Avustralyalı giyim firması Nashie, ABD'ye yaptığı ithalat için ödediği gümrük vergilerini faiziyle birlikte altı haneli bir rakam olarak geri aldı. Şirket, Başkan Donald Trump'ın 'Kurtuluş Günü' olarak adlandırdığı tarihte uygulamaya konulan vergiler için tazminat talep eden binlerce işletmeden sadece biri.
İade edilmesi gereken yaklaşık 166 milyar doların 85 milyar dolardan fazlası şimdiden işletmelere geri ödendi. Ancak ABD Yüksek Mahkemesi'nin Şubat ayında verdiği kararla vergiler iptal edilmiş olsa da, ekonomik ve siyasi hasarın büyük kısmı ve belki de Trump yönetiminin elde ettiği bazı kazanımlar geri alınamayacak gibi görünüyor.
Vergiler Kalıcı Olmak İçin Tasarlanmamıştı
Trump'ın Nisan 2025'te uyguladığı gümrük vergileri, başkanlara olağanüstü dış tehditlere karşı hareket etme yetkisi veren ancak 'gümrük vergisi' kelimesini hiç kullanmayan 1977 tarihli Uluslararası Acil Durum Ekonomik Yetkiler Yasası'na (IEEPA) dayanıyordu.
20 Şubat 2026'da ABD Yüksek Mahkemesi 6-3 oyla IEEPA'nın gümrük vergisi koyma yetkisi vermediğine hükmetti. Anayasa'ya göre vergi ve harç koyma yetkisi yalnızca Kongre'ye ait. Karar, başkanın gümrük vergisi koyma yetkisine önemli bir sınırlama getirdi. Ancak Trump'ın vergi politikasını sona erdirmedi; bu politika en başından beri ABD'nin dünyanın geri kalanıyla ticari ilişkilerini yeniden yazmak için zaman kazanmak amacıyla tasarlanmıştı.
Trump buna karşılık, 24 Temmuz'da yasal 150 günlük sürenin dolmasıyla sona erecek olan geçici yüzde 10'luk küresel bir vergi uyguladı. Trump ayrıca haksız ticaret uygulamaları, ulusal güvenlik ve kölelik karşıtı iddialarla ilgili yasalar kapsamında daha hedefli gümrük vergileri de uygulamaya koydu. Bu vergiler, yabancı ticaret uygulamalarına ilişkin soruşturmalar ve uzun prosedürler gerektiriyor; bu da süreci yavaşlatıyor ve mahkemede incelenebilecek bir kayıt oluşturuyor.
ABD Ticaret Temsilciliği'nin zorla çalıştırma iddialarına ilişkin bulguları, 24 Temmuz 2026'dan itibaren Avustralya, Çin, Yeni Zelanda ve Birleşik Krallık dahil 54 ülkeden yapılan ihracata yüzde 12,5 oranında gümrük vergisi uygulanmasının zeminini hazırladı. Yani Yüksek Mahkeme bir yasal kapıyı kapatırken, Trump yönetimi çoktan başka bir kapıdan geçmeye hazırlanıyordu ve kendine daha fazla zaman kazandırmış oldu.
ABD İçin Maliyet
Ödenen iadeler, bu Haziran ayında federal bütçe açığının 120 milyar dolara ulaşmasına katkıda bulundu. Bu, Haziran 2025'teki 27 milyar dolarlık fazlaya keskin bir tezat oluşturuyor. Bununla birlikte, ödenen 166 milyar dolar bir ceza değil. Paranın büyük kısmı hükümetin yasal yetkisi olmadan topladığı ve şimdi iade etmek zorunda olduğu para. Bu gerçek bir para, ancak 2026 yılı için öngörülen federal hükümet harcamalarının yüzde 2'sinden az.
'Kurtuluş Günü'ne benzer bir tantana olmadan, siyasi maliyet daha da küçük olabilir. İadeler teknik bir süreç içeriyor ve birçok ithalatçı arasında dağıtılıyor; bu da onları orijinal vergi duyurularından çok daha az görünür kılıyor. Ayrıca, Birleşik Krallık ve Avrupa Birliği dahil ticaret ortaklarının daha yüksek vergi tehdidi altında yaptıkları tavizler, bir vergi iptal edildiğinde otomatik olarak ortadan kalkmıyor.
İadenin Anlamı Nedir?
İşletmeler için, asla ödememeleri gereken bir parayı geri almak, onları vergilerden önceki konumlarına geri getirmiyor. İthalatçılar aylarca sermayelerini bağlamış, finansman maliyetleri artmış, siparişler iptal edilmiş ve stoklar bekletilmişti. Birçoğu sözleşmelerini yeniden müzakere etmek zorunda kaldı. Gümrük komisyoncularına ve avukatlara para ödediler ve hangi verginin uygulanacağını öğrenmek için beklerken diğer yatırımları ertelediler. Bazıları, hangi gümrük vergisine tabi olacaklarından emin olamadıkları için ABD'ye yapılan sevkiyatları tamamen durdurdu.
Küçük firmalar özellikle savunmasızdı. Genellikle daha küçük nakit rezervlerine, daha az alternatif tedarikçiye ve beklenmedik bir vergi artışını absorbe etme kapasitesine sahipler. Bir analize göre, ABD'deki küçük işletme ithalatçıları, ortalama olarak her biri gümrük vergilerinde fazladan 306.000 dolar ödedi.
Atlanta Federal Rezerv Bankası, 'mali açıdan sıkıntılı' işletmelerin tüm iadelerin yüzde 34'ünü, yani yaklaşık 56 milyar doları alacağını tahmin ediyor. Bu firmaların parayı yatırım yapmak, personel almak veya fiyatları düşürmek için kullanma olasılığı daha yüksek. Daha iyi finanse edilen işletmelerin ise parayı biriktirme, borç ödeme veya hissedarlara dağıtma olasılığı daha yüksek. PepsiCo, iadeleri emtia enflasyonunun bir kısmını dengelemek için kullanacağını söyledi. Ancak, iadelerin karmaşıklığı ve maliyeti nedeniyle çok az işletmenin bunları tüketicilere yansıtması bekleniyor. Nintendo, müşterileri tarafından dava ediliyor; müşteriler, gümrük vergisi iadelerinin ödedikleri daha yüksek fiyatları dengelemek için tüketicilere ödenmesi gerektiğini savunuyor.
İadeye erişim de eşit değil. ABD banka hesabı ve gümrük komisyoncusu olan bir işletme, iadesini nispeten sorunsuz alabiliyor. Avustralya Postası aracılığıyla gönderim yapan Avustralyalı işletmeler ise ek gecikmelerle karşılaşıyor: bu gönderiler, ABD Gümrük ve Sınır Koruma'nın iadeler için kullandığı sisteme girilmedi ve henüz bir iade yolu mevcut değil. Ayrıca iade, sonuçta ödeyen kişiye mutlaka ulaşmıyor. Bunun yerine, maliyet daha yüksek fiyatlar yoluyla bir perakendeciye veya tüketiciye yansıtılmış olsa bile, iade ithalatçıya gidiyor.
Asıl Maliyet Belirsizlik
Trump'ın gümrük vergisi politikasının en önemli sonucu kalıcı belirsizlik. Trump anında ticari bir aksama yaratabiliyor, ardından bu aksaklığı diğer hükümetlerle müzakerelerde koz olarak kullanabiliyor. En son örnek, ABD'nin Kanada'nın misillemesine ve ABD otomobilleri, süt ürünleri ve alkolüne karşı ayrımcılığa yanıt olarak Pazartesi günü bir dizi Kanada malına yüzde 50 gümrük vergisi uygulaması.
Kalıcı belirsizlik aynı zamanda küresel ticareti, pazar erişiminin daha öngörülebilir olduğu rakip bloklara bölünmeye teşvik ediyor. Silah Haline Getirilmiş Ticaret projemizin gösterdiği gibi, daha derin tehlike, diğer hükümetlerin de aynı oyun kitabını benimsemesi: geçici, yasal olarak sorgulanabilir ticaret kısıtlamalarının istisna değil norm haline gelmesi. Bu önlemleri geri almak için açılan davalar aylar hatta yıllar alıyor. Ve eğer bir mahkeme sonunda bir önlemi geçersiz kılarsa, ABD başka bir yasayı devreye sokup süreci yeniden başlatabiliyor. Mahkemeler geriye dönük olarak çalışır. Piyasalar ise tam tersine anında tepki verir.
Yüksek Mahkeme kararı, kaybedilen müşterileri geri getirmedi, ticari kararları tersine çevirmedi veya öngörülebilir ticaret kurallarına olan güveni yeniden tesis etmedi. Gümrük vergileri iade edilebilir. Belirsizlik iade edilemez.
