Avrupa liderleri Brüksel'de, yeni uzun vadeli bütçeyle yüksek enerji fiyatlarını ele almak üzere görüşüyor. Görüşmelerde ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları sürüyor. Masada önemli harcama kesintileri ve Avrupa enerji politikasında değişiklik öneren teklifler var.
Çok yıllı bütçe çerçevesine ilişkin görüşmeler hem toplam bütçenin büyüklüğü hem de kaynakların dağılımı üzerinde yoğunlaşıyor. 141 milyar euroluk kesinti önerisi, özellikle uyum politikası, araştırma, teknoloji ve diğer Avrupa önceliklerine yeterli kaynak ayrılmasını isteyen ülkelerde tepkiyle karşılanıyor.
Kesinti uyarıları ve tepkiler
Gündemin merkezinde Avrupa Komisyonu'nun önümüzdeki yedi yıla ilişkin bütçe önerisi var. Önerilen bütçenin toplamı neredeyse 2 trilyon euro. Harcamaların sınırlandırılması yönündeki baskılar ile kaynakların dağılımına ilişkin anlaşmazlıklar, bir uzlaşıya varılmasını zorlaştırıyor.
Tartışmada özel bir yeri olan «Uyum Dostları» grubundaki ülkeler, uyum politikası ile daha az gelişmiş bölgelere verilen desteğe yeterli kaynak ayrılmasını istiyor. Bu grupta yer alan 17 ülke şunlar: Bulgaristan, Hırvatistan, Kıbrıs, Çekya, Estonya, Yunanistan, Macaristan, İtalya, Letonya, Litvanya, Malta, Polonya, Portekiz, Romanya, Slovakya, Slovenya ve İspanya.
Öte yandan Avrupa harcamalarına daha sıkı denetim uygulanmasını isteyen ülkeler bütçenin küçültülmesi için baskı yapıyor. Bu «tutumlu» ülkeler ise Avusturya, Danimarka, Almanya, Finlandiya, Hollanda ve İsveç.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Avrupa bütçesi üzerinde anlaşmaya varılması için 2026 sonunu hedef olarak belirledi. Macron'un uyarısına göre Fransa'da 2027 Nisan'ında yapılacak cumhurbaşkanlığı seçimleri öncesindeki seçim dönemi, müzakerelerin tamamlanma imkânlarını ciddi biçimde daraltacak.
Politico'nun aktardığına göre dört Avrupalı diplomat, Macron'un Perşembe günkü (15 Ekim) kapalı oturumda, ülkesi seçim dönemindeyken bir anlaşmayı imzalamak için siyasi yetkisi olmayacağını söylediğini bildirdi.
Macron'un, «Ocaktan itibaren siyasi bir manevra alanı kalmayacak» dediği iddia ediliyor. Bu sözlerle Macron, Avrupa liderlerini görüş ayrılıklarını gidermeye ve Aralık ayındaki Zirve'de bir uzlaşmaya varmaya zorladı.
Metsola'nın tepkisi
Müzakerelerin gidişatından duyduğu kaygıyı Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola da dile getirdi. Metsola, Avrupa liderlerini eleştirerek AB'nin hem ulaşılması zor hedefler koyup hem de bu hedefleri gerçekleştirmek için gereken kaynakları kesmesinin mümkün olmadığını vurguladı.
Metsola, «Önce anlaşıp sonra kesinti yapamayız» dedi. Avrupa önceliklerinin hayata geçirilmesi için gerekli finansmanın güvence altına alınması gerektiğini de altını çizerek belirtti.
Kıbrıs'ın bütçe konumu
Kıbrıs, uyum politikasına yeterli fonun ayrılmasını isteyen 17 ülkelik «Uyum Dostları» grubunda yer alıyor. Ada devleti, bir sonraki Avrupa bütçesinde bu politika için yeterli finansmanın korunmasını savunuyor.
Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, nihai bütçenin Avrupa Komisyonu'nun ilk önerisine kıyasla yüzde 10 ila yüzde 11 daha düşük olabileceğini tahmin etti. Komisyonun önerisi ise 2 trilyon euroya yaklaşıyor.
Tartışma Kıbrıs açısından ayrıca önem taşıyor. Avrupa bütçesindeki tutar ve kaynak dağılımına ilişkin kararlar, 2028-2034 döneminde önemli politika ve kalkınma ihtiyaçları için finansman çerçevesini belirleyecek.
Enerji maliyeti de gündemde
Liderler aynı zamanda yüksek enerji fiyatlarıyla başa çıkmanın yollarını tartışıyor. Belirli değişiklikler konusunda henüz bir uzlaşıya varılabilmiş değil.
Kıbrıs ve Yunanistan dahil yedi üye ülke, Emisyon Ticaret Sistemi'nin (ETS 2) gözden geçirilmesini istiyor. Bu ülkeler ayrıca hane halkı ve işletmeler üzerindeki yükü azaltacak ulusal önlemlerin uygulanmasında daha fazla esneklik talep ediyor.
Hristodulidis, Kıbrıs'ın ETS 2'nin uygulanmasının daha da ertelenmesini ve üye ülkelere enerji maliyetleriyle mücadele için daha geniş bir alan tanınmasını desteklediğini açıkladı.
Bununla birlikte ülkelerin tutumları hâlâ ayrışıyor. Bazı hükümetler, tüketicileri hemen rahatlatmaya yönelik müdahalelerin uzun vadeli enerji dönüşümünü zedelememesi gerektiğini savunuyor.
Bu çerçevede Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, kış mevsimine hazırlık kapsamında arz güvenliğini güçlendirmek amacıyla Avrupa düzeyinde stratejik doğal gaz rezervleri oluşturulması fikrini de gündeme getirdi.
Liderlerin hem Avrupa önceliklerinin finansmanı hem de enerji maliyetleriyle mücadele tedbirleri konusundaki farklılıkları gidermek için çabalamasıyla tartışmaların önümüzdeki dönemde de sürmesi bekleniyor.
