23 Temmuz 2025'te dağlık Limasol ve Baf bölgelerini harap eden yangınlara ilk müdahale, yetkililerin felaket sonrasında kamuoyuna açıkladığı gibi 6 değil 15 dakikada gerçekleşti. Bu bilgi, yarın genel kurulda sunulacak olan ortak meclis komitesi raporunda yer alıyor.
İçişleri, Tarım ve Çevre meclis komiteleri tarafından hazırlanan rapor 46 sayfa ve 11.097 kelimeden oluşuyor. Raporda iki kişinin hayatını kaybettiği, adanın toplam yüz ölçümünün yüzde 1,3'ünün yandığı ve yalnızca Malia yangınında 120 kilometrekareden fazla alanın tahrip olduğu kaydediliyor. Yanan alanın yüzde 96,11'i özel arazi olup 14.250 dönüm tarım arazisi kaybedildi. Baf yangını ise bir çöp döküm alanından başladı.
Tespitten ilk havadan müdahaleye 50 dakika
Raporda yer alan İtfaiye kayıtlarına göre, Malia-Arsos yolunda bir ot yangını bildiren çağrı saat 13:28'de özel bir telefondan alındı. Hava araçlarının devreye alınması emri 13:49'da verildi ve ilk havadan müdahale yangının tespit edilmesinden 50 dakika sonra saat 14:18'de gerçekleşti. İlk söndürme çalışmasını komşu bir topluluk temel ekipmanlarla yürüttü. Vatandaşları uyaracak mobil telefon erken uyarı sistemi henüz devrede değildi; projenin ihaleleri Mayıs 2024'te hukuki itirazlar nedeniyle iptal edilmişti.
İki kişinin hayatını kaybettiği yol
Polis Genel Müdürü, yangınlar sırasında iki vatandaşın hayatını kaybettiği yolun neden kapatılmadığını açıklamayı reddetti ve konuyu polis iç soruşturmasına havale etti. Eski Adalet Bakanı ise yol kapatma sorumluluğunun Kıbrıs Polisi'ne ait olduğunu komitelere doğruladı.
Tarım Bakanı soruları sistematik olarak yanıtsız bıraktı
Rapora göre Tarım Bakanı, komite üyelerinin ve diğer milletvekillerinin defalarca yönelttiği soruları sistematik olarak yanıtlamaktan kaçındı ve sorumluluğu İtfaiye Teşkilatı Başkanı'na yıkmaya çalıştı. Bakan, yangın önleme ve söndürme koordinasyonundan sorumlu olarak görevlendirilen Tarım Bakanlığı Genel Müdürü'nün kriz sırasında neden hükümeti temsilen Avustralya'da olduğunu açıklamayı reddetti. Çevre Komiseri'nin yangınlarla ilgili kendisiyle görüşme girişimlerine rağmen Bakan bunu hiçbir zaman kabul etmedi ve Komiseri bakanlık yetkililerine yönlendirdi. Komiteler, Tarım Bakanı'nın görevlerini yeterince yerine getirmediğini ve Genel Müdür'ün komiteler önünde benzer bir tutum sergilediğini tespit etti.
Tahliye sürecindeki başarısızlıklar
Yürürlükteki tahliye planında kritik eksiklikler vardı: plan, kamp alanları, münferit konutlar ve hayvancılık tesisleri için Sivil Savunma'ya zorunlu bildirim öngörmüyordu. Sivil Savunma ile iletişim ve koordinasyonun yetersiz olduğu tespit edildi; bu durum topluluklara yönlendirmelerde gecikmelere ve parçalı tahliye süreçlerine yol açtı. Sivil Savunma komutanı, bazı topluluk tahliyelerindeki ciddi eksikliklere ilişkin yeterli açıklama yapamadı. Topluluk konseyi başkanları kendi başlarına hareket etmek zorunda kaldı; bazıları komitelere, kendilerine verilen talimatları izlemenin halkı yangından etkilenen bölgelere yönlendireceğini bildirdi.
Lofou kampının tahliyesinde de eksiklikler tespit edildi ve bu durum Polyvios planındaki zayıflıkları ortaya koydu. İçişleri Bakanı, topluluk liderlerine Ocak-Mayıs 2025 arasında eğitim verildiğini kabul etti ancak acil tahliye prosedürlerindeki zayıflıkların gün yüzüne çıktığını itiraf etti.
Kamuoyu açıklamaları ile komite kanıtları arasındaki çelişkiler
Komiteler, bakanların ve yetkililerin yangınların hemen ardından yaptıkları kamuoyu açıklamaları ile komiteler önünde aldıkları tutumlar arasında önemli çelişkiler tespit etti. Bazı yetkililer kendilerine defalarca yöneltilen soruları yanıtlamayı tamamen reddetti. Eski Adalet Bakanı, İkaros II ve Pyrsos acil durum planlarının uygulanmasında zayıflıklar ve aksaklıklar yaşandığını kabul etti. Komitelere sunulan belge ve kanıtlar ekipman, söndürme kaynakları ve personelde ciddi eksiklikler olduğunu ortaya koydu. Rapora göre bu eksiklikler, hükümetin operasyonel hazırlık konusundaki kamuoyu güvencelerine yansıtılmamıştı.
Sahadaki personelin özverisi
Komiteler, Sivil Savunma, İtfaiye Teşkilatı, Ormancılık Dairesi, Kıbrıs Polisi, Ulusal Muhafız ve gönüllü personelin olağanüstü özveri gösterdiğini ve sahada belirleyici katkı sağladığını kaydetti. Ancak rapor, bu çabaların kurumsallaşmış bir merkezi koordinasyon mekanizması tarafından desteklenmediğini belirtiyor.
Komitelerin talepleri
Komiteler, net sorumluluk tanımlarına ve birlikte çalışabilen iletişim sistemlerine sahip birleşik bir sivil koruma mekanizması kurulmasını talep ediyor. Kırsal itfaiye istasyonlarının 7/24 faaliyet göstermesini, yüksek riskli bölgelerde yıllık hazırlık tatbikatları yapılmasını, yangın tespit ve izleme sistemleri kurulmasını, tahliye amaçlı konut haritalandırması yapılmasını, altyapı eksikliği olan bölgelerde su depolama tankları yerleştirilmesini ve su pompaları için yedek enerji sistemleri oluşturulmasını öneriyor. Resmi bir gönüllü sicili ve birleşik bir seferberlik protokolü de tavsiyeler arasında yer alıyor.
Çevresel iyileşme konusunda komiteler, hava tahminleri göz önünde bulundurularak yanmış alanlarda erozyon önleme tedbirlerinin acilen alınması gerektiğini belirtiyor. Kapsamlı bir sel önleme stratejisi ve çevresel restorasyon için izleme mekanizması oluşturulmasını talep ediyor. Kırsal alanlardaki yasadışı çöp döküm alanlarının acilen temizlenmesi çağrısında bulunuyor ve Baf yangınının bu alanların doğrudan tutuşma kaynağı olduğunu kanıtladığını vurguluyor. Baf çöp sahası konusunda AB mevzuatına uyum da gerekli görülüyor.
Tazminat konusunda komiteler, bazı yangın mağduru kategorileri için boşlukların devam ettiğini belirtiyor. Hükümetin, sigorta ödemeleri ile Kıbrıs Bilim ve Teknik Odası'nın değerlendirdiği gerçek kayıp değeri arasındaki farkı karşılayıp karşılamayacağının netleştirilmesini talep ediyor. Yangınlarda tahrip olan ruhsatsız yapılar konusu ise adil ve sosyal açıdan duyarlı bir çözüm gerektiriyor.
Komiteler, sivil koruma yeniden yapılandırması konusunda Fransız kuruluşu Expertise France'ın yürüttüğü çalışmanın sonuçlarını beklediğini ve Ormancılık Dairesi'nin önerilen yeniden yapılandırmasının operasyonel hazırlık gereksinimleri ışığında gözden geçirilmesini talep ediyor.
