Tarihte hiçbir kuşak bu kadar çok bilgi tüketmiyor, ama anladığı da o kadar az.
OECD'nin Aralık 2024'te yayımlanan Yetişkin Becerileri İkinci Araştırması 31 ülkedeki yetişkinleri test etti. Okuryazarlık ve sayısal beceriler son on yılda büyük ölçüde geriledi ya da durağan kaldı; ortalama okuryazarlık sadece Danimarka ve Finlandiya'da yükseldi. The Atlantic'te yazan Rose Horowitch, "The End of Reading Is Here" başlıklı yazısında, okur-yazarlıktan değil, metinlerin arasında kalıp sürekli okuma alışkanlığı ve kapasitesini yitiren bir postliterate döneme girdiğimizi savunuyor.
Okumayı neyin değiştirdiğini araştırmalar inceliyor: 71 çalışmayı ve 98.299 katılımcıyı bir araya getiren sistematik derleme ve meta-analiz, kısa form videoların daha yoğun kullanımının bilişsel performansı olumsuz etkilediğini buldu. Etki en güçlü şekilde dikkat ve inhibisyon kontrolünde görüldü ve bu eğilim gençlerde de yetişkinlerde de, incelenen her platformda aynı şekilde sürdü.
Bu gerileme bir iş modelinin ürünü ve modeli inşa eden kararlar artık kamuya açık.
TikTok hakkında bilinenlere bakalım. Şirketin iç dokümanları, şirketin alışkanlık oluşumunu tam olarak ölçtüğünü gösterdi: 260 video. Kırmızıya boyanmamış belgeleri inceleyen gazeteciler, yöneticilerin gençler için olası zararı anladığını ve bununla pek rahatsız görünmediğini tespit etti.
TikTok yöneticilerinin insanları bilerek aptallaştırmaya karar verdiğini savunmak gerekmiyor. İddia daha dar: Bir şirket kullanımın takıntılı hale geldiği noktayı ölçtü, ölçtüğü şeye göre ürün geliştirdi ve tasarımın genç kullanıcılara ne yaptığını bilerek yoluna devam etti.
Bu kararı bir sektör ölçeğinde çoğaltırsanız sonuç gizemli bir komplo olmaz. Sürekli dikkat kazanmak pahalıdır; refleksif dikkat tetiklemek ucuzdur. Katılım ve iyi oluş farklı yöne işaret ettiğinde, sürekli farklı yöne işaret ederler ve teşvik her seferinde aynı şekilde çözüme kavuşur.
Bu iddiaya itiraz olarak bu alarmın çok eski olduğu söylenebilir. Platon'un Phaedrus'unda Sokrates, Mısır kralı Thamus'un yazıyı reddettiği bir miti aktarır: Yazıyı öğrenenlerde unutkanlık yaratacak, onlara "gerçek bilgelik değil, bilgelik görünümü" verecektir. Şikayet modern geliyor. Bu argüman da sadece Platon'un yazıya geçirmesi sayesinde günümüze ulaşıyor.
18. yüzyıl eleştirmenleri romanların kadınların ve gençlerin ahlakını bozacağını, konsantrasyonlarını çürüteceğini uyardı. 1954'te psikiyatrist Fredric Wertham, Seduction of the Innocent'i yayımladı ve çizgi romanların çocuk suçluluğunun doğrudan nedeni olduğunu savundu. Kitap çok satan oldu ve aylar içinde yayınevlerini kapatan bir sektör sansür kodu çıkardı. Kanıtlarının büyük ölçüde anekdotsal olduğu ve yer yer uydurulduğu sonradan ortaya çıktı. Aynı suçlama televizyonun da, ondan önce radyo ve video oyunlarının da başına geldi.
Bu sefer farklı olan şey daha önceki medyanın uyum sağlamaması. Bir kitap davranışınızı gerçek zamanlı ölçüp sizi daha uzun tutmak için kendini yeniden düzenlemiyordu. Durma isteğinize karşı ince ayarlanamıyordu.
Bunu dışarıdan yazmıyorum. Beş yıl öncesine göre daha az kitap okuyorum. Nedenini tam olarak biliyorum, mekanizmayı adlandırabiliyorum ve bilmek hiçbir şeyi değiştirmiyor. Farkındalık yeterli olsaydı, en iyi bilgiye sahip olanlar en az etkilenenler olurdu ama öyle değil.
İşte bu yüzden standart çözümler yanlış hedefe yönelik. Dijital detoks, ekran süresi sınırı, daha çok okuma kararı hepsi bireyden, sizi ürünlerine bağlamak için ürünlerini mükemmelleştirmiş bir sektöre karşı irade göstermesini istiyor. Bu adil bir mücadele değil.
Yapısal çözümlerin ise işe yaradığı görüldü. Teksas eyalet çapında okulda telefon yasağı getirdiğinde, 130 binden fazla öğrencisi olan Dallas Bağımsız Okul Bölgesi, Mart sonuna kadar 200 binden fazla ek kütüphane ödünç alımı kaydetti; bu yaklaşık dörtte bir artış.
Yine de bir telefon yasağı, bu ekonomik sistemin ödüllendirdiği ve yeniden ürettiği bir sorunun çaresi olamaz. Şu anda sunulanlar onarımlar ve bunları yapmamanın alternatifi daha iyi bir çözüm değil, çözümün olmaması.
Bu, cesaret verici yanı karamsar bir argümanın. Bu gerileme doğal bir süreç olsaydı, hakkında bir şey yapılamazdı. Ama tekrar tekrar seçildi, alternatif mevcutken ve daha pahalı olan odalarda. Seçilen her şey farklı seçilebilir. Görünüşe göre bunu şu anda seçen insanlar yapmayacak.
