AB'nin en yüksek elektrik fiyatlarını ödeyen ülkelerden biri olan Kıbrıs'ta haneler, Ağustos ayına kadar faturalarında yüzde 20'ye varan artışla karşı karşıya kalabilir. Ülkenin başlıca elektrik sağlayıcısı, İran savaşının Avrupa genelinde enerji maliyetlerini yukarı çektiğini belirterek bu uyarıyı yaptı.
Kıta genelindeki fiyat verileri, fosil yakıtlara yoğun şekilde bağımlı olan ülkelerle yenilenebilir enerji veya nükleer üretim kapasitesi daha yüksek olan ülkeler arasında büyük bir uçurum oluştuğunu ortaya koyuyor.
Limasol'daki bir matbaada makine operatörü olarak çalışan Marios Georgiou, etkiyi şimdiden hissediyor. İran savaşı patlak verdiğinde yakıt maliyetleri yüzde 20'ye kadar fırladı; bunun üzerine işlerinden birini bırakıp evine daha yakın bir iş bulmak zorunda kaldı. Aylık elektrik faturası şimdiden 200 Euro'ya ulaşıyor.
İki çocuk babası Georgiou, "İki işim var ve ancak başa baş geliyorum. Her şeyin fiyatı artmaya devam ediyor" dedi.
Bölünmüş bir Avrupa
ABD ve İsrail 28 Şubat'ta İran'a saldırdı. Bu saldırı küresel petrol ve doğal gaz akışını sekteye uğrattı ve Avrupa genelinde enerji fiyatlarını yükseltti. Ancak etki tüm ülkelere eşit şekilde yansımadı.
Elektriğinin yüzde 40'ından fazlasını doğal gazdan üreten İtalya'da referans toptan elektrik sözleşmesi, savaşın başlangıcından bu yana yüzde 20'den fazla arttı. Yine doğal gaza yoğun şekilde bağımlı olan Almanya'da ise artış yüzde 15'i aştı.
Elektrik üretiminin yüzde 70'ini nükleer enerjiden karşılayan Fransa'da referans fiyat artışı, aynı dönemde İtalya'nın yarısından az kaldı. Yenilenebilir enerji üretimini toplam üretimin yaklaşık yüzde 60'ına hızla çıkaran İspanya'da ise fiyatlar düştü.
Enerji araştırma şirketi Rystad analisti Satyam Singh, "Kriz herkes için bölgesel fiyat tabanını yükseltiyor, ancak en az esnekliğe sahip ve ithal yakıtlara en çok bağımlı olan ülkeler fiyat dalgalanmasından ve zirve fiyatlarından en güçlü şekilde etkileniyor" dedi.
İtalya, Almanya ve Yunanistan gibi doğal gaza bağımlı ülkelerin bir miktar güneş enerjisi üretimi bulunuyor. Ancak güneş enerjisine aşırı bağımlılık, analistlerin "ördek eğrisi" dediği durumu yaratıyor: Günün ortasında fiyatlar düşük kalırken sabah erken saatlerde ve öğleden sonra geç saatlerde ani yükselişler yaşanıyor. Kıbrıs da benzer bir dinamikle karşı karşıya.
Emtia veri ve analiz şirketi Kpler'in enerji analisti Alessandro Armenia, "İtalya ve Almanya gibi ülkelerin çoğunun hedefi, doğal gaz ihtiyacını dengeleyecek büyük bir yenilenebilir enerji ve uzun vadeli depolama kapasitesi inşa etmek. Bu büyük bir zorluk olacak" dedi.
Analistler, Polonya ve Sırbistan gibi kömür üreten ülkelerin de nispeten iyi durumda olduğunu belirtti. Güçlü güneş enerjisi üretimine sahip Yunanistan'da ise şebeke operatörü, çatışma süresince kapatılması planlanan linyitle çalışan bir santralin en az bir yıl daha açık kalmasını istiyor.
Haneler daha fazla sıkıntıya hazırlanıyor
Analistler, hanelere yansıyan fiyat şoklarının toptan petrol ve doğal gaz maliyetlerindeki artışlara kıyasla daha ılımlı olmasını bekliyor; çünkü artışların sisteme yansıması aylar sürebiliyor. Avrupa Komisyonu, etkiyi hafifletmek amacıyla elektrik vergilerini düşürme planları hazırladı. Ancak yetkililer, bu durumun devlet harcamalarını ciddi şekilde şişirebileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
Baskı yalnızca Kıbrıs'la sınırlı değil. İtalya'nın Castiglion Fiorentino kentinde 47 yaşındaki Nico Vanni, La Nave fırınını işletiyor. Fırın teslimatlar için ayda yaklaşık 2.000 litre dizel tüketiyor ve fırınlarını doğal gazla çalıştırıyor. Tedarikçiler, elektrik fiyat artışları henüz yansımadan maya, kağıt ve plastik fiyatlarına zam yapacaklarını çoktan bildirdi.
Vanni, "Birkaç ay daha dayanabiliriz ama uzun süre değil. Asıl risk, personel sayısında kısıntıya gitmek zorunda kalmamız" dedi.
Arnavutluk'un hidroelektrik kalkanı
Her ülke aynı sıkıntıyı yaşamıyor. Elektriğinin yüzde 90'ından fazlasını komünist dönemde inşa edilen hidroelektrik barajlardan üreten Arnavutluk'ta ortalama elektrik fiyatları geçen yıla kıyasla düştü. Ülke yoğun talep zamanlarında hâlâ elektrik ithal ediyor ve tüketicileri devlet sübvansiyonlarıyla koruyor, ancak yenilenebilir enerji tabanı önemli bir tampon sağladı.
Arnavutluk Enerji Bakanlığı, "Arnavutluk'un yenilenebilir enerjiye, özellikle hidroelektriğe olan yoğun bağımlılığı, ülkeyi krizin en ağır etkilerinden korumada çok önemli bir rol oynadı" dedi ve kamu maliyesi üzerindeki baskının perde arkasında artmaya devam ettiğini ekledi.
(Reuters'tan alınan bilgilerle)
