İran'ın yeni Dini Lideri Mücteba Hamaney, savaşın başlangıcında babasını öldüren hava saldırısında yüzünde ve bacaklarında ağır yaralar aldı. Hamaney'in yakın çevresinden üç kaynak bu bilgiyi Reuters'a doğruladı.
Hamaney'in yüzü, Tahran'ın merkezindeki dini lider karargahına düzenlenen saldırıda tanınmayacak şekilde hasar gördü. Üç kaynağın tamamı, 56 yaşındaki liderin bir veya iki bacağında da ciddi yaralanma olduğunu belirtti.
Kaynaklar, Hamaney'in yaralarından iyileşmeye devam ettiğini ve zihinsel olarak sağlıklı olduğunu aktardı. Hassas konuları tartıştıkları için kimliklerinin gizli kalmasını isteyen kaynaklar, Hamaney'in üst düzey yetkililerle sesli konferans yoluyla toplantılara katıldığını söyledi. İki kaynak, Hamaney'in savaş ve Washington ile müzakereler dahil önemli konularda karar alma süreçlerine aktif olarak katıldığını ekledi.
Hamaney'in sağlık durumunun devlet işlerini yürütmesine izin verip vermediği sorusu, İran'ın onlarca yıldır yaşadığı en büyük tehlike anında gündeme geliyor. Cumartesi günü Pakistan'ın başkenti İslamabad'da ABD ile kritik barış görüşmeleri başladı.
Hamaney'in yakın çevresindeki kaynakların aktardığı bilgiler, liderin durumuna ilişkin haftalardır yapılan en ayrıntılı açıklamayı oluşturuyor. Reuters bu açıklamaları bağımsız olarak doğrulayamadı.
Hamaney'in nerede olduğu, sağlık durumu ve yönetme kapasitesi kamuoyu için büyük ölçüde gizemini koruyor. Hava saldırısından ve 8 Mart'ta babasının yerine atanmasından bu yana hiçbir fotoğrafı, videosu veya ses kaydı yayımlanmadı.
İran'ın Birleşmiş Milletler misyonu, Reuters'ın Hamaney'in yaralanmalarının boyutu ve neden henüz herhangi bir görüntüde yer almadığına ilişkin sorularını yanıtlamadı.
Hamaney, 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in başlattığı savaşın ilk gününde yaralandı. Aynı saldırıda babası ve selefi, 1989'dan beri ülkeyi yöneten Ayetullah Ali Hamaney hayatını kaybetti. Mücteba Hamaney'in eşi, kayınbiraderi ve baldızı da saldırıda ölen aile üyeleri arasında yer aldı.
İran resmi olarak Hamaney'in yaralanmalarının boyutuna ilişkin herhangi bir açıklama yapmadı. Ancak devlet televizyonundaki bir spiker, Hamaney dini lider olarak atandıktan sonra onu "canbaz" olarak nitelendirdi. Bu terim, savaşta ağır yaralananlar için kullanılıyor.
Hamaney'in yaralanmalarına ilişkin anlatımlar, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth'in 13 Mart'taki açıklamasıyla da örtüşüyor. Hegseth o tarihte Hamaney'in "yaralı ve muhtemelen yüzü hasar görmüş" olduğunu söylemişti.
ABD istihbarat değerlendirmelerine aşina bir kaynak Reuters'a, Hamaney'in bir bacağını kaybettiğine inanıldığını aktardı. CIA, Hamaney'in durumu hakkında yorum yapmayı reddetti. İsrail Başbakanlık Ofisi de soruları yanıtlamadı.
Ortadoğu Enstitüsü kıdemli araştırmacısı Alex Vatanka, yaralanmalarının ciddiyetinden bağımsız olarak, yeni ve deneyimsiz liderin babasının sahip olduğu kapsamlı gücü elde etmesinin pek olası olmadığını söyledi. Vatanka, Hamaney'in sürekliliği temsil ettiğinin düşünüldüğünü, ancak aynı düzeyde otomatik otorite inşa etmesinin yıllar alabileceğini ekledi.
"Mücteba bir ses olacak ama belirleyici ses olmayacak" diyen Vatanka, "Güvenilir, güçlü ve baskın ses olduğunu kanıtlaması gerekiyor. Rejimin bir bütün olarak nereye gideceğine karar vermesi lazım" dedi.
Hamaney'in çevresinden bir kaynak, dini liderin görüntülerinin bir ila iki ay içinde yayımlanmasının beklenebileceğini ve hatta o dönemde kamuoyu önüne çıkabileceğini söyledi. Ancak üç kaynağın tamamı, Hamaney'in ancak sağlık durumu ve güvenlik koşulları elverdiğinde ortaya çıkacağını vurguladı.
İran'ın teokratik yönetim sisteminde nihai güç, 88 ayetullahtan oluşan bir meclis tarafından atanan dini liderde toplanıyor. Lider, seçilmiş cumhurbaşkanını denetlerken güçlü bir siyasi ve askeri güç olan Devrim Muhafızları dahil paralel kurumları doğrudan komuta ediyor.
İran'ın ilk dini lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni, devrimin karizmatik önderi ve döneminin en saygın din adamı olarak tartışmasız bir otoriteye sahipti. Halefi Ali Hamaney daha az saygın bir din adamıydı ancak İran cumhurbaşkanlığı yapmıştı. 1989'daki atanmasından sonra onlarca yıl boyunca kısmen Devrim Muhafızları'nın gücünü artırarak otoritesini pekiştirdi.
Oğlu Mücteba ise aynı şekilde mutlak güce sahip değil. Üst düzey İranlı kaynaklar daha önce Reuters'a bunu doğrulamıştı. Babasının suikastının ardından Mücteba'yı en üst göreve yönlendiren Devrim Muhafızları, savaş sırasında stratejik kararlarda baskın ses olarak öne çıktı. İran'ın BM misyonu, Muhafızlar ve yeni dini liderin sahip olduğu güce ilişkin soruları yanıtlamadı.
Hamaney, babasının ofisinde etkili bir figür olarak yıllarca İslam Cumhuriyeti'nin en üst kademelerinde güç kullanımına dahil olmuştu. Yetkililer ve iç çevre kaynakları, Hamaney'in üst düzey Muhafız komutanlarıyla bağlar kurduğunu belirtmişti.
Ortadoğu Enstitüsü'nden Vatanka, Hamaney'in Muhafızlarla bağları nedeniyle babasının sert çizgisini sürdürmesinin beklendiğini, ancak dünya görüşü hakkında çok az şey bilindiğini ifade etti.
Hamaney'in dini lider olarak İranlılara ilk mesajı 12 Mart'ta geldi. Bir televizyon spikeri tarafından okunan yazılı açıklamada, Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalması gerektiğini söyledi ve bölge ülkelerini ABD üslerini kapatmaya çağırdı.
Ofisi o tarihten bu yana birkaç kısa yazılı açıklama daha yayımladı. Bunlardan biri, 20 Mart'ta İran yeni yılını "direniş yılı" ilan ettiği Nevruz kutlamasıydı. İran'ın savaş tutumu, diplomasiye yaklaşımı, komşularla ilişkileri, ateşkes müzakereleri ve iç huzursuzluk konularındaki politika açıklamalarını ise diğer üst düzey yetkililer yaptı.
Hamaney'in yokluğu İran sosyal medyasında ve mesajlaşma gruplarında geniş çapta tartışılıyor. Ülkenin kesik kesik çalışan internetinin izin verdiği ölçüde, liderin durumu ve ülkeyi kimin yönettiği hakkında komplo teorileri yayılıyor.
İnternette dolaşan popüler bir görselde, spot ışığı altında boş bir sandalye ve "Mücteba nerede?" sloganı yer alıyor.
Öte yandan Devrim Muhafızları'na bağlı gönüllü paramiliter güç Besic'in kıdemli bir üyesi dahil bazı hükümet destekçileri, ABD ve İsrail hava saldırılarının ülke liderliğinin büyük bölümünü yok ettiği göz önüne alındığında Hamaney'in düşük profil tutmasının önemli olduğunu söyledi.
Daha alt rütbeli bir Besic üyesi de aynı görüşte. Kum kentinden Mohammad Hosseini bir mesajında, "Neden kamuoyu önüne çıksın ki? Bu suçluların hedefi mi olsun?" diye sordu.
