Kıbrıs'ta 65 yaş ve üzeri kişilerin yaklaşık yüzde 56,5'i faaliyetlerini kısıtlayan sağlık sorunları bildiriyor. Ekim ayının başında yayımlanan Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) raporuna göre yoksulluk riski yaşla birlikte keskin biçimde artıyor.
'Kıbrıs: Sağlıklı yaşlanma ve bakım için ülke profili' başlığını taşıyan dört sayfalık profile göre, 75 yaş ve üzeri kişilerde yoksulluk riski oranı yüzde 43,6. 65 yaşın altındakilerde bu oran ise yüzde 10,9. Rapor ayrıca uzun süreli bakım politikasındaki ve bu konudaki verilerdeki belirli eksikliklere dikkat çekiyor.
DSÖ tahminlerine göre Kıbrıs'ta 60 yaşına gelen bir kişinin ortalama 24,2 yıl daha yaşaması bekleniyor. Bu sürenin 18,4 yılının sağlıklı yaşam yılı olması öngörülürken, kalan 5,8 yıl işlevsel kısıtlamalarla ilişkilendiriliyor.
60 yaş üstü kişilerin yüzde 20,5'inde işitme, yüzde 11,9'unda görme sorunu var. 60 yaş ve üzeri her 100 bin kişide 9.636 düşme vakası kaydedildi. Bu tür sorunlar yaşlıların bağımsızlığını etkileyebiliyor ve profesyonellerden ya da ailelerinden gelen destek ihtiyacını artırabiliyor.
2021 verilerine dayanan rapora göre 60 yaş üstü kişilerde başlıca ölüm nedenleri arasında iskemik kalp hastalığı, COVID-19, diyabet, Alzheimer ve diğer demanslar ile inme yer alıyor. Engelliliğe bağlı kaybedilen sağlıklı yaşam yıllarının en önemli nedenleri ise sırt ve boyun ağrıları, diyabet, düşmeler, işitme kaybı ve osteoartrit.
Yoksulluk ve emekli maaşları
65-74 yaş arasındakilerde yoksulluk riski oranı yüzde 25,4. Bu rakamlar göreli gelir yoksulluğunu gösteriyor ve aşırı yoksulluk ya da maddi yoksunluk göstergeleriyle karıştırılmamalı.
Rapora göre yasal emeklilik yaşının üzerindeki kişilerin yüzde 92,7'si emekli maaşı alıyor. Bu sonuçlar, emekli maaşı kapsamı ile gelirin yeterliliği arasındaki farkı ortaya koyuyor. Emekli maaşı almak, bir yaşlı kişinin mutlaka yoksulluk eşiğinin üzerinde olduğu anlamına gelmiyor.
Bakımdaki boşluklar
Rapora göre Kıbrıs'ın yaşlılara yönelik ulusal bir stratejisi, yaşa uygun çevreler oluşturmaya yönelik politikaları, yaş ayrımcılığıyla mücadele eden önlemleri ve bütünleşik birinci basamak sağlık hizmetlerine dair bir politikası var. Palyatif bakım da sağlık sistemi politikalarına dahil edilmiş durumda.
Ancak DSÖ, sağlık ve sosyal bakım ihtiyaçlarının kapsamlı biçimde değerlendirilmesine yönelik bir politika bulunmadığını belirtiyor. İkinci bir boşluk ise yaşlı yakınlarına ya da başkalarına bakım veren kişilerle ilgili. Profesyonel bakım görevlileri için ulusal eğitim programları bulunuyor. Ancak rapor, bu alanda meslek olarak çalışmayan, yakınları ve başkaları için bakım sağlayan resmi olmayan bakım verenlere yönelik buna denk bir ulusal program kaydetmiyor.
Yaşlanan nüfus
2023 yılında Kıbrıs'ta yaklaşık 265 bin kişi 60 yaş ve üzerindeydi. Bu, yaklaşık 1,3 milyonluk toplam nüfusun yüzde 19,7'sine denk geliyor. 65 yaş ve üzerindekilerin yüzde 19,1'i yalnız yaşarken, yüzde 50,5'i hanede başka kimse olmadan eşiyle birlikte yaşıyor.
Rapor, Kıbrıs Cumhuriyeti'ne yönelik belirli bir öneride bulunmuyor ve bir eylem planı sunmuyor. Farklı yıllara ait verileri bir araya getiren rapor, mevcut politikaları, sağlık göstergelerini ve bilgi ile bakımdaki boşlukları ortaya koyuyor.
Nüfusun yaşlanması ile yaşlılara yönelik uzun süreli evde bakım ve hizmetlerdeki boşluklar şu sıralar kamuoyunda tartışılıyor. AB de son dönemde Kıbrıs'la ilgili konuda benzer açıklamalar yaptı. Yaklaşık iki hafta önce hükümet, Limasol dağlık bölgesinde yaşlılar için mobil bakım birimlerinden oluşan bir pilot program duyurdu. Phileleftheros'un edindiği bilgiye göre, sivil toplum kuruluşları ve diğer kurumların dahil olduğu ek prosedürler sürüyor.
