Kıbrıs, teknoloji merkezi olma konusundaki söylemlerin ötesine geçti. Ancak ülkenin önündeki bir sonraki meydan okuma daha zor: yeni yapay zeka altyapısını, küresel ortaklıkları ve üniversite öncülüğündeki araştırmaları uluslararası alanda rekabet edebilecek şirketlere dönüştürmek.
Bu mesaj, Doers Summit'in Pentagon Sahnesi'nde TechIsland ve Women in Tech Cyprus tarafından düzenlenen STEM for All etkinliği kapsamında gerçekleşen 'Kıbrıs'ın İnovasyon Bahsi' başlıklı panelin ana temasını oluşturdu.
Paneli TechIsland Genel Müdürü Tanya Romanyukha yönetti. Panele Araştırma, İnovasyon ve Dijital Politika Bakan Yardımcılığı Araştırma ve İnovasyon Direktörü Konstantinos Kleovoulou, Nicosia Üniversitesi CEO'su Antonis Polemitis ve Plug and Play EMEA Bölge Direktörü Alfredo Gomez Soria katıldı.
Romanyukha açılış konuşmasında, Kıbrıs'ın artık teknoloji merkezi olma olasılığını değil, ada üzerinde inşa edilen gerçekliği konuştuğunu söyledi.
Romanyukha, "Beş yıl önce Kıbrıs'ın bir teknoloji merkezi olmasından bahsediyorduk" dedi ve ekledi: "Bugün artık potansiyelden değil, gerçeklikten söz ediyoruz."
Etkinlikte daha önce sunulan KPMG verilerine atıfta bulunan Romanyukha, teknoloji sektörünün şu anda Kıbrıs'ın Gayri Safi Katma Değeri'ne yüzde 17 katkı sağladığını ve toplam ekonomik etkisinin 8,5 milyar Euro olduğunu belirtti.
Romanyukha, "Bu tesadüfen olmuyor" dedi ve şöyle devam etti: "Bu, kasıtlı ve koordineli eylemlerle, açıkçası sahnedeki insanlar gibi kişiler sayesinde gerçekleşiyor."
Romanyukha bu ivmenin "gerçekten tek bir gezi ile başladığını" söyleyerek Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides'in NVIDIA, Amazon, OpenAI ve önde gelen yatırım fonlarıyla görüştüğü Silikon Vadisi ziyaretine atıfta bulundu.
Romanyukha, bu ziyaretten sonra Kıbrıs'ta üç büyük gelişmenin şekillendiğini söyledi: NVIDIA ile ortaklık içinde bir ulusal süper bilgisayar, Plug and Play aracılığıyla küresel bir hızlandırıcı ve Nicosia Üniversitesi ile Columbia Üniversitesi arasında ortak bir derece programı.
Romanyukha, "Teknoloji merkezi olmaktan bahsetmekten, onu inşa etmeye geçtik" dedi.
Ancak tartışma hızla duyurulardan icra aşamasına geçti. Konuşmacılar tekrar tekrar aynı soruya işaret etti: Kıbrıs, bu yeni altyapıyı girişimciler, araştırmacılar ve şirketler için erişilebilir, kullanışlı ve ticari açıdan anlamlı hale getirebilecek mi?
Kleovoulou, Kıbrıs'ın yapay zeka ve veri yoğun araştırma ve inovasyonu destekleme kapasitesinde "kritik bir boşluk" tespit ettiğini söyledi. Bu durum akademi, sanayi ve hükümeti giderek daha fazla yabancı sağlayıcılara bağımlı hale getirmişti.
Kleovoulou, bu bağımlılığın veri hassasiyeti, egemenlik ve uzun vadeli bütçeler konusunda endişeler yarattığını belirtti.
Bu nedenle Kıbrıs, ulusal yüksek performanslı bilgi işlem ve yapay zeka altyapısına yatırım yapmaya karar verdi. Bu yatırım yurt dışında inşa edilen büyük veri merkezleri ölçeğinde değil, ülkenin büyüklüğüne ve ihtiyaçlarına uygun bir seviyede planlandı.
Kleovoulou amacın, sanayi, akademi ve hükümetteki kullanıcılara "yapay zeka iş yüklerini ve uygulamalarını test etme, pilot uygulama yapma ve geliştirme" imkanı sunmak olduğunu söyledi.
Aynı zamanda Kıbrıs, Kleovoulou'nun "yapay zeka fabrika anteni" olarak tanımladığı Pharos'u kurdu. Bu yapı, yerel ekosistemi Avrupa'nın daha geniş yüksek performanslı bilgi işlem tesisleri ve yapay zeka fabrikaları ağına bağlıyor.
Kleovoulou, "Yani esasen yaptığımız şey, test etmek, pilot uygulama yapmak ve geliştirmek için bir edge makinesi yaratıyoruz" dedi ve ekosistemin daha sonra ölçeklenmek için daha büyük Avrupa makinelerine erişebileceğini ekledi.
Kıbrıs Enstitüsü'nde barındırılan yükseltilmiş makinenin, NVIDIA'nın desteğiyle kalibrasyon ve doğrulama çalışmaları tamamlandıktan sonra Temmuz ayı civarında kamuya açılması bekleniyor.
Kleovoulou, sistemin daha önce bazı şirketler ve araştırmacılar için kullanılabilir olduğunu, ancak son teknoloji GPU'ların ve yapay zeka yeteneğinin eklenmesiyle kullanıcı havuzunun genişlemesinin beklendiğini söyledi.
Erişim, süre ve maliyet ile ilgili ayrıntıların daha sonra açıklanması bekleniyor. Kleovoulou önceki modelin daha küçük pilot çağrılar ve daha gelişmiş projeler için daha büyük rekabetçi çağrılar içerdiğini belirtti.
Tartışma daha sonra, Kıbrıs'ın altyapıdan icraya geçmesine yardımcı olması beklenen ortaklıklardan biri olan Plug and Play'e yöneldi.
Romanyukha, Plug and Play'in küresel olarak 60'tan fazla lokasyonda faaliyet gösterdiğini belirterek Gomez Soria'ya "Her yere gidebilirdiniz, ama Kıbrıs'ı seçtiniz" dedi.
Gomez Soria bu adımın stratejik olduğunu, çünkü Kıbrıs'ın bir inovasyon ekosistemi için gereken birçok bileşene zaten sahip olduğunu söyledi. Bu bileşenler arasında üniversiteler, hükümet desteği, girişimler, yatırımcılar, uluslararası şirketler ve uzmanlaşmış yetenek yer alıyor.
Gomez Soria, Plug and Play'in rolünün kurucuların büyümesine ve eksik olabilecekleri teknik desteği almasına yardımcı olmak olduğunu söyledi. Aynı zamanda onları uluslararası mentorlarla buluşturmak ve Avrupa, MENA bölgesi ve Orta Asya'ya açılan koridorlar oluşturmak da görevleri arasında.
Gomez Soria, Kıbrıs'ın üniversitelerden mezun olan "büyük yeteneklere" ve "büyük insan sermayesine" sahip olduğunu, ayrıca adaya geri dönen diasporanın ve ülkeye taşınan insanların da bu zenginliğe katkı sağladığını söyledi.
Ancak Kıbrıs'ın şimdiye kadar kaydedilen ilerlemeyi kutlamakla yetinemeyeceğini de açıkça belirtti.
Gomez Soria, "Büyük zorluk, ve bu bir Kıbrıs sorunu değil, küresel bir sorun" diyerek araştırma-geliştirme ile GSYİH'ye katkısı arasındaki kopukluğa dikkat çekti.
Gomez Soria, sanayinin de daha güçlü bir rol oynaması gerektiğini, özellikle Kıbrıs'ın halihazırda ölçeğe, uzmanlığa ve uluslararası erişime sahip olduğu denizcilik gibi sektörlerde bunun önemli olduğunu vurguladı.
Plug and Play'in Kıbrıs'taki üç yıllık programı enerji, denizcilik, yapay zeka, oyun, fintech ve sektör bağımsız girişimlere odaklanacak. Programın hedefi yeni fırsatlar, ihracat ve istihdam yaratmak.
Üç yıllık programdan sonra ne olması gerektiği sorulduğunda Gomez Soria, sanayinin çok daha aktif hale gelmesini ve kurumsal şirketlerin ekosistemi sürdürmede daha büyük bir rol üstlenmesini hedeflediklerini söyledi.
Gomez Soria, "Adada en büyük rolü kurumsal şirketlerin oynamasını istiyoruz" dedi.
Gomez Soria ayrıca Kıbrıs'ın daha fazla kurumsal risk sermayesine, yerleşik işletmeler ile girişimler arasında daha güçlü ortaklıklara ve satın almalar ile çıkışlarda yer alabilecek yerel oyunculara ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Gomez Soria, uluslararası şirketlerin girişimleri satın alıp Kıbrıs'ı bir arka ofis lokasyonu olarak bırakması gibi bir durumun olmaması gerektiğini belirtti.
Gomez Soria, "Aynı zamanda bir konsolidasyonun olduğundan, yerel oyuncuların da bunda rol oynadığından emin olmamız gerekiyor" dedi.
Akademi için ise soru aynı derecede pratikti. Yapay zekanın, küresel hızlandırıcıların ve uzmanlaşmış altyapının öğrencilerin, araştırmacıların ve kurucuların ihtiyaçlarını değiştirdiği bir dünyada üniversiteler ne sunmalı?
Polemitis, Nicosia Üniversitesi'nin 2030'lara ve "herhangi bir bilişsel faaliyetin bir veri merkezinde yapılabileceği" bir dünyaya hazırlandığını söyledi.
Bu durum, Kıbrıs'ın farklılaştırılmış altyapıyı hâlâ nerede inşa edebileceğini dikkatlice düşünmesi gerektiği anlamına geliyor.
Polemitis, "Buradaki bahsimiz, cevabın biyoloji olduğu yönünde" dedi. Biyolojik, sağlık ve çevresel araştırmaların yerel veriye, yerel örneklere ve fiziksel altyapıya bağlı olduğunu açıkladı.
Polemitis, üniversitenin araştırma ve ekosistem platformu olan UNIC Evolve'a atıfta bulunarak, kurumun şimdiye kadar 100 milyon Euro yatırım yaptığını ve 1 milyar Euro hedefine yöneldiğini söyledi.
Polemitis, projenin Kıbrıs'taki yapay zeka ekiplerini Atina'daki yaşam bilimleri ve derin omiks altyapısıyla birleştiren bir Yunanistan-Kıbrıs girişimi olduğunu belirtti.
Polemitis, Kıbrıs'ın bazı gerekli çalışmaları desteklemek için tek başına çok küçük olduğunu, ancak Yunanistan ve Kıbrıs'ın birlikte ihtiyaç duyulan hasta ve katılımcı nüfuslarını sağlayabileceğini söyledi.
Polemitis, bu tür sert altyapının önemli olduğunu, çünkü Kıbrıs'ın şu anda sahip olmadığı yeni bir girişim sınıfını destekleyebileceğini belirtti.
Bu girişimler, gen dizileyicilerden proteomik makinelerine ve uzman laboratuvarlara kadar pahalı, teknik ekipmana ihtiyaç duyan şirketlerden oluşuyor.
Polemitis, "Bu makinelerin bazıları milyonlarca Euro değerinde" dedi ve teknik personel de gerektirdiklerini ekledi.
Tartışmanın ikinci bölümü, konuşmacıların yapay zeka nedeniyle hızla değiştiğini söylediği girişim dünyasına yöneldi.
Romanyukha, kurucuların artık bir yıl süren işi haftalar içinde, çoğu zaman çok daha küçük ekiplerle teslim edebildiğini söyledi.
Gomez Soria bu durumun yatırımcıların kuruculardan beklentilerini değiştirdiğini belirtti.
Gomez Soria, bir kurucunun yalnızca bir fikri inşa etmek için para topladığı eski tohum öncesi modelin artık yeterli olmadığını söyledi.
Bugün birçok kurucu, halihazırda minimum uygulanabilir bir ürün ve erken çekiş işaretleriyle geliyor.
Gomez Soria, yılda 250'den fazla girişime yatırım yapan Plug and Play için ilk çek bile artık daha yüksek beklentilerle geliyor.
Gomez Soria, "İlk çek için bile o çekişi arıyoruz" dedi.
Gomez Soria ayrıca birçok kurucunun, özellikle erken gelir elde edebiliyorsa, hiç para toplamaları gerekip gerekmediğini de yeniden değerlendirdiğini söyledi.
Tek boynuzlu at takıntısının da değiştiğini belirtti.
Gomez Soria, "Tek boynuzlu at kavramı yandı" dedi, ancak tek boynuzlu atların hâlâ önemli olduğunu vurguladı.
Gomez Soria, Kıbrıs için zihniyetin net olması gerektiğini söyledi: şirketler adada inşa edilebilir, ancak en başından itibaren uluslararası pazarlar için tasarlanmalı.
Gomez Soria, "Kıbrıs'ta inşa edilmiş ama her yerde satılıyor" dedi. Yetenek konusu daha sonra panelin en güçlü bölümlerinden biri haline geldi.
Romanyukha, yapay zeka ve uzaktan çalışmayla birlikte coğrafyanın eskisinden daha az önemli olduğunu söyledi. "En parlak beyinlerimiz her yerden, herkes için çalışabilir" dedi.
Kıbrıs'ın beyin göçü anlatısından, hırslı Kıbrıslıların ülkeyi bir kalkış noktası olarak gördüğü bir anlatıya nasıl geçebileceği sorulduğunda Polemitis, genç yeteneği adada tutan şeylerin aynı zamanda deneyimli diaspora profesyonellerini de geri getirebileceğini söyledi.
Polemitis, üniversitenin son on yıldaki en iyi işe alımlarının çoğunun Kıbrıslı veya Yunan diaspora olduğunu, bu kişilerin teknoloji, araştırma ve yaşam bilimlerinde güçlü geçmişlere sahip olduğunu belirtti.
Polemitis, Kıbrıs'ın "uzmanlaşmış beceriler için bir yuva" sağlaması gerektiğini söyledi.
Polemitis, on yıl önce Kıbrıs'ın muhasebeciler için güçlü bir yer olduğunu, ancak fizikçiler, biyoinformatikçiler ve diğer uzmanlaşmış profesyoneller için çok daha zor olduğunu belirtti.
Polemitis, IT sektörünün büyümesiyle durumun iyileştiğini, ancak ekosistemin hâlâ büyük bir kültürel uyuma ihtiyaç duyduğunu söyledi.
Polemitis, küresel teknoloji merkezleriyle rekabet etmek için gereken hız konusunda özellikle açık konuştu.
Polemitis, "Ekosistemin Silikon Vadisi'nin hızını ve agresifliğini hâlâ tam olarak anladığını düşünmüyorum" dedi.
Polemitis, Kıbrıs'ın gençlere teknoloji sektörünün kolay, rahat veya bağışlayıcı olmadığını anlatması gerektiğini söyledi.
Polemitis, "Bedava öğle yemeği yok" dedi ve "Teknoloji dünyanın en rekabetçi pazarı. Çalışmak zorundayız" diye ekledi.
Polemitis ayrıca Kıbrıs'ı bir hedef pazar olarak görmeye karşı uyardı.
