AB liderleri, Brüksel zirvesinin ilk gününü AB'nin gelecek uzun vadeli bütçesi konusunda bir sonuca ulaşmadan tamamladı. Harcamalar, enerji maliyetleri ve blokun sanayisini Çin karşısında ne kadar sert savunacağı konusunda derin ayrılıklar ortaya çıktı.
Perşembe günü yapılan toplantı, AB'yi 2028–2034 bütçesi üzerinde bir anlaşmaya biraz daha yaklaştırmayı hedefliyordu. Ancak ulusal liderler birbiriyle çelişen taleplerinde ısrar etti. Bunun üzerine Avrupa Konseyi Başkanı António Costa müzakereleri yürütme görevini üstlendi ve önümüzdeki haftalarda yeni bir uzlaşma önerisi hazırlayacak.
Tıkanıklık, yıl sonuna kadar anlaşmaya varma hedefini tehdit ediyor. Bu tarih, Ocak 2028'de başlayacak bir sonraki bütçe döneminden önce mevzuatın tamamlanması için yeterli zaman bırakmayı amaçlıyordu. Euronews'in haberine göre bazı liderler, bu takvimin hâlâ gerçekçi olup olmadığını açıkça sorguladı.
Kimsenin sevmediği bir bütçe
Temelde asıl kavga, AB'nin ne kadar harcayacağı ve bu harcamaların parasını kimin ödeyeceği üzerine.
Avrupa Birliği Konseyi'nin dönüşümlü dönem başkanlığını yürüten İrlanda, yaklaşık 1,62 trilyon euroluk bir müzakere önerisi sundu. Bu rakam, Avrupa Komisyonu'nun ilk teklifinin 141 milyar euro altında kalıyor. Öneride, AB'nin gelecekteki yatırımlarının birçok alanını etkileyen kesintiler yer alıyor.
Plan kimseyi tam olarak memnun etmedi. Mali açıdan muhafazakâr üye ülkeler daha küçük bir bütçe ve daha sıkı harcama disiplini istiyor. Öte yandan 17 ülkeden oluşan Uyum Dostları (Friends of Cohesion) grubu, yapılacak kesintilerin tarım ve daha az gelişmiş bölgelere verilen desteği zayıflatma riski taşıdığını savunuyor.
Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, önemli kesintiler yapılmasını istedi. Merz, üye ülkelerin daha büyük bir ortak bütçenin gerektirdiği katkıları ödeyemeyeceğini savundu. Bu arada Avrupa Komisyonu yetkilileri, bloğun elindeki kaynakların azaltılmasının AB'nin yeni stratejik öncelikleri karşılama kapasitesini zayıflatabileceği konusunda uyardı.
Anlaşmazlık, genel harcama tavanının ötesine, AB'nin gelirlerini nasıl artıracağı sorusuna da uzanıyor. Avrupa düzeyinde yeni vergi önerileri tartışmalı olmayı sürdürüyor ve bu da bütçeyi dengelemeyi zorlaştırıyor.
Costa şimdi, 26 Kasım'da yapılacak özel bütçe zirvesinden önce bu farkları kapatmakla karşı karşıya.
Kıbrıs, enerji ve AB fonları konusundaki görüşlerini anlatıyor
Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, Brüksel zirvesini enerji maliyetlerinde tavizler koparmak ve tarım ile daha yoksul bölgelere yönelik fonları korumak için kullandı. Hristodulidis, mevcut öncelikleri bırakmadan AB reformunu destekleyen bir ülke olarak Lefkoşa'nın konumunu ortaya koydu.
Perşembe günü zirveye gelen Hristodulidis, hanelerin ve işletmelerin acil desteğe ihtiyacı olduğunu savunarak enerji faturalarını hafifletecek ulusal tedbirlerde daha fazla esneklik çağrısında bulundu. Ayrıca AB'nin emisyon ticaret sisteminin daha fazla askıya alınmasını istedi. Liderleri 2028–2034 bütçesi üzerinde yıl sonuna kadar siyasi bir anlaşmaya varmaya çağıran Hristodulidis, gecikmelerin vatandaşlara ve uluslararası ortaklara olumsuz bir sinyal göndereceği uyarısını yaptı.
Bütçe konusunda Hristodulidis, yeni müzakere önerisini memnuniyetle karşıladığını belirtti. Ancak savunma, rekabetçilik ve göç alanlarındaki artan harcamaların Ortak Tarım Politikası ya da uyum fonları pahasına yapılmaması gerektiğini net biçimde dile getirdi.
Hristodulidis ayrıca, Türkiye ile gerilimin sürdüğü bir dönemde Yunanistan–Kıbrıs elektrik enterkonnektörünün stratejik önemine dikkat çekti. Lübnan'ı destekleyen bir AB misyonu için Kıbrıs'ın olası bir operasyon merkezi olabileceğini de öne sürdü. İç gündemde ise Kıbrıs'ın Schengen Bölgesi'ne katılımıyla ilgili kararlar için Aralık ayının önemli bir dönüm noktası olabileceğini ifade etti.
Enerji maliyetleri Brüksel'e baskı yapıyor
Bütçe çekişmesi, hükümetler üzerindeki fırlayan enerji fiyatlarını dizginleme baskısı artarken yaşandı.
Orta Doğu'daki istikrarsızlığın da etkisiyle yükselen petrol ve doğal gaz maliyetleri, hane bütçelerine ve sanayinin rekabet gücüne ilişkin endişeleri artırdı. Bu arada Avrupalı işletmeler, uluslararası rekabetin giderek sertleştiği bir dönemde zorlanıyor.
İtalya ve Yunanistan, geçici ve hedefli destek tedbirleri ile daha fazla mali esneklik istedi. Ancak hükümetler, fosil yakıt tüketimini artırmadan ve yeşil dönüşümü baltalamadan şokun etkisini yumuşatmak için kamu harcamalarının ne kadar ileri gidebileceği konusunda hâlâ ayrışıyor.
Komisyon, etkilenen sanayiler için geçici devlet yardımı desteğini değerlendirmeye istekli olduğunu işaret etti. Ayrıca rafineri kapasitesini artırmaya yönelik tedbirler üzerinde de durulacağını belirtti. Liderler, temiz enerjiye yapılan yatırımlara verilen teşvikleri koruyarak enerji fiyatlarındaki oynaklığı azaltmanın yollarını da görüştü.
Çin, rekabetçilik sınavına dönüşüyor
Çin ile ticaret, blokun ortak hareket etme kapasitesi açısından bir başka sınav oldu.
AB'nin Pekin ile mal ticaretindeki açığı 2025'te yaklaşık 360 milyar euroya ulaştı. Bu durum, Avrupa sanayilerinin haksız rekabet olarak gördüğü ithalata karşı daha güçlü koruma çağrılarını körükledi.
Çin'in hibrit otomobil ihracatına ilişkin yakın tarihli bir anlaşma, müzakereler için olası bir kapı araladı. Ancak liderler, Komisyon'u daha fazla sonuç almaya ve ek ticaret savunma tedbirlerini değerlendirmeye çağırıyor.
Tartışma, Avrupa ekonomi politikasındaki daha geniş bir gerilimi yansıtıyor. Liderler iç üretimi güçlendirmek ve stratejik bağımlılıkları azaltmak isterken, daha sert ticaret kısıtlamaları karşılık verilmesi riskini ve Pekin ile ticari ilişkilerde daha fazla gerginliği beraberinde getirebilir.
Zirvenin ekonomi görüşmeleri, rekabetçilik ile AB'nin gelecek bütçesi arasındaki bağlantıyı da ortaya koydu. Hükümetler, ortak harcama havuzunun büyüklüğü konusunda anlaşamazken araştırma, sanayi yatırımları ve güvenlik gibi öncelikleri nasıl finanse edeceklerine karar vermek zorunda.
Siyasi bahis
Perşembe günkü görüşmeler, liderlerin daha hızlı ve somut sonuçlar sunma baskısı altındayken AB'nin fikir birliğine dayalı yaklaşımının sınırlarını ortaya koydu.
Avrupa Parlamentosu da ulusal hükümetler tarafından müzakere edilen bir bütçeyi olduğu gibi onaylamayacağının sinyalini verdi. Parlamento Başkanı Roberta Metsola ise milletvekillerinin önceliklerinin ciddiye alınması gerektiğinde ısrar etti. Bu da zaten zor olan müzakerelere bir kurumsal engel daha ekliyor.
Zirve cuma günü devam edecek. Gündemde Ukrayna, Avrupa savunması ve güvenliği, göç ile Orta Doğu bulunuyor.
