Yıllardır süren gecikmeler, sadece kâğıt üzerinde kalan planlar ve çözülmemiş bürokratik birikimler, Kıbrıs’ı çevre politikasındaki başarısızlıklar nedeniyle Avrupa Adalet Divanı’ndan ciddi mali yaptırımlarla karşı karşıya bıraktı. Avrupa Komisyonu’nun 1 Ekim 2026 tarihli kararı ile Kıbrıs’ın Avrupa Birliği Adalet Divanı’na sevk edilmesi, erteleme ve siyasi irade eksikliğinin çok yıllık sürecini mühürledi.
2021’den beri gönderilen uyarı mektuplarına ve Aralık 2024’te verilen gerekçeli görüşe rağmen yetkili kurumlar inandırıcı ve uygulanabilir bir plan sunamadı. Bugün Kıbrıs’ta belediye atıklarının %21’i herhangi bir ön işlem görmeden gömülüyor, toplam ulusal düzeyde depolama sahalarına bağımlılık %63’e ulaştı. Bu oran, 2035’e kadar depolama bağımlılığını %10’un altına indirme hedefinin çok altında kalıyor.
Yıllarca devlet çalışmalar, istişareler, geçiş dönemleri ve kâğıt planlara güvendi; altyapı eskirken atık birikti. Cesur reformlar yerine kararlar ertelendi, sorumluluklar bakanlıklar, daireler ve yerel yönetimler arasında kaydırıldı. Temel altyapı eksiklikleri açık; Baf Depolama Sahası atığın esasen hiçbir yönetime tabi tutulmadığı açık bir yara olarak kalmaya devam ediyor.
Pentakomo Entegre Atık Yönetim Tesisi, Su Geliştirme Dairesi’nin Aralık 2023’te işletmesini devralmasına rağmen performansını sürdüremiyor. Tesis birikmiş teknik, operasyonel ve örgütsel gecikmeler taşıyor ve kesin iyileştirmesi tekrar tekrar erteleniyor. Devralınmasından bu yana WDD, Limasol Kalkınma Ajansı’nın desteğiyle operasyonel ihtiyaçları, ekipman müdahalelerini, iş sağlığı ve güvenliği, yangın koruması ve çevresel güvenceleri kapsayan 180’den fazla sözleşme imzaladı.
Devletin eylemsizliğinin tipik bir örneği Kosii Entegre Atık Yönetim Tesisi. Yasadışı Kotsiatis döküm sahasının 2018’de kapatılmasının planlanmasıyla Lefkoşa bölgesinden Kosii’ye 270 bin tonu aşan karışık atık dahil büyük hacimler yönlendirildi. Ancak tesis bu miktarları işlemek için kapasiteye sahip değildi. Döküm sahasına ham atığın ulaşmasını engellemek için genişleme planlaması zamanında yapılmak yerine devlet kolay depolamayı tercih etti ve karar verme sorumluluğu yerine gecikmenin güvenliğini önceliklendirdi.
Gerekli genişleme yatırımları ve ekipman yenilemeleri önceliklendirilseydi, mevcut Kosii altyapısı Lefkoşa, Larnaka ve Gazimağusa’dan gelen atıkları depolamaya başvurulmaksızın işleyebilirdi. Bunun yerine ekipman yaşlanmaya bırakıldı, hücre kapasitesi tükendi ve Kıbrıs matematiksel olarak Brüksel’den Lüksemburg’a götürüldü.
Kıbrıs’ın atık yönetiminde karşı karşıya olduğu temel sorun depolama sahalarına olan ağır bağımlılığı olmaya devam ediyor. Son yıllarda atık altyapısı ve geri dönüşüm sistemlerine önemli yatırımlar yapılsa da belediye atıklarının büyük bir kısmı hâlâ depolama sahalarına gidiyor.
İki Entegre Atık Yönetim Tesisi biriminin iyileştirilmesine yönelik kesin planlar, 2035’e kadar ulusal ağ için gerekli altyapıyı tanımlayacak ve 2028’de tamamlanması beklenen Belediye Katı Atık Altyapı Ağı Sürdürülebilirlik Çalışması tarafından şekillendirilecek. Öncelik Baf bölgesine veriliyor; atık hâlâ işlenmeden bertaraf ediliyor ve bu uygulamanın en geç 2027 sonuna kadar sona erdirilmesini hedefleyen geçici bir eylem planı bulunuyor.
Çalışmanın tamamlanmasını beklerken geçiş dönemlerini kapsamak için acil operasyonel müdahaleler teşvik ediliyor. Mevcut planlamaya göre Pentakomo Tesisi’nin iyileştirilmesi için sözleşme ödülleri 2027’nin ikinci yarısında bekleniyor, bunu 2028’in ilk yarısında Kosii Tesisi izleyecek ve iyileştirme çalışmalarının 36 ay sürmesi öngörülüyor.
Avrupa ve ulusal hedeflere uyum, kaynak ayırma sistemlerinin yaygınlaştırılmasını ve Attığın Kadar Öde uygulamasını içeren Bakanlar Kurulu onaylı 2022-2028 Belediye Atık Yönetimi Planı’nda özetlenen eylemlerin uygulanmasına bağlı.
