bu kaydı derlemekte olduğu biliniyor. Bu güncellemeyi eylül ayında yapılması planlanan Holguin’in Kıbrıs ziyaretinde bekliyorduk. Kişisel nedenlerle ertelenen ziyaret nedeniyle bu gerçekleşmedi. Bu konu gelecek salı günü yapılacak görüşmenin de parçası olacak” dedi.
Christodoulides, Erhürman temmuzdan bu yana üç kez görüştü
Christodoulides ve Erhürman, Guterres’in adaya ziyaretinden bu yana üç ayrı kez görüştü ancak bu sürede somut bir ilerleme sağlanamadı. Taraflar siyasi eşitliğin anlamı, geçiş noktaları ve müzakerelerin yöntemi konusunda açık anlaşmazlık içinde.
Buna ek olarak yaz boyunca Rum tarafı girişimlerde bulunarak Kıbrıslı Türk toplumunun düzenlediği uluslararası etkinliklerin iptal edilmesini sağladı. Bunlar arasında FC Barcelona’nın düzenlediği çocuk futbol kampı ve Girne’de düzenlenen bir müzik festivali yer aldı.
Bu durum Erhürman’ın “bu girişimlerin adanın iki tarafı arasındaki güveni zedeliyor” uyarısında bulunmasına yol açtı ve geçen hafta “süreci ilerletmek istiyorsak Guterres’in bahsettiği ‘olumlu iklimi’ yaratmanın çok önemli olduğunu” vurguladı.
Nitekim bu hafta Erhürman, Guterres’in Kıbrıs sorununda yedi ayrı konuda ilerleme talep ettiğini söyledi ve Kıbrıslı Türk tarafının yedisinin tamamında ilerleme sağlamaya hazır olduğunu açıkladı.
Bu yedi konu, geçiş noktaları, mayın temizliği, “karma evliliklerden” doğan çocukların vatandaşlığı, spor, ortak afet müdahalesi ve düzensiz göçle mücadele için ortak mekanizma konuları.
Ardından gelecek hafta New York’ta Guterres ile görüşeceğini doğruladı ve Kıbrıs sorunu konusunda sonuç vermeyecek bir genişletilmiş toplantı fikrine karşı durmaya devam ettiğini vurguladı.
Christodoulides ve Erhürman
“Kıbrıslı Türkleri ve Kıbrıslı Rumları 2004 Annan planı referandumunda ve 2017’de Crans-Montana’da yaşadıklarımızı yaşamaya hakkımız yok. Genel sekreter de bizim bakış açımıza geldi ve sonuçsuz bir beş artı bir toplantı düzenlemeyeceğini açıkça belirtti” dedi.
Böyle bir toplantının “güven artırıcı önlemler, yöntem ve öz konularda ilerleme olmadan” gerçekleşmeyeceğini söyledi. “Beş artı bir” genişletilmiş toplantıyı tanımlamak için kullanılan bir başka terim.
İlerleme sağlanabileceğine dair umudunun devam edip etmediği sorulduğunda, “umutlu olduğumu söyledim ve bu açıklamamın arkasındayım” dedi.
“Umutluluğum Christodoulides ile çok iyi anlaşmamdan ya da çok yakın olmamızdan kaynaklanmıyor. On buçuk ayda beş yıl öncesinde yapılamayan temaslar kurduk. Konuşabiliyoruz” dedi.
Geçen ekimde seçildikten sonra “Christodoulides’in ‘Crans-Montana’da kaldığımız yerden başlayalım’ dediğini, ancak güvenin dokuz yıldır erozyona uğradığını ve önce güven artırıcı önlemlerin, ardından yöntemin ve son olarak müzakerelerin gelmesi gerektiğini anlattıklarını” ekledi.
