Avrupa Komisyonu bu hafta, Hava Taşımacılığı Sektörüne Devlet Yardımı Kılavuzu taslağına ilişkin resmi bir kamuoyu danışma süreci başlattı. Yeni düzenleme, pandemi sonrası piyasa gerçeklerini yansıtmayı amaçlıyor.
Önerilen çerçeve, 2014 yılında belirlenen standartların yerini alacak. Yeni kurallar, hükümetlerin havalimanları ve havayollarına yaptığı destekleri modernleştirirken Avrupa Yeşil Mutabakatı ve karbonsuzlaştırma hedefleriyle de uyumlu hale getirecek.
İlgili taraflar, görüşlerini 11 Haziran 2026 tarihine kadar sunabilecek. Nihai kurallar, bu yıl içinde yeni bir Genel Grup Muafiyet Tüzüğü (GBER) ile birlikte kabul edilecek.
Yeni kurallar kapsamında işletme yardımı (personel ve bakım gibi günlük masrafları karşılayan destek), yalnızca yıllık bir milyon yolcunun altında kalan havalimanlarına verilebilecek.
Komisyon, bu yolcu hacmini aşan havalimanlarının kendi ayakları üzerinde durabilmesi gerektiğini öngörüyor. Ancak 500.000 ile bir milyon yolcu arasında trafik gören havalimanları için son enerji ve sağlık krizlerinden toparlanabilmeleri amacıyla beş yıllık geçiş süresi öneriliyor.
Yıllık 500.000 yolcunun altında kalan küçük havalimanları ise grup muafiyetinden yararlanacak. Bu havalimanları, AB rekabetine etkilerinin sınırlı olması nedeniyle Brüksel'e önceden bildirim yapmadan destek alabilecek.
Önerilen sübvansiyonlar, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin ana giriş kapılarını kapsamayacak. Her iki büyük havalimanı da uygunluk eşiklerini fazlasıyla aşıyor.
Geçen yıl Larnaka ve Baf havalimanları toplam 13,7 milyon yolcu ağırladı. Bu rakamın yaklaşık 9,9 milyonu Larnaka'da, 3,8 milyonu ise Baf'ta gerçekleşti.
Komisyon ayrıca altyapı projeleri için verilecek yatırım yardımının artık yalnızca yıllık üç milyon yolcuya kadar olan havalimanlarına verilebileceğini açıkladı. Bu eşik, daha önce beş milyon yolcu olarak belirlenmişti.
Yeni kapasite için verilecek finansman yeşil koşulluluğa sıkı sıkıya bağlanacak. Bu sayede havacılık sektörünün, ulaşım kaynaklı emisyonların 2050'ye kadar yüzde 90 azaltılması hedefine katkı sağlaması bekleniyor.
Avrupa Komisyonu taslak belgede şu ifadelere yer verdi: "Ulaştırma sektörünün 2050'ye kadar emisyonlarını yüzde 90 azaltması bekleniyor ve hava taşımacılığı sektörünün bu azaltıma katkı sağlaması gerekiyor."
Politikadaki önemli bir değişiklik de yeni hatların açılışı için verilen başlangıç yardımının tamamen kaldırılması olacak. Komisyon, liberalleşmiş piyasanın artık havayollarının kendi ticari risklerini üstlenebilecek olgunluğa ulaştığını değerlendiriyor.
Yürütme organı, bu tür yardımların nadiren kullanıldığını belirtti ve tamamen açık bir piyasada "havayollarının yeni hat açma riskini üstlenmesinin beklendiğini" vurguladı.
Devlet yardımlarının komşu havalimanları üzerindeki rekabet bozucu etkileri daha geniş bir coğrafi alanda değerlendirilecek. Ancak değerlendirme sürecinin kendisi verimlilik adına basitleştiriliyor.
Sektörün geçişini desteklemek için ayrı bir rehber belge yayımlanacak. Bu belge, havayollarının İklim, Enerji ve Çevre Yardımı Kılavuzu aracılığıyla finansmana nasıl erişebileceğini açıklayacak.
Yapılan değişiklikler, 2020 yılında gerçekleştirilen Uygunluk Kontrolü ile 2024'teki Kanıt Çağrısı sürecinin ardından geldi. Bu süreçler, bölgesel havalimanlarının değişen piyasa eğilimlerine rağmen kamu fonlarına bağımlılığını sürdürdüğünü ortaya koymuştu.
Nihai kılavuzun, havacılık sektöründeki kamu müdahalesinin sınırlarını net biçimde tanımlayarak özel yatırımcılar için daha şeffaf bir ortam yaratması bekleniyor.
