Güney Kıbrıs'ta yer alan Liopetri balıkçı barınağının (Potamos Liopetriou) yenileme projesi, hem doğal güzelliklerin betona kurban edilmesi hem de devlet projelerinin zamanında tamamlanamaması açısından dikkat çekici bir örnek olarak öne çıkıyor. Proje, Ayia Thekla ve Ayia Napa marinasının da bulunduğu bölgede gerçekleştiriliyor.
BirdLife Cyprus'tan Tassos Shialis'in deyimiyle, bu tür durumlarda herkes bölge için en iyisini istediğini söylese de, kalkınma her zaman "beton şeklinde" geliyor. Proje aynı zamanda devletin herhangi bir projeyi zamanında veya başarıyla tamamlayamama sorununu da gözler önüne seriyor.
Liopetri köyünün yakınındaki Potamos, zaten bir turist cazibe merkeziydi. Potamos, doğal bir balıkçı barınağı oluşturan dar bir koy, denizin içeriye uzanan bir parmağı gibi küçük bir fiyort. Balıkçılar teknelerini buraya park ediyordu, ancak bu güzel mekan ziyaretçileri de kendine çekiyordu.
Bölgede fazla altyapı olmasa da, su sakin, derme çatma iskeleler kendine has bir çekiciliğe sahipti ve kaplumbağalar bol miktarda yüzüyordu. Yerel halkın ve turistlerin yemek yiyip manzaranın tadını çıkardığı Potamos ve Demetriou adında iki restoran bulunuyordu.
2018 yılında, kıyı şeridinde marinanın inşası sürerken, barınağın yenilenmesi için bir teklif sunuldu. Proje onaylandı ve dönemin Cumhurbaşkanı Nicos Anastasiades, Ocak 2023'te temel atma törenini gerçekleştirdi. Projenin maliyeti 8 milyon Euro olarak belirlendi ve finansmanın yüzde 75'i AB kaynaklarından, 2014-2020 Avrupa Denizcilik ve Balıkçılık Fonu tarafından ortak finanse edildi. Çalışmaların Kasım 2023'te tamamlanması öngörülüyordu.
Shialis'in aktardığına göre yenileme; yürüyüş yolları, haliç üzerinden bir köprü, bisiklet ve yaya yolu içeriyor. Ayrıca yerel yönetimler için gelir kaynağı olabilecek, parti ve düğün resepsiyonları dahil birçok amaçla kullanılabilecek bir balıkçılık eğitim merkezi ve çok amaçlı bir alan da projeye dahil.
Yenileme gerekli miydi? Barınak eski haliyle iyi değil miydi? Liopetri'yi de kapsayan Ayia Napa belediye başkanı Christos Zannetou, Cyprus Mail'e yaptığı açıklamada şu görüşü dile getirdi: "'Eskiden olduğu gibi' ifadesi alakasız çünkü kimse eskiden buranın tadını çıkaramıyordu." Başkan, inşa edilen yürüyüş yolları sayesinde insanların artık etrafta dolaşabileceğini, tekneleri ve balıkçıları izleyebileceğini söyledi.
Zannetou, projeyi "işlevsel açıdan ergonomik bir proje" olarak nitelendirerek bölgeye çok sayıda insan çekeceğini belirtti. Shialis ise bu görüşe katılmıyor: "Bizim görüşümüze göre hayır, gerekli değildi." BirdLife olarak bu konudaki tutumlarının çevresel etkilerin incelendiği 2018'den beri kayıtlarda olduğunu vurguladı.
Ateşe körükle giden bir başka husus ise şu: AB finansmanına rağmen, marinaya kadar uzanan tüm kıyı şeridi gibi barınak da 'Natura 2000' koruma alanı içinde yer alıyor. Shialis bu durumu üzgün bir ifadeyle aktarıyor ve orijinal habitattan neredeyse hiçbir şey kalmadığını belirtiyor.
Bölge, Avrupa'da nadir bulunan büyük kum cılıbıtı (greater sand plover) için tahsis edilmişti. Bu kuş türü dünyada yaygın olsa da, AB nüfusunun yüzde 100'ü Kıbrıs'ta bulunuyor.
Ancak son 10 yılda marina, oteller ve üç katlı binalar gibi daha fazla kalkınma baskısına yol açarak cılıbıtın bölgeden çekilmesine neden oldu. Shialis'e göre, kıyı şeridinin doğu yarısı neredeyse tamamen yok oldu. BirdLife'ın daha ılımlı görünen batı yarısının (Potamos) yenilenmesine karşı çıkmasının nedenlerinden biri de bu durumun "tabuta çakılan son çivi" olmasıydı.
Bu tanıdık bir hikaye; bir taraf doğanın olduğu gibi kalmasını savunurken, diğer taraf ziyaretçilerin etrafta dolaşıp fotoğraf çekemediği sürece doğanın tadını çıkaramayacağını öne sürüyor. 2020 sonlarında başlayan inşaat çalışmaları, söz verildiği gibi Kasım 2023'te tamamlansaydı, tüm bu mesele dikkatlerden kaçabilirdi.
Ancak çalışmalar hâlâ devam ediyor ve yakın zamanda tamamlanması da pek mümkün görünmüyor. Bu durum projenin tamamına olumsuz reklam getiriyor. Bir Liopetri sakini Cyprus Mail'e şöyle dedi: "Altı yıl geçti, bitmesi için belki altı yıl daha beklememiz gerekecek."
İlk sözleşme, aylarca süren uzatmalara ve müteahhidin geç ödeme nedeniyle nakit akışı sorunları yaşadığını öne sürmesine rağmen, proje yarı yarıya bile bitmemişken Kasım 2024'te feshedildi. Bu süre zarfında iki restorandan biri kalıcı olarak kapandı ve yerel halk gibi sadece çevre tarlalardan geçen sarp bir yoldan Potamos'a ulaşabilen ziyaretçi akışı da azaldı.
Proje bir yıl boyunca askıda kaldıktan sonra, 2025 yılında yeni bir müteahhitle çalışmaları sürdürmek üzere 12 aylık dönem için 3,6 milyon Euro değerinde yeni bir sözleşme imzalandı. Zannetou'ya göre o tarihten bu yana "hiçbir gecikme yaşanmadı." Bununla birlikte, yerel balıkçılarla yapılan istişareler sonrası bazı iyileştirmeler eklendiği için 12 aylık sürenin muhtemelen uzatılacağı belirtildi.
Cyprus Mail'in yakın zamanda yaptığı ziyarette bölgede yoğun bir faaliyet gözlenmedi; sadece aralıklı bir matkap sesi ve üç kişilik bir inşaat ekibi görüldü. Ancak köylüler çalışmaların ilerlediğini, bir balıkçının deyimiyle "eskiye göre çok daha iyi gittiğini" ifade etti.
Genel izlenim, Liopetri'nin yenilemeden memnun olduğu yönündeydi. Köy topluluk lideri Marios Koumi yerel günlük Philelftheros'a yaptığı açıklamada "nehir eskiden daha güzeldi" demişti. İsmini vermek istemeyen yerel bir kaynak ise şu yorumu yaptı: "Bazı şeyler balıkçılar için iyi olacak. Elektrik getiriyorlar, su getiriyorlar. Bunlar fayda, biz bunları istiyoruz. Ama belki herkes için ideal bir kalkınma olmayacak. Belki daha çok turistik amaçlar için ideal."
Belediye başkanı projeyi övgüyle anlatıyor: "Eskisinden tamamen farklı olacak ve bittiğinde bir simge olacak. Tüm Kıbrıs'ta bunun gibi başka bir yer olmayacak." Shialis ise BirdLife adına değil kendi adına konuşarak tam tersi görüşü savunuyor.
