Avrupa Komisyonu çarşamba günü, küresel okyanus izlemede Avrupa'nın rolünü güçlendirmeyi amaçlayan OceanEye girişimini tanıttı. Balıkçılık ve Okyanuslar Komiseri Costas Kadis, açıklamanın ABD'nin önemli uluslararası bilimsel programlardan geri çekildiği kritik bir dönemde geldiğini belirtti.
Kadis lansman sırasında, "Atlantik'in karşı yakasından gelen, okyanus gözlem sistemlerinin sökülmesine ilişkin son derece endişe verici sinyaller" olarak nitelendirdiği duruma değindi. Komiser, mevcut koşullarda "AB'nin okyanus gözleminde lider olmasının başlı başına bir hedef değil, bir zorunluluk" olduğunu vurguladı.
Raporlara göre ABD yönetimi, son on yılda küresel iklim verilerinin önemli bir kaynağı olan ve yaklaşık 320 milyon euro değerindeki derin deniz izleme ağı Ocean Observatories Initiative'i kapatmaya hazırlanıyor.
Kadis, "OceanEye girişimi daha iyi bir zamanda duyurulamazdı" dedi. "ABD yönetiminin artık bu faaliyetlere önem vermediğini görüyoruz. Sonuç olarak bir boşluk oluştu ve biz bu girişimle o boşluğun bir kısmını kapatmaya çalışacağız."
Komiser, uluslararası destek oluşturma çalışmalarına derhal başlayacaklarını ekledi. "Yarından itibaren, oluşturduğumuz uluslararası ittifakı desteklemek için üçüncü ülkelerden, benzer düşünen uluslardan, uluslararası kuruluşlardan ve hayırseverlerden destek almak için çalışmalarımıza başlayacağız" dedi.
"ABD'nin yaklaşımının yaratacağı boşluğun en azından bir kısmını kapatarak, mevcut jeopolitik bağlamda okyanusun daha da değerli hale geldiğine inanıyorum."
Kadis ayrıca Washington'un okyanus izleme programlarını kısma kararını eleştirdi. "Dün haberi okudum ve bu karardan gerçekten üzüntü duydum" diyen Komiser, ağın yıllık 48 milyon euroluk bütçesinin ürettiği verilerin değerine kıyasla küçük olduğunu kaydetti. Bu adımı, ABD'nin uluslararası bilimsel iş birliğinden geri çekilmesinin daha geniş bir parçası olarak nitelendirdi.
Araştırma Komiseri Ekaterina Zaharieva ise gelişmeyi yalnızca bir zorluk değil, aynı zamanda "Avrupa Birliği'nin liderlik etmesi için büyük bir fırsat" olarak gördüğünü söyledi. Zaharieva, Avrupa'nın "teknolojide lider olabileceğini" ve trilyonlarca euro değerinde şirketler yaratmaya yardımcı olabileceğini savundu.
Komiser, okyanus izlemenin stratejik önemini de vurguladı. "Okyanus kesinlikle bir çevresel ve ekonomik varlıktır, ancak aynı zamanda bir güvenlik varlığıdır" dedi.
Zaharieva, girişim kapsamında geliştirilecek yeni teknolojilerin baştan itibaren "çift kullanım ve tasarımdan güvenlik ilkelerini" içereceğini ve kritik altyapıyı sabotaj ile yabancı müdahaleden korumayı amaçladığını duyurdu.
"Kıtamızı güvenli ve sorumlu okyanus istihbaratı çözümlerinde dünyanın önde gelen gücü haline getirmek istiyoruz" diye konuştu.
Komiser, okyanus izleme pazarının halihazırda 10 ila 20 milyar euro arasında değerinde olduğunu ve yıllık yüzde 5 ile 10 arasında büyüdüğünü, 90 milyar euroya kadar değer taşıyan daha geniş bir iş ekosistemini desteklediğini ekledi.
"Okyanus izleme sistemlerine yatırılan her euro, ekonomik ve sosyal faydalar açısından 5 ila 6 euro arasında bir getiri sağlıyor" dedi.
OceanEye, AB'nin 2025 Okyanuslar Paktı'nın bir parçası olup dört sütun üzerine yapılandırılmıştır. Bunlar arasında 2026 sonuna kadar beklenen gelecekteki bir Okyanuslar Yasası aracılığıyla daha güçlü yönetişim, Küresel Okyanus Gözlem Sistemi'ni (GOOS) destekleyen uluslararası bir ittifak yoluyla küresel liderlik, 2030 yılına kadar tamamen işlevsel bir okyanus dijital ikizinin geliştirilmesi ve okyanus, kıyı ve ada toplulukları için bir Yeni Avrupa Bauhaus laboratuvarı aracılığıyla kamu katılımını ve becerileri güçlendirmeye yönelik girişimler yer alıyor.
Komisyon, girişimi desteklemek için Horizon Europe aracılığıyla 92 milyon euro taahhüt etti. Bu miktarın 50 milyon eurosu GOOS'a, 12 milyon eurosu veri sistemlerine ve 30 milyon eurosu Avrupa İnovasyon Konseyi aracılığıyla inovasyona ayrıldı. Üye devletler, ortak ülkeler ve özel kuruluşlar da ek finansman ve izleme altyapısı sağlamaya davet ediliyor.
