Yerel yönetim reformu, belediyelerin ve köylerin birleştirilmesiyle tamamlanmadı. Gerçek sınavı, yeni belediyelerin pratikte işlemeye başlaması ve daha büyük bir idari yapının verimlilik, ekonomi ve vatandaşla yakınlıkla bir arada yürütülebileceğini göstermesiyle başladı.
İki yıldan fazla bir süre sonra, doğru şekilde değerlendirilmesi gereken kurumların başında yardımcı belediye başkanlığı geliyor. Bu, yerel temsil ihtiyacını sorgulamak için değil, kurumun kurulduğu amaç doğrultusunda hizmet edip etmediğini belirlemek için.
Yasa aslında ne öngörüyor
Kamu tartışması zaman zaman yardımcı belediye başkanının somut sorumlulukları olmayan seçilmiş bir temsilci olduğu izlenimini yaratıyor. Belediyeler Yasası’nın 63. maddesi farklı bir tablo çiziyor.
Yardımcı belediye başkanı kendi belediye bölgesinin belediye komitesine başkanlık eder ve belirli yerel sorumlulukları yerine getirir. Bunlar arasında temizlik ve altyapı durumu, parklar, yeşil alanlar, yol ağı ve kaldırımlar konularını denetlemek, bölgeyle ilgili yazışmalardan haberdar olmak ve yerel sorunların çözümü için belediye meclis üyeleriyle iş birliği yapmak yer alır.
Aynı zamanda yardımcı belediye başkanı yönetim komitesine katılır ve oy hakkıyla belediye komitelerinde, bölgeyi ilgilendiren konular görüşülürken belediye başkanının talimatıyla belediyeyi temsil edebilir; sosyal refah ve sosyal uyum konularını da denetler.
Yasa ayrıca belediye başkanının yardımcı belediye başkanına ek sorumluluklar devretmesine izin verir ve belirli koşullara bağlı olarak yokluk veya acz halinde belediye başkanının yardımcı belediye başkanı tarafından değiştirilmesini öngörür.
Konu dolayısıyla yasal bir rolün bulunmaması değil, o rolün pratikte ne ölçüde kullanıldığı ve vatandaşlar için somut sonuçlara dönüştürülmesidir.
Demokratik meşruiyete sahip seçilmiş bir temsilci
Yardımcı belediye başkanı atanan bir memur değildir. Seçilir ve demokratik meşruiyetini doğrudan belediye bölgesinin vatandaşlarından alır.
Bu durum aynı zamanda sorumluluğu da artırır. Vatandaşlar, yardımcı belediye başkanlarının bölgenin sorunlarını bilmesini, kararların alındığı yerde bunları gündeme getirmesini ve çözümün takibini yapmasını makul şekilde bekleyebilir. Bu yakınlık, birleşmelerin ardından özellikle daha küçük veya daha uzak yerel topluluklar için daha da önem kazanır.
Yardımcı belediye başkanlarını saymadan önce çalışmalarını ölçelim
Oluşturulan 20 yeni belediye 93 yardımcı belediye başkanlığı pozisyonu yarattı. Sayının azaltılması zaten tartışılıyor ve sayıların 35 ile 45 arasında düşürülebileceğini öne süren senaryolar yayımlandı.
Tartışma meşru. Bununla birlikte tartışmaya sayıdan başlamak yanlış olur. Kaç yardımcı belediye başkanına ihtiyaç olduğunu belirlemeden önce daha temel bir soruyu yanıtlamalıyız: Bir yardımcı belediye başkanından tam olarak ne yapmasını bekliyoruz?
Cevap her belediye bölgesi için aynı olamaz. Nüfus, coğrafi alan, idari merkezden uzaklık, yerel özellikler ve gerçek ihtiyaçlar nesnel kriterleri oluşturmalıdır.
Maliyet sonuçla ilişkilendirilmeli
93 yardımcı belediye başkanının yıllık maaş maliyetinin yaklaşık 2,6 milyon euro olduğu tahmin ediliyor. Tutar göz ardı edilemez, ancak tek başına demokratik bir kurumun değerini belirlemek için yeterli değildir.
Daha uygun soru şudur: Bu harcama karşılığında ne kadar kamu değeri üretiliyor? Eğer yardımcı belediye başkanı vatandaşlar için gerçek bir başvuru noktası olarak hizmet eder, sorunları tespit eder, çözümünü takip eder, belediye hizmetleriyle koordinasyon kurar ve çalışmalarından sorumlu olursa kurum gerçek bir içerik kazanır.
Buna karşılık rol, açık sorumluluk veya anlamlı müdahale kapasitesi olmadan bir unvana indirgenirse, daha düşük bir maliyet bile savunması zor hale gelir.
Daha az sayıda, ancak daha büyük sorumlulukla
Reformun bir sonraki aşaması sayı, sorumluluklar ve hesap verebilirlik olmak üzere üç unsuru birleştirmelidir. Her yıl başında her yardımcı belediye başkanı için 63. madde kapsamında ek sorumluluk devri imkânı da kullanılarak belirli bir sorumluluk alanı ve hedef seti tanımlanabilir.
Yıl sonunda her belediye bölgesi için kısa bir rapor yayımlanabilir. Raporda hangi sorunların kayıt altına alındığı, hangi müdahalelerin yapıldığı, hangi konuların çözüldüğü ve hangilerinin beklemede kaldığı belirtilir.
Böylece vatandaşlar yalnızca kendilerini kim temsil ettiğini değil, gerçekte neyin başarılmış olduğunu da bilir. Hesap verebilirlik somutlaşır ve tartışma salt sayısal olmaktan çıkar.
Yerel yönetim reformu kendini değerlendirme ve düzeltme cesaretine sahip olmalıdır. Deneyim, 93 yardımcı belediye başkanının yeni belediyelerin gerçekten ihtiyaç duyduğundan fazla olduğunu gösteriyorsa sayı yeniden gözden geçirilmeli.
Sayı azaltılırsa, kalanlara daha güçlü, daha açık ve ölçülebilir bir rol verilmelidir. Sonuçta soru, kaç yardımcı belediye başkanına sahip olabileceğimiz değil, gerçekten kaçına ihtiyacımız olduğu ve her birinden ne istediğimizdir.
