AB Konseyi ve Avrupa Parlamentosu, bloğun gümrük çerçevesinin yaklaşık 60 yıldaki en kapsamlı revizyonu üzerinde siyasi anlaşmaya vardı. Maliye Bakanı Makis Keravnos, bu anlaşmayı 1968'deki Gümrük Birliği'nin kuruluşundan bu yana en büyük reform olarak nitelendirdi.
Kıbrıs Dönem Başkanlığı adına konuşan Keravnos, anlaşmanın AB'nin yeni jeopolitik gerçekliklere yanıt vermesine yardımcı olacağını ve ekonomik güvenliği koruyacağını söyledi.
Keravnos, yeni AB gümrük kodunun ticareti kolaylaştırmak, gümrük vergilerinin düzgün tahsilatını sağlamak ve işletmeler ile otoriteler için gerekli hukuki kesinliği sunmak amacıyla modern bir araç seti sağlayacağını ekledi.
Bu reform, AB'nin en eski ve en önemli entegrasyon projelerinden birinde köklü bir değişikliğe işaret ediyor.
AB Gümrük Birliği 1968 yılında kuruldu. Birlik, blok dışından gelen mallara ortak tarife uyguluyor ve gümrükten geçen malların AB içinde ek tarife veya sınır kontrolü olmadan serbestçe dolaşmasını sağlıyor. Mevcut Birlik Gümrük Kodu ise 2016 yılında yürürlüğe girdi.
Ancak sistem son yıllarda artan baskı altına girdi. Gümrük otoriteleri e-ticaretin keskin yükselişi, ürün güvenliği, çevre ve ateşli silah kurallarına bağlı daha sıkı kontroller ve yaptırımlar, jeopolitik gerilimler ile Covid-19 salgını gibi krizlere daha hızlı tepki verme zorunluluğuyla başa çıkmak durumunda kaldı.
Avrupa Komisyonu'na göre 2025 yılında AB'ye yaklaşık 5,9 milyar düşük değerli ürün girdi ve bunların yüzde 90'ından fazlası Çin'den geldi. Bu durum blok genelindeki gümrük sistemleri üzerindeki baskıyı artırdı.
Mevcut durumda ithalatçılar 27 ulusal gümrük idaresi, 111'den fazla ayrı bilişim sistemi ve arayüz ile uğraşmak zorunda kalıyor. Yapıda merkezi bir AB gümrük veritabanı veya AB genelinde tam tedarik zinciri denetimi hâlâ bulunmuyor.
Brüksel, bu parçalı modelin bloğu kamu gelirlerinin kaybından mali dolandırıcılığa, uyuşturucu kaçakçılığından suç faaliyetlerine ve tehlikeli ürünlerin piyasaya ulaşmasına kadar uzanan risklere açık bıraktığı konusunda uyardı.
Avrupa Komisyonu Ticaret ve Ekonomik Güvenlik, Kurumlar Arası İlişkiler ve Şeffaflık Komiseri Maros Sefcovic anlaşmayı memnuniyetle karşıladı ve bunun gümrük birliği için "yeni bir sayfa" açtığını söyledi.
Sefcovic, reformun daha entegre ve modern bir gümrük sistemine doğru dönüştürücü bir adım olduğunu ve AB gümrük birliğinin tek bir sistem olarak daha etkili çalışmasını sağlayacağını belirtti.
Sefcovic, merkezi bir veri yönetim platformu oluşturulması ve üye devletler arasında koordinasyonun iyileştirilmesiyle bloğun tek pazarı korumak, rekabet gücünü artırmak ve ekonomik güvenliği pekiştirmek için daha iyi bir konuma geleceğini ekledi.
Paketin merkezinde, blok genelinde gümrük bilgileri için tek giriş noktası görevi görecek yeni bir AB gümrük veri merkezi yer alıyor.
İşletmeler artık farklı ulusal sistemlere aynı bilgiyi tekrar tekrar sunmak yerine "bir kez gönder" ilkesini takip edebilecek. Bu da bürokrasiyi azaltacak ve uyum maliyetlerini düşürecek.
Komisyon, reformun gümrük süreçlerini dijitalleştirmek, basitleştirmek ve maliyetini düşürmek ve denetim ile risk analizini iyileştirmek için verilerden daha iyi yararlanmak üzere tasarlandığını belirtiyor.
Uygulamada gümrük otoriteleri, AB'ye giren mallara ilişkin gerçek zamanlı bilgilere erişebilecek ve yükleme öncesi, sınırda, taşıma sırasında veya nihai varış noktasında müdahale edebilecek.
Paket ayrıca "güven ve kontrol" modeli kapsamında güvenilir tüccarlar için basitleştirilmiş prosedürler de getiriyor. Buna göre şeffaf ve uyumlu tedarik zincirleri daha az formalite ve daha az doğrudan müdahaleyle karşılaşacak.
Gümrük vergileri ithalat anında değil periyodik olarak da ödenebilecek. Veri merkezi faaliyete geçtikten sonra yapılacak bir değerlendirme, bu basitleştirmelerin daha geniş kapsamda uygulanıp uygulanamayacağını inceleyecek.
Kurumsal açıdan en büyük değişiklik, yeni bir Avrupa gümrük otoritesinin kurulması oldu. Otorite, Avrupa Parlamentosu ve Konseyin 25 Mart 2026 tarihinde seçtiği Lille, Fransa'da konuşlanacak. Otorite, üye devletlerden ve Komisyon'dan uzmanlık ve kaynakları bir araya getirerek reformun merkezinde yer alacak.
Otoritenin görevi AB gümrük veri merkezini geliştirmek, işletmek ve sürdürmek, AB düzeyinde risk yönetimini koordine etmek, ulusal gümrük idareleri arasında iş birliğini desteklemek ve gümrük otoritelerinin bilgi paylaşarak, ticaret akışlarını analiz ederek, tehditleri belirleyerek ve kontrolleri gerçek zamanlı koordine ederek daha yakın çalışmasına yardımcı olmak olacak.
Ulusal gümrük otoriteleri kendi risk analizlerini yapmaya devam edecek. Ancak Brüksel, otoritenin veri merkeziyle birlikte istihbaratı önemli ölçüde iyileştireceğini ve tüccarların AB'nin dış sınırındaki zayıf noktalardan yararlanarak malları tek pazara sokmasını ifade eden "sınır alışverişi" ile mücadeleye yardımcı olacağını söylüyor.
Gümrük sisteminin en büyük baskı noktalarından biri haline gelen e-ticarete özel bir önem veriliyor. Yeni düzenlemeyle çevrimiçi platformlar ve satıcılar "uzaktan satış ithalatçıları" olacak. Bu da gümrük vergilerinin ve KDV'nin satın alma noktasında ödenmesini ve ürünlerin AB kurallarına uygun olmasını sağlama sorumluluğunu onlara yükleyecek.
Bu değişiklik mevcut sistemden önemli bir sapma anlamına geliyor. Çünkü şu anki sistemde üçüncü ülkelerden çevrimiçi mal satın alan bireysel tüketiciler genellikle sorumluluğu üstlenmek zorunda kalıyor.
Üye devletler Aralık 2025'te 150 avronun altındaki mallara uygulanan gümrük vergisi muafiyeti eşiğini kaldırmayı kabul etmişti. Bu eşik, söz konusu ürünlerin AB'ye vergisiz girmesine olanak tanıyordu.
1 Temmuz 2026'dan itibaren çoğu e-ticaret kanallarından giren bu küçük paketlerdeki ürünlere geçici 3 avroluk gümrük vergisi uygulanacak.
Buna ek olarak, gümrük otoritelerinin bu ithalatları işlemede karşılaştığı artan maliyetleri yansıtmak üzere en geç Kasım 2026'ya kadar bir işlem ücreti uygulanacak. Bu maliyetler arasında veri kontrolleri, risk analizi ve gerekli hallerde belgesel veya fiziksel kontroller yer alıyor.
2028'den itibaren ithalatçının bir gümrük deposu işlettiği durumlarda kontrollerin daha kolay yapılması nedeniyle bu ücretin daha düşük olması bekleniyor.
Anlaşma ayrıca gümrüğe, AB'ye çevrimiçi satılan ürünlere ilişkin daha net ve erken bir tablo sunarak tüketici korumasını iyileştirmeyi hedefliyor.
Uzaktan satıcılar satışlarını gümrük veri merkezine kaydetmeye başladığında otoriteler, mallar sınıra ulaşmadan önce riskleri değerlendirebilecek.
Daha geniş bir perspektiften bakıldığında Brüksel, yeni sistemin malların gümrükten geçirilmesinde hem süreyi hem maliyeti azaltacağını söylüyor.
Komisyon, reformun işletmelerin uyum maliyetlerini yılda 2,7 milyar avro azaltabileceğini tahmin ediyor. Merkezileştirilmiş altyapının kademeli olarak ulusal sistemlerin yerini almasıyla üye devletler de bilişim geliştirme ve bakım maliyetlerinde yılda 2 milyar avronun üzerinde tasarruf sağlayabilecek.
Yayılım aşamalı olarak gerçekleşecek. Komisyon, 2028'de faaliyete geçmesi beklenen e-ticaret için AB gümrük veri merkezini inşa etmeye başlayacak.
Veri merkezi daha sonra 2031'de diğer işletmelere, 2034'te ise tüm tüccarlara açılacak ve bu tarihte zorunlu tek AB gümrük giriş noktası haline gelecek.
Yasa şimdi teknik detayların tamamlanması ve eş-yasa koyucular tarafından resmi onay aşamasına geçecek.
AB Resmi Gazetesi'nde yayımlandıktan 12 ay sonra tamamen yürürlüğe girecek.
