İran'da yetkililer tarafından ABD ve İsrail ile yaşanan savaş sırasında uygulanan uzun süreli internet karartmasından izole edilen İranlılar, sosyal medyanın yeniden canlanmasıyla büyük sevinç yaşadı. Ülkede normal zamanlarda bile pek çok web sitesinin sansürü nedeniyle dış dünyaya erişim kısıtlı kalmaya devam ediyor.
Mühendislik öğrencisi Kian Galvani, X hesabından şunları yazdı: "Hayatımda hiç Telegram bildirimlerini görmekten bu kadar mutlu olmamıştım."
İran devlet medyası, Pazartesi günü yaptığı haberde, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın yaklaşık 90 günlük karartmanın ardından uluslararası internet erişiminin yeniden açılması için talimat verdiğini bildirdi. Haberde, İran İletişim Bakanlığı halkla ilişkiler başkanına atıfta bulunuldu.
İran'ın küresel ağa nasıl ve ne zaman tam olarak yeniden bağlanacağı mekanizması net değil. Ancak analistler, karartmayı şimdi sona erdirme kararının en azından kısmen işletmelerin çevrimdışı kalmasının ekonomik etkisinden kaynaklandığını söyledi.
Chatham House'un Orta Doğu ve Kuzey Afrika programı kıdemli üyesi Thomas Juneau, ekonomik sıkıntıların tetiklediği Ocak ayındaki gibi protestolar yeniden patlak verirse veya savaşı sona erdirme müzakereleri çökerse internetin hızla yeniden kapatılabileceğini belirtti.
Yetkililer, ABD merkezli HRANA insan hakları grubunun binlerce kişinin hayatını kaybettiğini açıkladığı ülke çapındaki hükümet karşıtı gösterilere karşı sert müdahale kapsamında 8 Ocak'ta internet karartması başlatmıştı. Bağlantılar Şubat ayında kademeli olarak yeniden sağlandı, ardından 28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarının başlamasının ardından yeni bir karartma uygulamaya konuldu.
İranlı editör Alireza Jafarzadeh, Instagram hesabından şu paylaşımı yaptı: "Dünya tarihinin en uzun internet karartması sona erdi, 88 günün ardından selamlar."
İran İletişim ve Bilgi Teknolojileri Bakanı Seyyid Sattar Haşimi, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, "İran halkı özgür iletişimi, aydınlık bir geleceği ve dinamik bir ekonomiyi hak ediyor" dedi.
Haşimi, devlet medyasına göre şöyle devam etti: "Cumhurbaşkanı'nın internetin yeniden açılması ve iletişim istikrarının yeniden sağlanması konusundaki kararlılığı, akılcılığın ve halkın yanında durmanın açık bir işaretidir."
İŞLETMELER KARARTMADAN AĞIR DARBE ALDI
Uzun süreli karartmalar hem internet özgürlüklerini kısıtlıyor hem de faaliyetlerini büyük ölçüde sosyal medyaya dayandıran işletmelere zarar veriyor. Bu durum, savaş ve uzun süredir devam eden ABD yaptırımlarıyla zaten kırılgan olan ekonomiye ek yük getiriyor.
Güvenlik kaygıları nedeniyle yalnızca adının kullanılmasını isteyen İranlı bir bilgisayar programcısı Keyumars, Reuters'a verdiği demeçte, fiziksel mağaza kiralamanın yüksek maliyeti nedeniyle Instagram ve Telegram üzerinden iş yapan birçok İranlının "bu karartma sırasında her şeylerini kaybettiğini" söyledi. Keyumars, bu kişilerin "ağır borçlar, kayıplar ve yitirilen müşterilerle birlikte sıfırın çok altından yeniden başlamak zorunda olduğunu" ekledi.
İnternet izleme grubu NetBlocks'un direktörü Alp Toker, Çarşamba günü Reuters'a yaptığı açıklamada, restorasyon sürecinin saatler, günler veya hatta illerde haftalar alabileceğini söyledi.
Toker, bağlantının hala istikrarsız olduğunu ve internet erişiminin büyük ölçüde kısıtlı kaldığını, WhatsApp gibi platformların VPN olmadan hala erişilemez durumda olduğunu ekledi.
Toker şunları söyledi: "İşletmeler, küçük işletmeler zarar görüyor, insanlar sevdikleriyle iletişim kuramıyor. Ve aynı zamanda bence geride bırakılma hissi de var. Dünyada çok şey yaşandı."
İranlılar devam eden kısıtlamalar konusunda temkinli olmaya devam ediyor.
İranlı vatandaş Alireza Naji, X hesabından şu paylaşımı yaptı: "İran halkının hak ettiği dünya standartlarında bir internete ulaşmaktan çok uzaktayız… bu karanlığın tam ortasında sivil ve sosyal faaliyetler hayatta kalmamızın nabzıdır."
