Kıbrıs'ta ortak mülkiyetteki binaların neredeyse üçte biri kayıtlı değil, yani kesin onay belgesini almamış.
İlçe yerel yönetim örgütleri DLGO'ların yaptığı çalışmaya göre adada 14.208 kayıtlı ve 6.711 kayıtlı olmayan ortak mülk bina bulunuyor. Bir bina ya Tapu Dairesi'ne başvuru yapılmadığı için ya da başvuru yapılıp hâlâ incelendiği için kayıtlı sayılmıyor. Çalışma, 2023 tarihli Ortak Mülk Binaların Yönetimi ve İlgili Hususlar Hakkında Kanun tasarısının görüşülmesi sırasında hazırlandı ve Meclis İçişleri Komitesi'ne sunuldu. Bina verileri Tapu Dairesi'nden geliyor.
Kayıtlı binalarda 159.659 bağımsız bölüm, kayıtlı olmayan binalarda 59.976 bağımsız bölüm bulunuyor. Kayıtlı binalardaki her 100 bağımsız bölümden yaklaşık 40'ı da kayıtlı değil.
Çalışma, Tapu Dairesi tahminine göre kayıtlı olmayan ortak mülk binaların %40'ının yönetim komitelerinin tescili için gerekli koşulları karşıladığını belirtiyor. Bu durum dolaylı olarak yaklaşık %60'ının karşılamadığını gösteriyor.
Tapu Dairesi eskiden ortak mülk binaları izliyordu, ancak yerel yönetim reformu sırasında yönetimin yerel yönetimlere devredilmesi daha uygun görüldü. Yeni belediyeler buna itiraz etti ve sonunda iş DLGO'lara verildi. DLGO'lar rolü isteksizce ve pek çok gerilim arasında üstlendi; bu gerilimlerden biri binaların yönetilmesi ve izlenmesinin maliyetiydi. Çalışma, mevcut durumu kaydetmek ve DLGO'ların sürdürülebilir şekilde nasıl işletilebileceğinin incelenmesi amacıyla hazırlandı.
Çalışma, ekonomik analiz ve Tapu Dairesi verilerine dayanarak yıllık ücretin birim başına 20 euro olarak belirlenebileceğini tahmin ediyor. DLGO'lar, binaları yönetecek hizmeti finanse etmek için ücretin kayıtlı olsun olmasın her bağımsız bölümün sahibinden tahsil edilmesi gerektiğini söylüyor. 20 euro, 159.659 kayıtlı birim üzerinden uygulandığında yılda 3.193.180 euro gelir sağlayacak.
Diğer ücretlerdeki deneyimlerine göre DLGO'lar, maliklere karşı işlem yapmadan önce borçların en az %70'ini tahsil etmekle yetinecek. Kanalizasyon ücretlerinin bile yaklaşık %80 oranında tahsil edildiği belirtiliyor, bu nedenle daha kötümser olanlar ortak mülk binaları için oranın daha düşük olabileceğini ve en iyi ihtimalle kanalizasyon seviyesine ulaşabileceğini düşünüyor.
Ücret, daire ve konut komplekslerinde oturanların zaten ödediği hizmet bedellerine eklenecek; bu bedeller güncel ise yönetim komitesinin çalışması için belirlenen tutara da eklenecek. Sakinler ayrıca binanın veya kompleksin bakımı ya da onarımı için kullanılan ortak bir fona her ay ek bir miktar ödeyecek.
İlçelere göre çalışma şu rakamları veriyor:
İlçe Kayıtlı bina Kayıtsız bina Kayıtlı bağımsız bölüm Kayıtsız bağımsız bölüm
Lefkoşa 4.927 2.297 53.553 19.688
Gazimağusa 898 934 9.895 9.371
Larnaka 2.299 758 26.213 6.685
Limasol 3.232 1.661 38.329 14.167
Baf 2.852 1.061 31.669 9.885
Çalışmaya göre DLGO'ların binaların denetimini devralmasından önce yedi şeyin gerçekleşmesi gerekiyor. İlk dördü, uygulanamayan yetkilerin gözden geçirilmesi ya da kaldırılması, DLGO'nun talebi üzerine Kıbrıs Elektrik Kurumu EAC aracılığıyla su ya da elektriğin kesilmesi gibi etkili mekanizmalar için açık hüküm, ücretlerin gerçek idari maliyeti karşılayacak şekilde ayarlanarak örgütlerin ayakta kalmasının sağlanması ve ilk sicillerin derlenmesi maliyetinin merkezi hükümet tarafından tamamen karşılanması.
Diğer üçü ise Tapu Dairesi tarafından ortak mülk binalar dosyasının güncellenmiş elektronik devri, yönetim komitelerinin tescili ve denetimi için merkezi olarak geliştirilen ve işletilen finanse edilmiş dijital bir platform ve yetkilerin devri için en az 24 ay süreli açık bir takvim.
DLGO'lar ve özellikle başkanları, önemli kararların şu anda olduğu gibi her DLGO'nun imar ruhsatı müdürü tarafından değil, örgütlerin yönetim kurulları tarafından alınması gerektiğine inanıyor. Gerekçe, sorumluluk ve yetkilerin tek bir kişide yoğunlaşmaması. Çalışma, düzenlemenin kapsamı ve önemi göz önüne alındığında, esas kararların kurumsal dengeyi sağlamak için toplu düzeyde alınması gerektiğini belirtiyor.
DLGO'lar ayrıca, örgütlerin kararlarına karşı maliklerin başvurabileceği hiyerarşik itiraz için bir ücret öneriyor. Bu önerinin amacı, idari sisteme gereksiz ya da kötü niyetli yük bindirilmesini önlemek ve işlemin rasyonel işlemesini sağlamak.
Çalışmanın "Stratejik Özet ve Öneriler" bölümünde Tapu Dairesi verileriyle ilgili ek bulgular listeleniyor. Veriler maliklerin iletişim bilgilerini içermiyor, güncel olmayan adresler içeriyor, birim sayısı yanlış gibi hatalar barındırabiliyor ve kayıtlı maliki olmayan birimleri kapsıyor. Kayıtsız binalar için liste eksik ve mevzuata girip girmediklerinin tespiti için izin dosyalarının, fiziksel olanlar da dahil olmak üzere, taranması gerekiyor.
DLGO'ların görüşü, mevzuat uygulanmadan önce verilerin tam olarak kaydedilmesi, güncellenmesi ve dijitalleştirilmesi gerektiği yönünde.
