İklim değişikliği nedeniyle Kıbrıs ciddi bir mali riskle karşı karşıya. Tahmini 2,5 milyar euroluk bir iklim bombası kamu maliyesini tehdit ediyor ve aşırı hava olaylarından kaynaklanan tarihi zararların yüzde 98’i sigortasız kaldı.
Bulgular ve uyarı Maliye Konseyi’nin 2026 ara raporundan geliyor. Rapora göre Kıbrıs’ta 1980-2024 döneminde aşırı hava ve iklim olaylarından kaynaklanan doğrudan koşullu ekonomik kayıpların sigortasızlık oranı olağanüstü yüksek bir düzeyde, yüzde 98 olarak gerçekleşti. AB ortalaması yüzde 80,5. Bu tabloyla Kıbrıs, söz konusu zarar ve afetler için sigorta kapsamı en düşük üye ülkeler arasında yer alıyor. Danimarka, Hollanda ve Belçika gibi ülkelerde sigortalı pay yaklaşık yüzde 35 seviyesinde.
Yatırım ihtiyacı ve ekonomik maliyetler
Raporun dayandığı Kıbrıs Enstitüsü çalışmasına göre toplam ihtiyacın yüzde 70’inden fazlası, yaklaşık 2,5 milyar euro, kamu finansmanıyla karşılanması muhtemel. Bu kaynak öncelikle altyapının korunması ve yükseltilmesi ile özel sektör uyum yatırımlarının desteklenmesine ayrılacak. Söz konusu rakam doğrudan gelecekteki kamu harcaması anlamına gelmiyor; toplam ekonomik uyum ihtiyacını ifade ediyor. Mevcut mali veriler ise Genel Hükümet üzerinde oluşacak yükün tam nicel karşılığını henüz ortaya koymuyor.
Kıbrıs Enstitüsü’nün tamamlayıcı analizleri fiziksel iklim risklerinin yıllık ekonomik maliyetini 2026’da 49,8 milyon euro, 2030’da 209 milyon euro olarak tahmin ediyor. 2050’ye gelindiğinde bu maliyet 698,3 milyon euro ile 1,262 milyar euro arasında değişebilir. Etkiler enerji talebi, tarım, turizm ve iş gücü verimliliğini kapsıyor; ölüm oranları, su kıtlığı ve orman yangınlarıyla bağlantılı daha geniş sosyal etkiler de bulunuyor.
Politika yol haritası ve öneriler
Mali sapmayı önlemek için Maliye Konseyi iki ayaklı bir politika yol haritası öneriyor. Birincisi, yıllık Mali Riskler Raporu’na sistematik iklim riski değerlendirmelerinin entegre edilmesi; kamu altyapısının maruziyeti, hasar senaryoları ve bütçeyle bağlantıların değerlendirilmesi isteniyor. İkincisi, önleyici tedbirler, mali tamponlar, özel sigorta ve ulusal ya da Avrupa destek mekanizmalarını bir araya getiren bir önceden belirlenmiş afet riski finansman çerçevesinin kurulması çağrısı yapılıyor.
Rapor, Avrupa Merkez Bankası ve EIOPA’nın halihazırda kamu-özel reasürans mekanizması ile bir Avrupa afet fonundan oluşan iki ayaklı bir Avrupa sistemi önerdiğini belirtiyor.
