Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kurulmasının ardından, bağımsızlık sonrası dönemin polis ve jandarma yapıları birleştirilerek 1964 yılında bugünkü Kıbrıs polis teşkilatı oluşturuldu. Kadınlar bu polis tarihinin bir parçasıydı. Ancak altmış yılı aşkın süre geçmesine rağmen Kıbrıs'ta hâlâ bir kadın polis müdürü ya da müdür yardımcısı görev yapmadı.
Bu gerçek bizi durup düşünmeye sevk etmeli.
Mesele, sırf eleştirmek için Kıbrıs polisini hedef almak değil. Ya da kadınların sırf kadın oldukları için terfi ettirilmesi gerektiğini söylemek değil. Soru bundan daha ciddi ve daha yapıcı. Kadınlar Cumhuriyet'in ilk yıllarından beri Kıbrıs'ta polislik yapıyorsa, neden varlıkları hiçbir zaman en tepeye liderlik olarak yansımadı?
Son rakamlara göre kadınlar artık Kıbrıs'taki polis memurlarının yaklaşık yüzde 28'ini oluşturuyor. Ancak hiyerarşi içindeki dağılımları daha karmaşık bir hikâye anlatıyor. Kadınlar, polis memurları ve özel polislerin yüzde 30'unu, komiser yardımcısı rütbelerinin yüzde 21'ini, amirlerin yüzde 12'sini ve üst düzey amirlerin yüzde 13'ünü oluşturuyor.
Müdür, müdür yardımcısı ve müdür muavini seviyesinde ise mevcut rakam sıfır.
Bu rakamlar önemli çünkü temsil sadece bir kurum içindeki adaletle ilgili değil. Aynı zamanda kamu güveni, meşruiyet ve kurumsal karar alma kalitesiyle de ilgili. Polis tüm topluma hizmet ediyor. Bu toplum kadınları ve erkekleri, anneleri ve babaları, kızları ve oğulları, mağdurları, tanıkları, şüphelileri, gençleri, yaşlıları ve savunmasız kişileri içeriyor. Hizmet ettiği toplumu yansıtan bir polis teşkilatı, o toplumu anlama konusunda daha iyi bir konumdadır.
Bu, tüm kadınların aynı şekilde liderlik ettiği ya da kadınların doğal olarak tek bir liderlik tarzına sahip olduğu anlamına gelmiyor. Bu çok basit bir yaklaşım olur. Kadın temsilinin değeri, üst düzey masada deneyim, yargı ve bakış açısının çeşitlenmesinde yatıyor. Farklı yaşam deneyimleri, sorulan soruları, fark edilen riskleri, sorgulanan varsayımları ve belirlenen öncelikleri değiştirebilir. Polis kadar güçlü ve toplumsal açıdan önemli bir kurumda bu büyük önem taşıyor.
Diğer ülkelerle karşılaştırma yapmak faydalı; çünkü Kıbrıs başka bir sistemi aynen kopyalayabilir ya da kopyalamalı demek değil, kadınların üst düzey polis liderliğinin hayal edilemez olmadığını gösteriyor. İngiltere ve Galler'de, resmi İçişleri Bakanlığı istatistiklerine göre kadınlar artık polis memurlarının yüzde 36,1'ini oluşturuyor; bu, karşılaştırılabilir verilerin tutulmaya başlandığı dönemden bu yana kaydedilen en yüksek oran. Üst düzey polis figürleri, emniyet müdürlerinin yaklaşık yüzde 40'ının kadın olduğunu gösteriyor. İsveç'te ulusal polis teşkilatı şu anda bir kadın tarafından yönetiliyor: Ulusal Polis Komiseri Petra Lundh. Bu örnekler, bu sistemlerin mükemmel olduğu anlamına gelmiyor. Ancak kadınların polis teşkilatlarına liderlik etmesinin birçok Avrupa ülkesinde artık istisnai olmadığını gösteriyor.
Kıbrıs'ın kendisi de kamu liderliğinde kadınları gördü. Mevcut Meclis Başkanı bir kadın: Annita Demetriou. Kadınlar Kıbrıs siyasetinde hâlâ yeterince temsil edilmiyor; Meclis'in 56 üyesinden sadece 11'i kadın. Ancak kadınların kamu otoritesindeki varlığı artık teorik bir olasılık değil. Zaten var.
Peki neden polislikte olmasın?
Kolay bir cevap, kadınların bu rolleri istemediğini söylemek olur. Belki bazıları istemiyordur. Belki bazı kadınlar üst düzey polis liderliğinin taleplerine bakar ve kişisel ya da profesyonel maliyetin çok yüksek olduğuna karar verir. Ancak bu örüntü 60 yıldan fazla sürdüyse, bu açıklama çok dar. Kadınların sadece başvurmamayı tercih ettiği fikrine rahatça sığınmak yeterli değil. Fırsatların görünür ya da gizli, teşvik edilmiş ya da caydırılmış, erişilebilir ya da maliyetli olarak algılandığı bir kurumsal ortamda kariyer seçimlerinin nasıl yapıldığını da sormamız gerekiyor.
Polis kariyerleri rütbe, deneyim, operasyonel güvenilirlik, hareketlilik, görünürlük ve güven üzerine inşa edilir. Bunlar cinsiyetten bağımsız kariyer gereksinimleri gibi görünebilir. Ancak pratikte, çalışma hayatları her zaman müsait polis memuru geleneksel modeline daha kolay uyanları avantajlı kılarken, kariyerleri toplumsal cinsiyet beklentileri, bakım sorumlulukları ya da gayri resmi ağlara sınırlı erişim tarafından şekillendirilenler üzerinde ek kısıtlamalar yaratabilir.
Soru, kadınların Kıbrıs polisine liderlik etme kapasitesine sahip olup olmadığı değil. Bu soru çoktan cevaplanmış olmalı. Daha derin bir mesele var: Polis liderleri nasıl üretiliyor, tanınıyor ve teşvik ediliyor? Kim liderlik malzemesi olarak görünür hale geliyor? Kim ilerlemesi için destekleniyor, mentorluk yapılıyor ve tavsiye ediliyor? Kim sessizce uygunsuz, müsait değil ya da başa çıkamayacak biri olarak varsayılıyor? Annelik, aile sorumluluğu, otorite, sertlik ve bağlılık hakkındaki fikirler, kadınların kariyerlerinin nasıl anlaşıldığını nasıl şekillendiriyor?
Kıbrıs polisinin en üst kademelerinde kadınların olmaması, sırf uzun süredir devam ettiği için normal karşılanmamalı. Bu tarihsel bir örüntü, ama aynı zamanda güncel bir soru. Ve belki de soru artık Kıbrıs'ın bir kadın polis müdürüne hazır olup olmadığı değil.
Belki de soru, bunun neden bu kadar uzun sürdüğü.
Dina Kapardis, Portsmouth Üniversitesi'nde Kriminolog ve Uluslararası Polis Bilimi ve Yönetimi Dergisi'nin Eş Editörüdür.
