Donald Trump Hürmüz Boğazı'ndaki gemileri serbest bıraksa bile, küresel tedarik zincirleri büyüyen bir 'gecikme şoku' ile karşı karşıya kalacak. Önde gelen finansal danışmanlık şirketi deVere Group'un CEO'su Nigel Green, bu durumun dünya ekonomisini olumsuz etkileyeceği konusunda uyardı.
Pazar günü geç saatlerde duyurulan ABD öncülüğündeki 'Project Freedom' operasyonu, kritik su yolunda mahsur kalan gemilerin tahliyesini hedefliyor. Açıklamanın ardından ham petrol fiyatları dalgalı seyirde geriledi.
Brent petrolü düşüş kaydederken, ABD referans fiyatları da geriledi. Piyasalar, haftalardır süren aksaklığın ardından gemilerin yeniden hareket etme ihtimaline tepki verdi.
Yaklaşık 1.000 ticari gemi ve on binlerce denizci bu tıkanıklıktan etkilendi. Dünyanın en kritik enerji arterlerinden birinden geçen akış neredeyse durma noktasına geldi.
Green, piyasaların gemilerin yeniden hareket etmeye başlayacağı fikrine tepki verdiğini, ancak sistemin anında sıfırlanmadığını söyledi.
Green şu açıklamayı yaptı: 'Dikkate alınması gereken gerçek bir gecikme şoku var. Konvoyların koordine edilmesi gerekiyor, rotalar değiştiriliyor, denetimler artıyor. Tüm bunlar zaman ekliyor ve zaman artık küresel ticarette baskı noktası haline geldi.'
Green ekledi: 'Asıl aksaklık petrol fiyatının ötesine geçiyor. Her şeyin bir noktadan diğerine ne kadar sürede gittiğiyle ilgili.'
Hürmüz Boğazı tarihsel olarak dünya enerji arzının yaklaşık beşte birini taşıyor. Bu nedenle herhangi bir kalıcı aksaklık, piyasalar için önemli bir baskı noktası oluşturuyor.
Green sözlerini şöyle sürdürdü: 'Eskortlu nakliye koridorlarının devreye alınması anlık tıkanıklığı hafifletebilir, ancak yeni operasyonel karmaşıklık katmanları da getiriyor.'
Nakliye firmaları artık daha sıkı zamanlama kısıtlamaları, artan güvenlik prosedürleri ve uzayan yükleme-boşaltma süreleriyle karşı karşıya. Sigorta primleri yükseliyor. Şirketler daha yavaş ve parçalı bir operasyonel ortama uyum sağlamaya çalışırken lojistik planlama da belirsizleşiyor.
deVere CEO'su, denizde geçirilen her ek saatin veya izin için beklenen sürenin sektörler arası maliyet yapılarına yansıdığını açıkladı.
Teslimat gecikmeleri
Green dedi ki: 'Üreticiler gecikmiş girdilerle uğraşıyor. Perakendeciler uzayan teslimat sürelerine maruz kalıyor. Enerji alıcıları ise arz güvenilirliği konusundaki belirsizliklerle baş etmeye çalışıyor.'
Green ekledi: 'Bunlar izole etkiler değil. Küresel ekonomide dalga dalga yayılıyor ve birden fazla seviyede enflasyonist baskıyı pekiştiriyor.'
Gemi yığılmasının çözülmesinin koordineli çabalara rağmen zaman alacağı bekleniyor. Hız ve maliyet verimliliği üzerine kurulu tedarik zincirleri, tahmin edilmesi zor ve yönetilmesi daha zor gecikmelerle sınanıyor.
Nigel Green, işletmelerin yıllarca hız ve maliyet verimliliği için optimize ettiklerini, şu an ise öngörülemezlikle karşı karşıya olduklarını söyledi.
Green sözlerine şöyle devam etti: 'Bu değişim önemli. Şirketleri daha fazla envanter tutmaya, tedarik stratejilerini gözden geçirmeye ve daha yüksek operasyonel maliyetleri üstlenmeye zorluyor. Tüm bunlar fiyatlandırmaya, nihayetinde de daha geniş enflasyon tablosuna yansıyor.'
Piyasalar şimdiye kadar nispeten ölçülü bir tutum sergiledi. Petrol fiyatları, hareketin yeniden başlayacağı varsayımıyla geriledi.
Ancak özellikle jeopolitik gerginliklerin kilit ticaret yollarına erişimi şekillendirmeye devam etmesi nedeniyle altta yatan aksaklık önemini koruyor.
Green, manşet petrol fiyatlarına odaklanmanın daha geniş hikayeyi gözden kaçırma riski taşıdığını ekledi.
Green ifadelerine şöyle devam etti: 'Mal taşıma maliyeti artıyor çünkü sistemin kendisi yavaşladı. Gecikme yerleşik hale geliyor ve bu durum dünya ticaretinin işleyişini değiştiriyor.'
Diplomatik görüşmeler sürerken ve askeri destek nakliye akışlarının yeniden tesisine destek olurken, görünüm hâlâ belirsizliğini koruyor. Gemilerin acil olarak serbest bırakılması bazı baskıları hafifletebilir, ancak aksaklığın yapısal etkisinin hızla geçeceği düşünülmüyor.
deVere CEO'su sözlerini şöyle tamamladı: 'Küresel tedarik zincirleri, piyasa fiyatlarında hemen görünmeyen şekillerde baskı altında. Kesintisiz hareket varsayımı sorgulanır hale geldi ve sonuçları ekonomilerde ve sektörlerde kendini göstermeye devam edecek.'
