İşte 4 Temmuz'da yapılan son vatandaşlık sınavından (Yunancadan çevrilmiş) bir soru:
'Kıbrıs'la ilgili aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır:
1. Erkek Kıbrıs vatandaşları için askerlik hizmeti zorunludur.
2. Kıbrıs Cumhuriyeti 2008'de Euro Bölgesi'ne katılmıştır.
3. Kıbrıs'ın siyasi sistemi parlamenter demokrasidir.
4. Kıbrıs'ın bir denizcilik bakanlığı değil, bir denizcilik müsteşarlığı vardır.'
Aslında o kadar da kolay değil. Dört şık da mantıklı görünüyor; adaylar kendilerinden şüphe etmeye başlayabilir. Gerçekten 2008 miydi, yoksa 2007 mi? Askerlik tüm erkekler için zorunlu mu, yoksa bilinmeyen bir istisna olabilir mi?
Çoğu kişi umarım daha az mantıklı görünen şıkkı seçecektir – en azından İngilizce çeviride. Cevap gerçekten de (3.) çünkü Kıbrıs, bir demokrasi ve parlamentoya sahip olmasına rağmen aslında başkanlık sistemiyle yönetilen bir demokrasidir.
Bu ince bir fark. Siyasi bilgisi olmayan birçok Kıbrıslı bile (özellikle sınav koşullarında) bu hatayı fark etmeyebilir. Bilenler için tabii ki açık – ama yine de İngilizce çeviride çok daha belirgin.
Sınav Yunanca yapılıyor – ve soruda kullanılan Yunanca 'parlamenter demokrasi' terimi 'proedrevomeni dimokratia', yani kabaca 'başkan liderliğindeki demokrasi' anlamına gelirken, 'başkanlık demokrasisi' çok benzer bir terim olan 'proedriki dimokratia'! Yani çok iyi Yunanca bilmiyorsanız, soruyu Kıbrıs'ın başkanlık demokrasisine sahip olduğu şeklinde kolayca yanlış okuyabilirsiniz.
Unutmayalım ki bu adaylar çok iyi Yunanca bilmiyor – ve bilmeleri de beklenmiyor.
Milli Eğitim Bakanlığı Sınav Hizmetleri tarafından yürütülen 45 dakikalık sınavın adı 'Üçüncü Ülke Vatandaşları İçin Kıbrıs'ın Çağdaş Siyasi ve Sosyal Gerçekliğinin Temel Unsurları Hakkında Yeterli Bilgi Sertifikası'. Sınav, geçme notunun yüzde 60 olduğu (yani 15 doğru cevap) 25 çoktan seçmeli sorudan oluşuyor.
Genellikle Kıbrıs kültür sınavı olarak adlandırılan bu sınav, vatandaşlığa kabul yoluyla vatandaşlık kazanmanın bir parçası. Sekiz yıllık ikamet (son bir yıl kesintisiz, ilk yedi yıl 10 yıllık bir süre içinde) ve belirli mali koşulların yanı sıra, başvuru sahiplerinin bu sınavı ve bir dil sınavını geçmeleri gerekiyor.
Dil sınavı genellikle B1 seviyesinde Yunanca yeterliliği gerektiriyor; bu seviye orta düzey ve günlük konuşma becerisi olarak tanımlanıyor, 'tanıdık konularda' etkileşim kurabilme anlamına geliyor – ancak B1 seviyesi, kültür sınavındaki soruların birçoğunu anlamak için yeterli olmayacak.
Kullanılan kelime dağarcığı hiçbir taviz vermiyor. 'Aksiomatouhos' (resmi görevli veya memur) ve 'katalipsi' (örneğin bir şehrin ordu tarafından işgali) gibi neredeyse kesinlikle yabancı gelecek kelimeler içeriyor. 'Ypiresia Ydrogonanthrakon hangi bakanlığa bağlıdır?' diye soran bir soru var – çoğu kişinin telaffuz etmekte zorlanacağı, Hidrokarbon Servisi olarak tanımlamayı bırakın, adeta bir dil sürçmesi.
Dil bir yana, bazı sorular yerli halk için bile fazla özel bilgi gerektiriyor.
Son sınava giren Natalie (gerçek adı değil), Cyprus Mail'e şunları söyledi: 'Aslında bugün Kıbrıslı meslektaşlarımdan bazılarıyla denedim ve onlara cevapları bilip bilmediklerini sordum. Kıbrıslı meslektaşım da benimle aynı sayıda doğru cevap aldı. Benim bilmediğim soruları o da bilmiyordu.'
Örneğin: 'Aşağıdakilerden hangisi Pentadaktylos sıradağlarında bir zirve değildir: Papoutsa, Kantara, Kyparissovouno veya Ayios Ilarionas?' Kıbrıslılar ikinci ve dördüncünün gerçekten Pentadaktylos'ta olduğunu bilecektir – ancak orman muhafızı veya tutkulu bir yürüyüşçü olmayan hemen herkes diğer ikisi arasında tahmin yapmak zorunda kalacaktır. (Cevap Papoutsa.) Ve bunun 'Kıbrıs'ın Siyasi ve Sosyal Gerçekliği' ile ne ilgisi var?
Natalie aslında burada büyümüş olmasıyla nadir bir örnek. Yaklaşık beş tane 'çok kolay' soru olduğunu tahmin ediyor – örneğin 'Bunlardan hangisi yasadışı bir giriş limanıdır?' sorusu, üç seçeneğin Cumhuriyet'te ve birinin işgal altındaki kuzeyde olması gibi – ve 'eğer benim gibi iyi derecede Yunanca konuşuyor ve yeterince uzun süredir burada yaşıyorsanız, cevapları bileceğiniz' yaklaşık 10 soru daha var.
Bu onu 15'e getiriyor – yani kıl payı geçiyor. (Aslında şanslı tahminler sayesinde biraz daha iyi yaptı.) Peki ama bağlılıklarını zaten kanıtlamış ve bir dizi başka engeli aşmış insanlar için bir vatandaşlık sınavı neden uzun süreli bir yerleşik kişinin bile geçmekte zorlanacağı kadar zor olmalı?
Bu büyük bir soru. Bir yandan vatandaşlık kutsal bir kâse ve adanın siyaseti ve kültürüyle bağlantının kanıtlanması şart. Kirli 'altın pasaport' skandalından çıkarılan zor derslerden biri, vatandaşlığın sadece para karşılığında, Kıbrıs'a sevgisi olmayan veya burada kalma arzusu olmayan kişilere verilmesinin ne kadar uygunsuz olduğuydu.
Öte yandan amaç insanları tuzağa düşürmek olmamalı. Devlet adil oynamalı. Kıbrıslı olmak isteyen herkes, tüm Kıbrıslıların bildiğini bilmeli – ve iki yıl önceki bir Reddit başlığı (r/cyprus'ta), kültür sınavının o zamanlar gerçekten de bu bilgi seviyesini test ettiğini gösteriyor.
O eski başlıktaki sorular temel düzeyde. Polis hangi bölgededir? (Baf.) Kaç tane Kıbrıslı AP üyesi var? (Altı.) Kıbrıs bağımsızlık günü ne zaman? (1 Ekim.)
En iyisi de, birçok soru burada yaşamak için önemli olan bilgileri test ediyordu – örneğin acil durumlar için iletişim numarası (112) veya Gesy'ye kayıtlı bir özel doktora muayene ücreti (ücretsiz) veya otoyoldaki maksimum hız limiti (100 km/s). Bunlar, vatandaş olmak isteyen insanların bilmesi gereken şeyler.
Kültür sınavı, başarılı başvuru sayısını azaltmak için siyasi nedenlerle bilinçli olarak çok daha zor hale mi getiriliyor? (Natalie'ye göre bu yıl yaklaşık 7.000 kişi dil sınavına girdi.) Ve eğer öyleyse, bu adaletsizlik mi?
Pek sayılmaz. Sonuçta bir ülke vatandaşlık için istediği kriterleri belirleyebilir. Ayrıca başvuru sahiplerinin daha sofistike hale geldiği de doğru. Sınava hazırlanmak için (resmi hazırlık kursları yok) muhteşem adıyla Hallouminati adında bir uygulama var, bu nedenle hükümetin buna yanıt olarak oyununu geliştirmesi mantıklı. Cyprus Mail yorum için Sınav Hizmetleri'ne ulaştı ancak yazı yayına hazırlanırken yanıt alınamadı.
Ancak iki şey oldukça adaletsiz görünüyor. Birincisi, kültür sınavındaki soruların dilinin, dil sınavında bilmeniz beklenen Yunancadan çok daha ileri düzeyde olması. Bu tamamen çelişkili ve kafa karıştırıcı.
İkincisi ise Pentadaktylos zirveleri veya Hidrokarbon Servisi gibi temelde önemsiz bilgi sorularına dayanılması. (Başka bir örnek: 'Lefkoşa'daki Hadjigeorgakis Kornesios Konağı şu anda bir sanat galerisi, restoran, el sanatları merkezi mi yoksa müze mi?') Yıllarca ikamet etmiş, koşulları yerine getirmiş ve genellikle sunacak becerileri olan iyi maaşlı kurumsal tipler olan potansiyel vatandaşlara, tuzağa düşürülüp ifşa edilecek fırsatçılar muamelesi yapmak biraz aşağılayıcı.
Vatandaşlığın değerli bir mücevher gibi bağra basılıp seçilmiş birkaç kişiye saklanması gerekip gerekmediği başka bir tartışma. Ama diyelim ki öyle olmalı. Barı yükseltin, elbette – ancak Kıbrıslıların bilmesi gereken (bilmeseler bile) önemli sorular sorun. Kyprianos'un idamı gibi tarih ya da kira kontrol yasası gibi günlük kurallar hakkında sorun.
Bu bile çok zorlayıcı olabilir. Ama yine de insanları ucuz tuzaklarla kandırmaya çalışmaktan iyidir.
