Avrupa Sağlık Sistemleri ve Politikaları Gözlemevi'nin raporuna göre, Güney Kıbrıs'ta sağlık harcamalarının devlet programları ve zorunlu sigorta yoluyla ortak olarak finanse edilen payı 2013 ile 2023 arasında yaklaşık 30 puan arttı. Aynı dönemde 31 Avrupa ülkesinde bu artış ortalama 2,6 puan oldu.
Kıbrıs, cepten yapılan ödemelerin arttığı çoğu Avrupa ülkesinin tersine bir yol izledi. Fileleftheros gazetesi, Kıbrıs'ta kişi başına düşen cepten ödemelerin 2014 ile 2024 arasında düştüğünü belirtti ve bu değişimi doğrudan Genel Sağlık Sistemi (GHS) ile ilişkilendirdi.
Sağlık harcamaları içindeki payı olarak ölçüldüğünde, Kıbrıs'ta cepten yapılan ödemeler 2018'de yüzde 44 iken 2023'te yüzde 44'ten yüzde 18'e geriledi. Bu veri ayrı bir rapor olan Kıbrıs Ülke Sağlık Profili 2025'ten alındı. Cepten ödemeler, sağlık hizmetlerinden yararlanırken veya sağlık ürünü satın alırken yapılan harcamaları kapsıyor. Zorunlu GHS katkı payları bu rakamın dışında kalıyor; dolayısıyla cepten ödemelerdeki düşüş, kişilerin toplam katkısında aynı oranda bir düşüş anlamına gelmiyor.
Ortak finansman; devlet programlarını, zorunlu sosyal sağlık sigortasını ve varsa zorunlu özel sigortayı kapsıyor. Kıbrıs'ta buna çalışanların, işverenlerin ve diğer katkıda bulunanların ödediği GHS katkıları da dahil. Yani devlet bu ek maliyeti tek başına üstlenmiş değil. Rapora göre bu artış, sağlık harcamalarının nasıl ortak finanse edildiğindeki değişimi yansıtıyor; devletin harcamalarında yüzde 30'luk bir artış anlamına gelmiyor. 31 ülke genelinde ortak finanse edilen pay yüzde 73,6'dan yüzde 76,2'ye yükseldi. Bulgaristan, Macaristan, İrlanda, Malta ve Polonya'da ise artış beş ile yedi puan arasında kaydedildi.
2024 yılında hanehalklarının cepten yaptığı ödemeler, Yunanistan ve Bulgaristan'da toplam sağlık harcamasının yüzde 35,1'ini, Letonya'da ise yüzde 34'ünü oluşturdu. En düşük paya sahip ülkelerde bu oran yüzde 9'du, 31 ülkenin ortalaması ise yüzde 19 oldu.
Kıbrıs'ta devlet harcamalarının sağlığa giden payı 2013'te yaklaşık yüzde 7'den 2023'te yüzde 15'e yükseldi. Avrupa genelinde aynı pay yüzde 13'ten yüzde 14'e çıktı. 2023'te Yunanistan, Macaristan ve Letonya bütçelerinin yüzde 10'dan azını sağlığa ayırdı. Almanya, İrlanda, İsveç ve Birleşik Krallık ise yaklaşık yüzde 19 ayırdı. Bu ölçü, sağlığın devlet bütçesindeki yerini gösteriyor; kişi başına yapılan harcamayı veya hizmetin kalitesini göstermiyor.
Özel ödemeler tamamen ortadan kalkmış değil. Rapora göre evrensel kapsama sahip sistemlerde bile insanlar bazı hizmetler için ödeme yapıyor; bunların başında çoğunlukla yetişkin diş bakımı geliyor. Kıbrıs'ta ayakta tedavi, evde bakım ve rehabilitasyon hizmetleri için de cepten ödeme kaydediliyor. Bu durum, söz konusu hizmetlerin GHS dışında kaldığı anlamına gelmiyor.
Rapora göre bir sonraki zorluk, finansal korumayı sürdürmek, açıkları kapatmak ve sistemi sürdürülebilir kılmak; böylece maliyet yüzünden tedaviden vazgeçilmesinin önüne geçmek.
Rapor, ‘Avrupa'da sağlık finansmanı: Toplama, kapsama, havuzlama ve satın alma’ başlığını taşıyor ve Avrupa Sağlık Sistemleri ve Politikaları Gözlemevi tarafından hazırlandı. Gözlemevi, Dünya Sağlık Örgütü ile birlikte çalışıyor. Rapor 31 Avrupa ülkesini inceliyor.
