Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres, Kıbrıs'taki BM Barış Gücü'nün (UNFICYP) durumuna ilişkin son raporunda, Türk ve Kıbrıslı Türk personelin Larnaka yakınlarındaki Pyla köyü civarındaki tampon bölgeye ilerlemesinden 'derin endişe' duyduğunu ifade etti. Raporun ön kopyası Cyprus Mail tarafından görüldü.
Guterres, 'Kuzeydeki yetkililer, platonun bir kısmının kendi yetki alanlarında olduğunu iddia ediyor. Şubat ayı başından bu yana Kıbrıslı Türk polisi sivillere erişim kısıtlaması getirdi ve bir olayda bir Kıbrıslı Rum vatandaşını gözaltına aldı; kişi kısa süre sonra serbest bırakıldı' dedi.
Bu nedenle, tampon bölgedeki durumun, özellikle Pyla bölgesinde 'kırılgan' olduğunu belirten Guterres, Nisan ayında köy yakınlarındaki bölgede Kıbrıslı Türk varlığının 'tampon bölgedeki kilit noktalara kademeli olarak statik araçlar yerleştirilmesiyle daha da güçlendirildiğini' söyledi.
Guterres, 'UNFICYP, platodaki varlığını ve izleme kapasitesini artırarak, devriye sayısını çoğaltarak ve sürekli bir konuşlanma sağlayarak, Kıbrıslı Türk polisinin tampon bölgenin bu kısmına daha fazla sızmasını engellemek için acil operasyonel önlemler aldı' ifadelerini kullandı.
Gerginliğin Nisan ayında zirveye ulaştığını belirten Guterres, 'Türk kuvvetleri, tampon bölgenin dışında, kuzey ateşkes hattında 15 silahlı personel aracından oluşan bir konvoy topladı, yakındaki bir gözlem noktasına yaklaşık 20 askerle takviye yaptı ve üniformalı Kıbrıslı Türk polis personelini konuşlandırmaya başladı' dedi.
Bu personelin, 'kuzeydeki yetkililerin kontrol altında olduğunu iddia ettiği tampon bölgenin bir kısmına' konuşlandırıldığını söyledi.
Guterres, 'bu gelişmelerin, Kıbrıslı Türk tarafının Birleşmiş Milletler'in yetkisine, özellikle de tampon bölgenin bu bölümünün sınırlandırılmasına ilişkin tutumunun sertleşmesi zemininde gerçekleştiğini' kaydetti.
'Misyon, gerginliği azaltmak ve statükoyu yeniden tesis etmek amacıyla Kıbrıslı Türk yetkililerle görüşmelerini sürdürüyor' diye ekledi.
Guterres ayrıca, 2023 yılında tampon bölge köyü Pyla'yı yakındaki Kıbrıslı Türk köyü Arsos'a bağlayan bir yolun yanı sıra konutlar ve bir güneş enerjisi çiftliğinin inşasına ilişkin varılan ve o yılın Kasım ayından bu yana dondurulan mutabakata da atıfta bulundu.
Bu konuda UNFICYP'in 'ileriye dönük seçenekleri değerlendirdiğini' söyledi.
Bununla birlikte, bölgedeki durumun 'derin endişe kaynağı olmaya devam ettiğini' vurgulayan Guterres, 'tüm tarafların Birleşmiş Milletler'in tampon bölgenin tarafsız sınırlandırmasına uyma gereğini' vurguladı ve bunun 'Güvenlik Konseyi tarafından tanınan tek sınırlandırma olduğunu' belirtti.
'UNFICYP, gerginliği azaltma ve tampon bölgenin bütünlüğünü koruma konusunda hayati bir rol oynarken, tarafların tam işbirliği olmadan izinsiz faaliyetleri engelleme kabiliyeti sınırlıdır' dedi.
Bu nedenle, her iki tarafı da 'misyonun Pyla platosundaki düzenlemeler için ileriye dönük olası bir yol bulma çabalarını yoğunlaştırması sırasında UNFICYP ile açık fikirli bir şekilde etkileşime geçmeye' teşvik ettiğini söyledi.
Raporda, Kıbrıslı Rum tarafı da Pyla bölgesindeki eylemleri nedeniyle eleştirildi ve Central Lancashire Üniversitesi'nin kampüsünün 'UNFICYP'den izin almadan tampon bölgede faaliyet göstermeye devam ettiği' belirtildi.
Buna rağmen, üniversitenin hukuk fakültesi dekanı Stephanie Laulhe-Shaelou, Cuma günü Avrupa Adalet Divanı'na 11 başsavcıdan biri olarak atandı.
Guterres ayrıca raporda, köydeki '11 yasadışı kumarhane ve bir yasadışı gece kulübüyle bağlantılı suç faaliyetlerinin' devam ettiğini ve 'kamu güvenliğine katkıda bulunmak için UNFICYP'in köy genelinde toplum odaklı polis devriyelerini sürdürdüğünü' yazdı.
Pyla meselesinin dışında, BM'nin karşı karşıya olduğu bütçe kesintilerine de değinen Guterres, 'barışı koruma harcamalarını azaltmaya yönelik ihtiyati tedbirlerin uygulanmaya devam ettiğini' söyledi.
'Azalan iş gücünün etkilerini ele almak ve operasyonel etkinliği artırmak için misyon, devriye modellerini ayarladı ve tekrarlanan sıcak noktalara odaklanan ortak, istihbarat odaklı devriyelerin kullanımını artırdı' dedi.
'Likidite kısıtlamalarının UNFICYP üzerinde somut bir etkisi oldu; işe alım dondurması, havacılık kullanımında geçici kısıtlamalar, satın almaların ertelenmesi, eğitimin azaltılması ve resmi seyahatlerde kısıtlama gibi' diye vurguladı.
'Misyonun, BM personelinin ve tesislerinin güvenliğini artırmak için çevre çiti gibi temel altyapı projelerini uygulama kabiliyeti de kısıtlandı. Bu önlemler, özellikle tampon bölgede güvenlik, emniyet ve istikrarı sağlamak olan temel görev faaliyetlerini korumak için uygulandı' ifadelerini kullandı.
Ayrıca, 2020'den bu yana Maraş'ta alınan önlemleri azaltmak için 'hiçbir adım atılmadığını' ve bunun yerine Türk kuvvetleri tarafından terk edilmiş Gazimağusa banliyösünün güneyine dört 'prefabrik beton atış mevzisi' eklendiğini söyledi.
Ek olarak, UNFICYP'in Maraş'a erişiminin 'önemli ölçüde kısıtlı kaldığını' ve 'Birleşmiş Milletler'in Maraş'taki durumdan Türkiye hükümetini sorumlu tutmaya devam ettiğini' belirtti.
Benzer şekilde, Gazimağusa yakınlarındaki Strovilia köyünde de 'misyonun hareket özgürlüğünün sınırlı kaldığını' yazdı.
Daha genel bir notta, son yıllarda 'her iki tarafın da tampon bölge boyunca askeri sınıf gözetim sistemleri kurma programı başlattığından' yakınan Guterres, ancak bu tür sistemlerin kurulum hızının yılbaşından bu yana yavaşladığını kaydetti.
Ayrıca, 'Kıbrıs Cumhuriyeti yetkilileri tarafından, güney ateşkes hattındaki sivil binaların askeri mevzileri içermesini gerektiren politikayı tersine çevirmek için hiçbir işlem yapılmadığından' yakındı.
'Bu tür tesisler yalnızca ateşkes hattının ihlali değil, aynı zamanda sivil ve askeri tesisler arasındaki ayrımı tehlikeli bir şekilde bulanıklaştırıyor' uyarısında bulundu.
Ayrıca, adanın mayınlardan arındırılması çabalarında 'somut bir ilerleme' kaydedilmediğini söyledi.
Lefkoşa ile Güzelyurt arasındaki Avlona köyü konusunda, Kıbrıslı Rum çiftçiler ile Türk kuvvetleri arasında arazi kullanım hakları konusundaki anlaşmazlıkların son aylarda sıklaştığını belirten Guterres, UNFICYP'in 'bu zorlukları sürdürülebilir ve kapsamlı bir şekilde ele almak için bir iç eylem planı geliştirdiğini' söyledi.
Ayrıca, 'özellikle tampon bölgede ateşli silah kullanımını içeren izinsiz avlanma' konusunda uyarıda bulunan Guterres, bunun 'UNFICYP'in Kıbrıs Cumhuriyeti'ne yaptığı tekrarlanan itirazlara rağmen yüksek sıklıkta devam ettiğini' belirtti.
