Artan yatırımlar ve uluslararası görünürlük ilerlemeye işaret ediyor; ancak ölçeklendirme bir sonraki sınav olacak.
Kamu fonları, yeni araştırma merkezleri ve büyüyen risk sermayesi ortamı, Kıbrıs'ın startup ve inovasyon sahnesini köklü biçimde değiştirdi. Startup'lar yurt dışında görünürlük kazanıyor, uluslararası yatırımcılar adaya daha fazla ilgi gösteriyor, üniversiteler ve şirketler eskisinden çok daha yakın iş birliği yapıyor.
Bu sistemin merkezinde Araştırma ve İnovasyon Vakfı (RIF) yer alıyor. Genel Müdür Theodoros Loukaidis liderliğinde vakıf, fonlama programlarını genişletti ve araştırma, iş dünyası ile uluslararası pazarlar arasındaki bağları güçlendirdi.
Hedef net: Araştırmayı ticari değere dönüştürmek, yatırım çekmek ve Kıbrıs'ı bölgesel bir teknoloji ve inovasyon merkezi haline getirmek.
Kıbrıs, büyüklüğüne göre dünya genelinde en iyi performans gösteren ülkeler arasına girdi. Şimdi asıl soru, ülkenin bu ivmeyi sürdürüp sürdüremeyeceği ve ilerlemeyi uzun vadeli ekonomik etkiye dönüştürüp dönüştüremeyeceği.
Loukaidis bu röportajda Kıbrıs'ın küresel inovasyon sıralamalarındaki yükselişin arkasındaki dinamikleri, araştırmacılar ve startup'lar için kalan yapısal engelleri ve RIF'in ülkenin inovasyon ekonomisinin bir sonraki aşamasını şekillendirmedeki rolünü anlattı.
Kıbrıs, Küresel İnovasyon Endeksi'nde 'inovasyon lideri' kategorisine yükseldi. Bu sıçramanın arkasında hangi somut faktörler var ve bu ilerleme uzun vadede sürdürülebilir mi?
Kıbrıs'ın 'inovasyon lideri' kategorisine yükselişi, uzun vadeli ve bilinçli bir çabanın sonucudur. Amacımız birleşik, güçlü ve birbirine bağlı bir araştırma ve inovasyon ekosistemi inşa etmekti; somut sonuçlar üreten ve doğrudan ekonomik ile toplumsal kalkınmaya katkı sağlayan bir yapı.
Son on yılda ekosistemimiz sadece büyüklük olarak değil, sofistikasyon açısından da gelişti. Bugün Kıbrıs, canlı bir inovasyon ekonomisi için vazgeçilmez olan çok daha dinamik bir aktör karışımına ev sahipliği yapıyor: melek yatırımcılar, risk sermayesi fonları, kuluçka merkezleri, hızlandırıcılar ve profesyonel hizmet sağlayıcılar.
Bu aktörler birlikte daha güçlü inovasyon çıktıları üretiyor, özel yatırım çekiyor ve Kıbrıs'ın yurt dışındaki görünürlüğünü artırıyor. Tüm bunlar ülkenin bölgesel bir araştırma, inovasyon ve teknoloji merkezi olarak konumunu pekiştiriyor.
Bu ilerlemenin temel itici gücü, ülkenin inovasyon ve iş dünyası yanlısı politika gündemiydi. Devletin kurumsal fonları, vergi teşvikleri, yetenek hareketliliği programları ve RIF'in fonlama portföyü, sürdürülebilir büyüme için elverişli koşullar oluşturdu.
RIF yalnızca son beş yılda 140'tan fazla fonlama çağrısı başlattı ve 207 milyon Euro harekete geçirdi. Bu fonlar üniversiteler, araştırma merkezleri ve işletmeler genelinde yaklaşık 800 araştırma ve inovasyon projesini destekledi. Bu yatırımlar 1.300'den fazla nitelikli iş yarattı ve 47 milyon Euro'nun üzerinde özel sermaye çekti. Bu rakamlar, özel sektörün Kıbrıs'ın inovasyon potansiyeline olan güveninin arttığını gösteriyor.
Ancak RIF sadece bir fonlama kuruluşu değil. Biz aynı zamanda bağlayıcı, kolaylaştırıcı ve ekosistem kurucuyuz. Kapsamlı bilgi transferi ve inovasyon destek hizmetleri, beceri geliştirme programları sunuyor, Kıbrıs'ta büyük Ar-Ge etkinlikleri düzenliyor veya sponsor oluyoruz. Ayrıca uluslararası inovasyon etkinliklerine delegasyonlar düzenleyerek ekosistemimizin başarılarını sergilemesini, ortaklıklar kurmasını, yeni pazarlara ulaşmasını ve yatırım çekmesini sağlıyoruz.
Vakıf yakın zamanda SLUSH 2025 Helsinki ve MWC/4YFN Barselona'da Kıbrıslı startup delegasyonlarına liderlik etti. Bu uluslararası vitrinlerin startup ekosistemine etkisini nasıl ölçüyorsunuz?
Son dört yıldır büyük uluslararası inovasyon etkinliklerine ulusal delegasyonlar götürüyoruz. Startup'lar ve ölçeklenen şirketler için bu etkinlikler; ürün ve hizmetlerini sergilemek, potansiyel ortaklarla tanışmak, yeni müşteriler bulmak ve doğrudan yatırımcılara sunum yapmak için birinci sınıf fırsatlar sunuyor. Çoğu durumda, küresel ölçekli bir etkinlikteki tek bir toplantı, normalde yıllar alacak kapıları açabiliyor.
Bu etkinlikler boyunca şirketlerimizin yatırımcılar, ortaklar ve diğer yenilikçilerle buluştuğunu, sunum yaptığını ve dünyanın dört bir yanından kilit oyuncularla ilişkiler kurduğunu görüyoruz.
Çoğu zaman bu etkinliklerde basit bir sohbet olarak başlayan şey somut bir sonuca dönüşüyor: yeni bir ortaklık, yeni bir müşteri veya bir yatırım. Katılımcı şirketlerle düzenli olarak takip yapıyoruz ve başarı hikayeleri duyuyoruz. Geçen Kasım'da Slush'a katılan bir şirket, etkinlikte tanıştığı bir müşteriyle anlaşma imzalamak üzere olduğunu paylaştı. Başka bir startup da aynı delegasyondan doğan bir yatırımı sonuçlandırma aşamasında. Önceki etkinliklerden ise Kıbrıslı yenilikçiler ile büyük küresel teknoloji şirketleri arasında ortaklıklar kurulduğunu gördük.
Sizce Kıbrıs'ta araştırmacılar ve yenilikçiler için kalan yapısal engeller nelerdir?
Kıbrıs kayda değer bir ilerleme kaydetti: Küresel İnovasyon Endeksi'nde 25. sırada ve StartupBlink'e göre ilk 40 startup ekosistemi arasında yer alıyor.
Bu ilerleme her şeyden önce adadaki yeteneklerin bir kanıtı. Yetenek hareketliliği programları, RIF'in Sanayide Doktora ve Ortak Geliştirme programları ile üniversite-sanayi iş birlikleri yetenek havuzunu genişletiyor ve inovasyon kapasitemizi güçlendiriyor. Ancak özellikle STEM alanında daha geniş ve çeşitli bir yetenek tabanı çekmek, geliştirmek ve beslemek için yapılacak çok şey olduğunu da biliyoruz.
İkinci yapısal sorun Ar-Ge yatırımlarıyla ilgili. Kıbrıs'ın GSYİH yüzdesi olarak Ar-Ge harcaması düşük kalmaya devam ediyor. Kamu yatırımını güçlendirmek ve özel sektör yatırımını daha fazla harekete geçirmek kritik önem taşıyacak. Şirketlerin araştırma ve inovasyon faaliyetlerine katılımını artırmak gerekiyor. Yerel şirketlerin yenilikçi ve dijital çözümleri daha hızlı benimsemelerine yardımcı olmalıyız.
Finansmana erişim de özellikle ölçeklenmek isteyen yenilikçi şirketler için uzun süredir devam eden bir engel. Durum iyileşiyor; daha fazla risk sermayesi fonu ve melek yatırımcı Kıbrıslı şirketlere yatırım yapıyor. Ancak üretken yatırım akışını hızlandırmak ve ölçeklendirme finansmanı ortamını güçlendirmek için hâlâ yapılacak çok şey var. Kıbrıs Öz Sermaye Fonu artık faaliyette, yerel risk sermayesi fonları aktif ve Hükümetin Ulusal Tanıtım Ajansı'nın kurulmasıyla mevcut finansman açığının kapanması bekleniyor.
RIF'in 2026 ve sonrası için planları neler?
2026, önümüzdeki on yılın Ar-Ge etkisini şekillendireceğimiz bir dönüm noktası. Çünkü bu yıl geleceğin temelleri atılıyor.
Fonlama açısından 2026'nın ilk yarısında 7,5 milyon Euro'luk yeni mükemmeliyet araştırma projeleri ve 8,2 milyon Euro'luk inovasyon projeleri hibe edilecek. Amiral gemisi STEP programımız aracılığıyla yenilikçi ürünler için üretim hatları kurulmasına yönelik 7 milyon Euro'luk fonun dağıtımını tamamlamak üzereyiz.
Bunun ötesinde, Araştırma, İnovasyon ve Dijital Politika Bakanlığı ile iş birliği içinde başlattığımız Yapay Zeka programı kapsamında ilk iki devlet projesi imzalandı. Yıl içinde iki proje daha imzalanması bekleniyor. Toplam yatırım 5 milyon Euro.
2026 boyunca duyurulacak 11 milyon Euro'luk ek fonlama programları da bulunuyor.
Aynı zamanda Kıbrıs'ın Horizon Europe'daki başarısını artırma çabalarımızı sürdüreceğiz; araştırmacılarımızın ve şirketlerimizin uluslararası konsorsiyumlarda aktif rol almasını sağlayacağız.
