Kıbrıs sorununa ilişkin kamuoyu görüşlerini ve çözüm için yapılması gerekenleri inceleyen bir araştırma, İngiltere Yüksek Komiserliği Siyasi Bölüm Başkanı Rich Calver'ın 'beklenenden fazla örtüşme' olarak nitelendirdiği bir tabloyu ortaya koydu. Araştırmaya göre her iki taraftaki odak grupları, karşı tarafın yaşam koşullarını iyileştirmeye yönelik taleplerini büyük ölçüde kabul etti.
'Kıbrıs'ta çözümsüzlük koşullarının günlük olumsuz etkilerinin hafifletilmesi: karşı taraftan talepler ve beklentiler' başlığını taşıyan çalışmayı Maria Hadjipavlou ve Yücel Vural yürüttü. Araştırmacılar, adanın iki yakasındaki odak gruplarına, kendi taraflarındaki insanların hayatını kolaylaştırmak için 'karşı tarafın' ne yapması gerektiğini sordu.
Toplamda altı toplantı düzenlendi. Bunların ikisi Lefkoşa'da, birer tanesi ise Mağusa, Lefke, Paralimni ve Astromeritis'te gerçekleşti. Astromeritis, Omorfo'nun güneyinde, ara bölgeye çok yakın bir Kıbrıslı Rum köyüdür.
Bu toplantıların ardından, ilk odak gruplarının önerilerini değerlendirmek için biri Lefkoşa'da, diğeri Mağusa'da olmak üzere iki iki toplumlu toplantı yapıldı.
Öneriler sekiz kategori altında toplandı: 'ekonomi, emek ve çalışma hayatı', 'barış inşası ve toplumlararası işbirliği', 'dil, eğitim ve kültür', 'geçişler ve mobil iletişim', 'bürokratik süreçler', 'insan haklarının ve anayasal hakların yeniden tesisi', 'sanat ve spor' ve 'güvenlik'.
Araştırmanın Kıbrıslı Türk katılımcıları toplam 70 öneri sundu. Bu önerilerin çoğunluğu 'ekonomi, emek ve çalışma hayatı' kategorisine girdi.
Kıbrıslı Türk katılımcıların önerileri arasında kuzeyde yaşayan Kıbrıslı Türklerin Kıbrıs Cumhuriyeti'nde banka hesabı açabilmesi, gerçek anlamda iki toplumlu bir Kıbrıs yayın kuruluşunun kurulması, okul tarih kitaplarının ortak biçimde yeniden yazılması ve Kıbrıslı Türk sürücülerin yol vergisi belgesi ile araç sigortasını yalnızca geçiş noktalarında değil, internet üzerinden de alabilmesi yer aldı.
Kıbrıslı Rum katılımcılar ise yalnızca 40 öneri getirdi. Bu önerilerin çoğunluğu 'barış inşası ve toplumlararası işbirliği' kategorisine girdi.
Kıbrıslı Rum katılımcıların önerileri arasında Kıbrıs sorununu çözmek için esaslı müzakerelerin yeniden başlatılması, kuzeydeki kamu hizmetlerinde Rumca konuşan personel görevlendirilmesi, karma istihdamlı iki toplumlu işletmeler kurulması ve ara bölgenin yasal ev sahipleriyle yeniden iskan edilmesi vardı.
Katılımcılar daha sonra karşı toplumun önerilerini tamamen kabul edilebilir, koşullu kabul edilebilir veya kabul edilemez olarak değerlendirdi.
Kıbrıslı Türk katılımcıların 'büyük çoğunluğu' Kıbrıslı Rum katılımcıların önerilerinin neredeyse tamamını tamamen ya da koşullu olarak kabul edilebilir buldu. Koşullu kabul edilen önerilerden biri, Maraş'ın Birleşmiş Milletler yönetimi altında özgün sahiplerinin iskanına açılmasıydı.
Kıbrıslı Türk katılımcıların çoğunluğu bu öneriyi koşulsuz kabul edeceğini söylerken, bir kısmı Kıbrıs Cumhuriyeti Anayasası'nda öngörülen Kıbrıslı Türklerin temel haklarının yeniden tesis edilmesi koşuluyla kabul edeceğini belirtti.
Kıbrıslı Türk katılımcılar, Kıbrıslı Rum katılımcıların önerilerinden hiçbirini kabul edilemez bulmadı.
Benzer biçimde, araştırmanın Kıbrıslı Rum katılımcıları da Kıbrıslı Türk katılımcıların yaptığı önerilerin neredeyse tamamını koşullu ya da tamamen kabul edilebilir olarak değerlendirdi.
Koşullu kabul edilen Kıbrıslı Türk önerilerinden biri, adanın güney üçte ikisinde 1974'te ve sonrasında Kıbrıslı Türkler tarafından terk edilen mülklerin, kuzeye varışlarında eşdeğer mülk almayan Kıbrıslı Türklere iade edilmesiydi.
Araştırmanın Kıbrıslı Rum katılımcıları, bu öneriyi aynı ilkenin kuzeyde mülkünü terk eden Kıbrıslı Rumlara da uygulanması koşuluyla kabul etti.
Ancak bazı Kıbrıslı Türk önerileri, Kıbrıslı Rum katılımcıların tamamı veya büyük çoğunluğu tarafından tamamen kabul edilemez bulundu. Bu önerilerden biri, adanın güney üçte ikisinde yaşayan Kıbrıslı Türklere terk edilmiş Kıbrıslı Türk mülklerinin kiralanmasında öncelik verilmesiydi.
Araştırmanın Kıbrıslı Rum katılımcıları, bunun yerine önceliğin Kıbrıslı Rum yerinden edilmiş kişilere verilmesi gerektiği sonucuna vardı.
Ayrıca araştırma, her iki toplumda da karşı toplumun sosyopolitik yaşamına ve sorunlarına 'yüksek düzeyde ilgi' gösterildiğini ortaya koydu.
Örneğin Kıbrıslı Rum katılımcılar, Kıbrıs Türk toplumunun 'Kıbrıs Türk kimliğini' ve ortak kültürel değerleri korumasını önerdi. Kıbrıslı Türk katılımcılar ise Kıbrıs Rum toplumunun zorunlu askerlik yasalarını değiştirerek yükseköğrenimini tamamlayan kişilerin askerlik hizmetine sonradan başlayabilmesine olanak tanımasını istedi.
Çalışmanın ardından Hadjipavlou ve Vural, Kıbrıs'taki karar vericilere önerilerde bulundu. İlk olarak, adanın bir tarafındaki siyasi aktörlerle diğer tarafın genel kamuoyu arasında 'toplumlararası diyalog' kurulması çağrısında bulundular.
Araştırmacılar ayrıca Ercan Havalimanı ve Mağusa Limanı'na yönelik ambargolar ile Maraş'ın statüsü gibi köklü meselelere çözüm bulunmasını ve bir çözümden önce kamusal alanlardaki bilgi tabelalarının hem Türkçe hem Rumca yazılmasını istedi.
Bunlara ek olarak, her iki tarafın güvenlik güçlerinin ateşkes hattından daha geriye çekilmesi ve iki tarafın da kamu okullarında karşı tarafın dilini öğretmesi çağrısında bulundular. Araştırmacılar ayrıca Kıbrıs'ın Avrupa Parlamentosu'ndaki altı sandalyesinden ikisinin, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin adada yaşayan vatandaşları tarafından doğrudan seçilmesini önerdi.
