Yaklaşan parlamento seçimlerine rekor düzeyde katılım bekleniyor. Bu durum, bakış açısına göre ya kaotik bir parçalanmayı, yani siyasi manzaranın çığırından çıkmasını işaret ediyor ya da çoğulcu ve olgunlaşan bir siyasi kültürün habercisi olarak görülüyor. İkinci görüşü savunanlar, daha fazla rekabetin daha iyi olduğunu söylüyor. Her durumda, bu tablo küçük partiler ve siyasi hareketler için kesinlikle bir fırsat penceresi açtı. Onların zamanı geldi.
Anketler tutarlı bir şekilde, Mayıs seçimlerine katılan en az yedi partinin meclise gireceğini gösteriyor. Meclise girme barajı, kullanılan oyların yüzde 3,6'sı.
Araştırmalara göre Disy ve Akel yine seçimlere damgasını vuracak, Elam ise üçüncü sırayı garantilemiş görünüyor. Diko muhtemelen dördüncü olacak, ardından yeni gelenler Doğrudan Demokrasi, Alma ve Volt yer alacak.
Bu durum, Kıbrıs siyasetinin köklü partilerinden Edek ile Ekolojistler Hareketi'ni meclis dışında bırakacak.
Cyprus Mail, yasa gereği son tarihi Cumartesi gece yarısı dolduğu için anket sonuçlarına ilişkin ayrıntıları yayımlayamıyor. Şu anda, ağır para cezası tehdidi altında, belirli anketleri veya partiler için öngörülen yüzdeleri aktarmamız mümkün değil. Üst düzey bir yetkili, anketlere yalnızca genel ve dolaylı atıflarda bulunulabileceğini bize aktardı.
Hükümetin bu kısıtlamalar için gösterdiği gerekçe, anket rakamlarının yayımlanmasının seçim sonucunu 'etkileyebileceği'. Örneğin, bu durumun 'kayıp oy' algısını güçlendirebileceğini, yani anketlere göre meclise giremeyecek küçük partilere oy vermeyi düşünenleri caydırabileceğini söylüyorlar.
Yine de temel bilgileri paylaşabiliriz: bu seçimlere rekor sayıda 753 aday ve 19 siyasi parti/oluşum katılıyor. Bu rakam, 2021'deki son sandık sayımına göre 102 aday ve dört parti daha fazla anlamına geliyor.
Yeni isimler — Fidias Panayiotou'nun Doğrudan Demokrasi'si ve eski Sayıştay Başkanı Odysseas Michaelides'in Alma'sı gibi — kesinlikle etki yarattı. Her ikisi de kendini 'sistem karşıtı' parti olarak tanıtıyor.
Peki kamuoyu yoklamaları ne kadar güvenilir?
Siyasi analist Christoforos Christoforou, Doğrudan Demokrasi ve Alma için öngörülen yüzdelerde çeşitli anketlerde ortaya çıkan kayda değer dalgalanmalara dikkat çekti.
İnce bir çizgide ilerleyerek yalnızca şunu söyleyebiliriz: Doğrudan Demokrasi için dalgalanma yüzde yedi, Alma için yüzde dört düzeyinde. Elam ve Diko için daha küçük ama yine de kayda değer aralıklar veriliyor.
Christoforou'ya göre bu dalgalanmaların belirli nedenleri var.
Birincisi, sahada tahsisi kolay olmayan bir oy kütlesi mevcut. Önceki seçimlerdeki yüksek katılmama oranı — beş yıl önce yüzde 34 — bu seçmenlerin bugün nereye yöneleceğini saptamayı zorlaştırıyor.
Analist, "'Anarşik' bir ortamdayız, deyim yerindeyse. Son derece akışkan bir tablo," dedi.
İkincisi, anketörler araştırma yaparken sonuçları önceki anketlerle karşılaştırarak ayrıştırıyor. Şu anda yüksek rakamlara sahip üç yeni parti olduğundan — Alma, Volt ve Doğrudan Demokrasi — güvenilir bir referans çerçevesinden, bir taban çizgisinden yoksunuz.
Üçüncüsü, 2021'de oyların yaklaşık yüzde 15'i meclise giremeyen partilere gitti. Bunların arasında Avcılar partisi, Dayanışma ve diğerleri vardı.
Toplamda bu oylar, mecliste temsil edilmeyen yaklaşık 50 bin oya denk geliyordu.
Christoforou, bu partiler arasında yalnızca Avcılar'ın mevcut seçimlere katıldığını vurguluyor.
Avcılar 2021'de yaklaşık 11 bin oy aldığına göre, şimdi nereye yöneleceği bilinmeyen 40 bin oy var demektir.
Peki katılmama oranı ne olacak? Artık daha fazla seçenek olduğuna göre düşecek mi? Mantıken, varsayımsal olarak evet. Ancak tersi de olabilir.
Analist, katılmama oranına ilişkin hiçbir tahminin güvenli olmadığını söyledi.
Şu anki anketler Dipa, Edek ve Ekolojistler'in meclise giremeyebileceğini gösteriyor.
Ancak Christoforou yine de buna bel bağlamamak gerektiği uyarısında bulundu.
Analist, 2021'de yapılan yaklaşık 30 anketten yalnızca ikisinin Dipa'nın yüzde 3'ün üzerinde oy alacağını öngördüğünü hatırlattı. Buna rağmen parti yüzde 6 oy aldı ve meclise girdi.
Açıkça görülüyor ki seçmenin bir kesimi oy verme niyetini anketörlere açıklamıyor.
Güvenle söylenebilecek tek şey, siyasi alanda daha büyük bir parçalanma yaşandığı. Bunun nedeni, geleneksel parti güçlerinin itibar kaybetmesi. Bu yüzden insanlar 'yeni umut'u yeni oluşumlarda arıyor.
Christoforou, onlarca yıla yayılan kendi araştırmalarından yola çıkarak, 1960'tan bu yana 29 partinin ya başka partilerle birleştiğini ya da sahneden tamamen silindiğini de hatırlatıyor.
Peki, rekabet artık daha sert. Ancak aday adaylarının bakış açısından onları motive eden nedir, diye sorduk.
"Şey, güç için, etkin olmak için. Yunan atasözünü hatırlayalım — Το χρήμα πολλοί εμίσησαν, τη δόξα ουδείς — kabaca 'birçok kişi paradan nefret etmeye başladı, ama hiç kimse şöhretten nefret etmedi' anlamına geliyor."
Bir de '15 dakikalık şöhret' fenomeni var — bazı insanlar ilgiden basitçe keyif alıyor.
Ayrıca bugünlerde milletvekili adayı olmak oldukça kolay: bir kişiyi aday göstermek için iki kişi, bu adaylığı desteklemek için ise iki kişi daha yeterli. Adaylar için kayıt ücretine gelince, sadece 500 avro gibi cüzi bir miktar.
Christoforou, 1970'lerin sonunda kayıt ücretinin 100 Kıbrıs lirası olduğu bir dönemi hatırlattı. O zamanlar bu, kayda değer bir meblağdı.
Ayrıca milletvekili olabilme yaşı 21'e düştü.
Bu arada adayların oluşturduğu karmaşa, geleneksel partileri kampanya taktiklerini değiştirmeye zorladı. Özellikle bu kez can düşmanı rakipler Disy ile Akel arasındaki sözlü atışmalar geçmişe kıyasla görece sönük geçiyor.
'Sızıntı' korkusuyla, Disy ve Akel bunun yerine kendilerinden küçük rakiplere — başta Alma ve Doğrudan Demokrasi'ye — yüklendi.
Bu durum, iki büyük partinin Elam'ı büyük ölçüde görmezden gelmesi anlamına da geldi.
Diko bile enerjisini Alma partisine saldırmaya yoğunlaştırdı. Bu, oldukça dikkat çekici, dedi Christoforou.
"2020'de Diko'nun, Nicos Anastasiades yönetiminin 'altın pasaport' dosyalarını dönemin Sayıştay Başkanı Odysseas Michaelides'e teslim etmeyi reddetmesini protesto etmek için devlet bütçesine ret oyu verme gibi olağanüstü bir adım attığını hatırlayalım."
"O zamanlar Diko, Odysseas'ın peşine takılmıştı. Şimdi U dönüşü yaptılar, stratejileri Odysseas'ın Alma partisini yıpratmak."
Analiste, küçük partilerin akınının yeni meclisi karmaşaya sürükleyebileceği uyarısı hakkında ne düşündüğünü de sorduk.
"Bakın, geleneksel partiler — medyanın bir kesimi gibi — aylardır, çok fazla parti olursa meclisin sözde 'kaosa' sürükleneceği söylemini pompalıyor."
"Ama bu saçmalık. Yeni meclis birlikte çalışmanın, yasa çıkarmanın yollarını bulacak — her zamanki gibi."
