Hükümet Sözcüsü Konstantinos Letimbiotis, Pafos Ticaret ve Sanayi Odası'nın Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada Pafos–Polis Chrysochous otoyolunun iki fazının 2027 yılı içinde ihaleye çıkarılmasına yönelik planı ile Pafos Marinası'na ilişkin gelişmeleri açıkladı.
Letimbiotis, Kıbrıs ekonomisinin gidişatına, 2023'ten bu yana hayata geçirilen reformlara, yabancı yatırımların çekilmesine ve Kıbrıs'ın uluslararası varlığına değindi. Pafos ilçesine yönelik altyapı projelerine ise özellikle vurgu yaptı.
Otoyol konusunu ayrıca ele alan Letimbiotis, ilçenin onlarca yıldır talep ettiği bu projenin uygulanmasının zor kararlar gerektirdiğini vurguladı. Sorunlu bir sözleşmeyi sürdürmenin tek başına ilerleme anlamına gelmediğinde ısrar etti.
Letimbiotis'in aktardığına göre otoyolun planlaması 1990'da başladı. 2007 tarihli etütler projenin 2013'te teslim edilmesini öngörüyordu. 2021'de imzalanan ve 73 milyon euro tutarındaki sözleşme ise Kasım 2024'te tamamlanmayı öngörüyordu. Sunduğu verilere göre 31 Ocak 2023 itibarıyla sözleşme süresinin yüzde 47,6'sı geçmişti. Yapılan işlerin tutarı ise yalnızca 2,6 milyon euroya ulaşmıştı. Bu da sözleşme bedelinin yüzde 4'ünden daha az bir orana karşılık geliyordu.
Letimbiotis, Ekim 2024'te projenin ilerlemesinin yüzde 21,1 ile sınırlı kaldığını belirtti. Bu dönemde yüklenici ek olarak 36,2 milyon euro tazminat ve 59 ay süre uzatımı talep ediyordu.
“Bir projenin duyurulması birkaç dakika sürer. Hayata geçirilmesi ise sağlam temeller, sorumlu kararlar ve sürekli denetim gerektirir” diyen Letimbiotis, sorunlu bir projeyi yeniden rayına oturtmanın çoğu zaman baştan planlamaktan daha zor olduğunu ekledi.
Planlanan modern otoyol dört şeritli olacak. İlk faz için Ayia Marinouda ile Stroumbi arasında kamulaştırmalar ve dört şerit için çevresel onay tamamlandı. İkinci faz ise Stroumbi'den Polis Chrysochous'a kadar uzanacak, dedi.
Hükümet Sözcüsü'ne göre hedef, iki fazın da 2027 yılı içinde ihaleye çıkarılması. Öte yandan Kasım başında Ulaştırma, İletişim ve İşler Bakanı'nın Pafos Ticaret ve Sanayi Odası ile ilgili kurumlarla bir toplantı yapması planlanıyor. Toplantıda güncellenmiş plan ve sonraki adımlar ele alınacak.
Pafos Marinası'na gelince Letimbiotis, projenin 1994'ten beri planlandığını ve ilk ihalenin 2006'da yapıldığını söyledi. Hükümetin amacının projenin kesin olarak hayata geçirilmesi olduğunu belirten Letimbiotis, projeyi kent için yüksek öncelikli olarak nitelendirdi.
Marinalar Yönetim Komitesi'nin ilgi çağrısının değerlendirilmesine ilişkin kararının Kasım başında açıklanması bekleniyor. Seçilen teklif sahibiyle imzalanacak imtiyaz sözleşmesinin ise 2027 yılı içinde imzalanması öngörülüyor.
Letimbiotis ayrıca Pafos Havalimanı'nın genişletilmesine ve Kissonerga'da günlük 12.000 metreküp kapasiteli yeni bir tuzdan arındırma tesisine de değindi.
Ekonomik performansı anlatan Hükümet Sözcüsü, Kıbrıs'ın üç yıl üst üste Avrupa Birliği'nin en hızlı büyüyen iki ekonomisi arasında yer aldığını söyledi.
Letimbiotis'in verilerine göre büyüme oranı 2023'te yüzde 6, 2024'te yüzde 6,6, 2025'te ise yüzde 4,8 oldu. 2025 için büyümenin Avrupa ortalamasının üç katından fazla olduğunu belirtti.
Öte yandan kamu borcunun 2026'da GSYH'nin yüzde 49'unun altına düşmesinin beklendiğini, işsizlik oranının ise yüzde 3,8 seviyesinde öngörüldüğünü söyledi. Konuşmasına göre medyan ücretler yaklaşık yüzde 15 arttı.
Devlet hizmetlerine gelince Letimbiotis, 2025'te 75 dijital kamu hizmetinin eklendiğini, 27 Ekim 2026'ya kadar ise 65 hizmet daha eklendiğini belirtti. Ayrıca belirli konut projelerinin izin süresinin 40 ve 80 iş gününe indirildiğine, üçüncü ülkelerden personel almak isteyen işverenlerin başvurularının dijitalleştirildiğine ve bir İşletme Hizmet Merkezi kurulduğuna değindi. Hükümet Sözcüsü'ne göre damga harçları ile varsayılan temettü dağıtımı (kârın dağıtılmış sayılması) kaldırıldı. Gerçek temettülerdeki katkı payı ise yüzde 17'den yüzde 5'e düşürüldü.
Ulusal Toparlanma ve Dayanıklılık Planı hakkında konuşan Letimbiotis, 709 milyon euro çekildiğini ve bunların 61'i reform olmak üzere 221 ara hedef ve amacın tamamlandığını söyledi.
Teknoloji sektörüne ayrı bir önem verildiğini belirten Letimbiotis, Kıbrıs'ta bugün 800'den fazla uluslararası teknoloji şirketinin faaliyet gösterdiğini ve bunların GSYH'nin yaklaşık yüzde 14'üne katkı sağladığını söyledi.
Savunma sanayine de değinen Letimbiotis, sektörde yaklaşık 17 uzmanlaşmış şirketin faaliyet gösterdiğini, araştırma programlarının ve Avrupa ülkelerine savunma ekipmanı ihracatının sürdüğünü belirtti. Denizcilikte ise Kıbrıs bayraklı filonun toplam tonajının 2023'ten bu yana yüzde 23 arttığını ve son 25 yılın en yüksek seviyesine ulaştığını söyledi. Gemi işletmeciliğinden elde edilen gelirler de yüzde 19 yükseldi.
Hükümet Sözcüsü, «Κρόνος» (Kronos) doğalgaz sahasındaki gelişmeleri de önemli bir kilometre taşı olarak nitelendirdi. Letimbiotis, “İlk kez bir Kıbrıs doğalgaz sahası uygulama aşamasına geçiyor. Beklentiden yatırıma. Planlamadan uygulamaya” dedi.
Konuşmasını sonlandıran Letimbiotis, Pafos Ticaret ve Sanayi Odası'nın ayrılan Yönetim Kurulu'na ve özellikle ayrılan başkan Yorgos Mais'e iş birliği ve katkıları için teşekkür etti. Letimbiotis'e göre yaşanan görüş ayrılıklarına rağmen ortak nokta, yerel topluma duyulan kaygı ve ilçenin kalkınması için çözüm arayışı olmayı sürdürdü.
Son olarak Letimbiotis, ülkenin kalkınma beklentisini Kıbrıs'ın özgürleşmesi ve yeniden birleşmesi hedefiyle ilişkilendirdi. Vatanın tüm olanaklarının değerlendirilmesinin gelecek nesiller için en büyük hedef olmayı sürdürdüğünü vurguladı.
Pafos Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Yorgos Mais, 2025 yılına ilişkin değerlendirmesini sunarken büyük altyapı projelerinin hızlandırılması, enerji maliyetlerinin düşürülmesi ve bürokrasiyle mücadele ihtiyacını dile getirdi. Mais, görev süresinin sona erdiğini ve 5 Aralık'taki seçimlerde Kıbrıs Ticaret ve Sanayi Odası başkan yardımcılığına aday olmak istediğini açıkladı.
Mais, Kıbrıs ekonomisinin büyümesine rağmen işletmelerin hâlâ yüksek işletme maliyetleri, personel eksikliği, finansmana erişim güçlüğü ve izin süreçlerindeki gecikmelerle karşılaştığını vurguladı.
Pafos–Polis Chrysochous otoyoluna ve Pafos Marinası'na özel olarak değinen Mais, net takvimler ve somut sonuçlar talep etti. Odanın önceliklerine ayrıca Pafos Havalimanı'nın yükseltilmesi, Batı Çevre Yolu'nun ilerletilmesi, karayolu ağının iyileştirilmesi ve sanayi bölgelerindeki altyapının tamamlanması da dahil.
Ekonomiye gelince Mais, büyümenin üretken yatırımlarla, küçük ve orta ölçekli işletmelerin güçlendirilmesiyle ve kaliteli iş yerlerinin oluşturulmasıyla desteklenmesi gerektiğini söyledi. Turizm konusunda ise daha nitelikli bir modele geçiş ihtiyacının altını çizdi. Turizm sezonunun uzatılmasını ve yeni pazarların çekilmesini istedi.
Mais, konut sorununun çözülmesini, yeterli su kaynaklarının güvence altına alınmasını, enerji maliyetlerinin düşürülmesini ve kamu hizmetlerinin dijital olarak modernleştirilmesini temel öncelikler arasında saydı. Ayrıca izin süreçlerinde hâlâ yaşanan gecikmelere ilişkin kaygısını dile getirdi.
Öte yandan Pafos Ticaret ve Sanayi Odası Müdürü Marinos Stiliyanu, Genel Kurul'un açılışındaki konuşmasında Odanın kurumsal sürekliliğinin önemine, yerel girişimciliğin desteklenmesine ve işletmelerin karşılaştığı ekonomik zorluklara değindi.
Stiliyanu, Odanın yıllardır girişimci topluluğun güvenilir kurumsal temsilcisi ve ilçenin ekonomik kalkınması çabasında istikrarlı bir iş birliği ortağı olduğunu vurguladı.
Stiliyanu ayrıca Pafos Ticaret ve Sanayi Odası'nın müdahaleler, girişimler, iş birlikleri ve gerekçeli önerilerle yerel işletmeleri desteklemeyi, yerel ekonominin ihtiyaçlarını gündeme taşımayı ve ilçe için gerekli altyapı ile kalkınma beklentilerini talep etmeyi sürdürdüğünü söyledi.
Genel Kurul'da Kıbrıs Ticaret ve Sanayi Odası Başkanı Stavros Stavrou da konuştu. Stavrou, diğer konular arasında insan kaynağı bulma, bürokrasi, finansmana erişim, enerji maliyeti ve enerji yeterliliği ile yeşil ve dijital dönüşümün maliyetinin işletmelerimizi yoğun biçimde meşgul ettiğini kaydetti.
Stavrou'ya göre bu ortamda istikrarlı, şeffaf ve girişimcilik dostu bir çerçevenin güvence altına alınması, ülkenin kalkınma yolunun sürdürülmesi için vazgeçilmez bir ön koşul.
Genel Kurul'un çalışmalarını devlet kurumlarının, Kilise'nin, Meclis'in, yerel yönetimlerin ve iş dünyasının temsilcileri de katılarak onurlandırdı.
