Kıbrıs'ta her hafta kaç kişi bir solunum yolu enfeksiyonuna yakalanıyor ama hiç doktora gitmiyor? Kaç kişi evinde bir grip geçiriyor ve hiçbir epidemiyolojik gözetim sistemine kaydedilmiyor? Sonuçta, toplumda dolaşan enfeksiyonlara dair elimizdeki tablo ne kadar eksiksiz?
Bu sorulara, grip, COVID-19, solunum sinsityal virüsü (RSV) ve diğer solunum yolu enfeksiyonlarını daha iyi izlemek amacıyla faaliyete geçen «PNOE» epidemiyolojik izleme ağı yanıt bulmayı hedefliyor.
Girişimin bilimsel sorumluluğu ve koordinasyonu, Avrupa Üniversitesi Kıbrıs Tıp Fakültesi'nde Halk Sağlığı Doçenti olan Dr. Teodoros Lytras'ta.
Uygulamada veriler, vatandaşların kendi bildirimlerinden toplanacak.
Philenews'e konuşan Dr. Lytras, yeni sistemin temel farkını şöyle anlattı: «Yeni sistemin temel farkı, epidemiyolojik gözetime vatandaşların kendilerinin katılması; her hafta, hafif de olsa ve tıbbi yardım almaları gerekmese bile solunum yolu enfeksiyonu belirtisi gösterip göstermediklerini kaydetmeleri.»
Gözetimdeki boşluklar
Dr. Lytras'a göre şu anda geleneksel epidemiyolojik gözetim, büyük ölçüde sınırlı sayıda aile hekimine dayanıyor. Bu hekimler enfeksiyon vakalarını bildiriyor.
Bu sistem önemli bilgiler sağlıyor, ancak toplumdaki solunum yolu enfeksiyonlarının tüm hareketliliğini kaydetmiyor.
Ateş, öksürük ya da burun akıntısı olan ve doktora gitmeden evde kalan bir kişi, mevcut verilere yansımayabilir.
«PNOE», bu boşluğu, «yıllardır diğer Avrupa ülkelerinde uygulanan ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilen bir yaklaşımdan yararlanarak» azaltmayı hedefliyor.
Dr. Lytras, katılımcı gözetimin hastalanan kişilerin de sağlıklı kalanların da semptomlarını kaydetmeye olanak tanıdığını dedi.
«Böylece bilim insanları, enfeksiyonların seyrine dair daha eksiksiz bir tablo elde edebilir; yalnızca muayenehanelere gelen vakalarla sınırlı kalmadan.»
Haftada bir dakika
Katılım süreci basit ve cep telefonu üzerinden yürütülüyor.
İlgilenenler ücretsiz SCEPI uygulamasını indiriyor, elektronik ortamda onay veriyor ve haftada bir kısa anket dolduruyor.
Bu ankette, son yedi gün içinde herhangi bir belirti gösterip göstermediklerini kaydediyorlar.
Hastalandığını belirtenlerden bazı ek bilgiler isteniyor. Ayrıca katılımcılar yılda bir kez sağlık durumları ve aşılanma geçmişleriyle ilgili bilgileri giriyor.
Doktor ziyareti, laboratuvar testi ya da başka herhangi bir tıbbi işlem gerekmiyor.
Katılım gönüllülük esasına dayanıyor ve Kıbrıs'ta yaşayan 18 yaş ve üzeri tüm yetişkinlere açık.
Bilim insanları neyi öğrenmek istiyor
Verilerin toplanması, araştırmacıların solunum yolu enfeksiyonlarının zaman içinde ve farklı bölgelerde nasıl değiştiğini izlemesine imkân verecek.
Aynı zamanda en çok etkilenen nüfus gruplarını ve hastalanma riskini artırabilecek faktörleri belirlemek hedefleniyor.
Toplumda aşılamanın grip, COVID-19 ve RSV'ye karşı etkinliğini değerlendirme olanağı ise özellikle ilgi çekiyor.
Araştırmacılar ayrıca semptomların ilk hastalıktan sonra haftalarca sürüp sürmediğini ve ne sıklıkla sürdüğünü kaydetmeyi amaçlıyor.
Yine de semptom kaydı, belirli bir virüsün laboratuvarda doğrulanması anlamına gelmiyor. Veriler, katılımcıların bireysel teşhisinde değil, epidemiyolojik eğilimlerin takibinde kullanılacak.
Veriler kamuoyuna açık olacak
Girişimin bir diğer özelliği, sonuçların kamuya açık biçimde sunulması.
Bulgular, en az haftada bir güncellenmesi öngörülen açık bir internet platformunda yayımlanacak.
Ayrıca periyodik raporlar ve bilimsel makaleler de yayımlanacak.
İlk sonuçların açıklanması, yeterli sayıda gönüllü toplandığında başlayacak.
Kişisel verilerin korunmasına gelince, bilgiler isimsiz olarak toplanıyor; satılmayacak ya da üçüncü taraflarla paylaşılmayacak. Katılımcılar istedikleri zaman ayrılabiliyor ve verileri hemen silinebiliyor.
Çalışma, Kıbrıs Ulusal Biyoetik Komitesi'nden onay almış durumda.
Kayıt, https://scepi.euc.ac.cy/in/pnoe adresi üzerinden yapılıyor. Daha fazla bilgi ise https://pnoe.euc.ac.cy/ adresindeki web sitesinde yer alıyor.
