Kıbrıs, uzun süreli bakımın yeniden yapılandırılması yolunda ilk adımlar olarak ülke genelinde bir çalışma grubu kuracak ve bakım ihtiyaçlarını haritalayacak. Bu kararlar Salı günü Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda alındı. Toplantıda Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis, evde bakıma odaklanan ülke çapında sağlık ve sosyal bakım hizmetleri ağı önerisini üç kuruluşun sunduğu teklifi aldı.
Kıbrıs, öneride yer alan verilere göre uzun süreli bakıma gayri safi yurt içi hasılanın 0,2 yüzdesini harcıyor; AB'de bu oran 1,7 yüzde. Söz konusu kaynağın 60,6 yüzde'si organize hizmetler yerine nakit yardıma gidiyor; Avrupa ortalaması 25 yüzde.
Plan, Kıbrıs Üçüncü Yaş Gözlemevi, Kıbrıs Hasta Dernekleri Federasyonu (OSAK) ve Kıbrıs Engelli Kişiler Örgütleri Konfederasyonu'ndan oluşan ‘Vatandaş için Sosyal İttifak’ tarafından sunuldu. Öneri 18 kategoride ihtiyacı kayıt altına alıyor ve yeni bir yasal çerçeve, ulusal bir otorite, özel bir fon ile adada hizmet ağı kurulmasını talep ediyor.
Önerilen sistem
Önerilen sistem yalnızca yaşlıları değil, engelli, demans, kronik hastalık veya rehabilitasyon ihtiyacı olan kişileri de kapsayacak; kırsal ve dağlık bölgelere özel önem verilecek. Açıklanan amaç, insanları mümkün olduğunca tanıdık çevrelerinde tutmak ve yaşlı çiftlerin zorunlu ayrılmasının önüne geçmek.
Sistem sağlık hizmetlerini günlük kişisel bakım ile ilişkilendirecek. Her ilçede doktor, hemşire, terapist, psikolog ve diğer profesyonellerden oluşan toplum ekipleri, sabit yıllık bir sınır yerine ihtiyaçlara göre ev ziyaretleri yapacak.
Kuruluşlar ayrıca aile hekimlerinin ev ziyaretlerinin artırılmasını, Genel Sağlık Sistemi (GHS) üzerinden uzman ve terapistlerin ev ziyaretlerine teşvik verilmesini, hayati tehlike oluşturmayan vakalar için 24 saatlik hemşirelik hizmeti sunulmasını, temel hemşirelik bakımı ve hastaneden taburcu olduktan sonra organize takibi öneriyor.
Kişiler hijyen, beslenme, hareketlilik ve ev işleri konusunda yardım alacak; aile desteği olmayanlar tıbbi randevulara ulaşım ve evde ilaç teslimi hizmeti görecek. Aile bakıcılarına eğitim, psikolojik destek ve rahatlama bakımı sunulacak; plan ayrıca gündüz bakım merkezleri, topluluklarda küçük destekli yaşam tesisleri ve kurumsal bakıma alternatifleri içeriyor.
Sosyal Refah Müsteşarı Tina Pavlou toplantıya katıldı; önerinin reformun tasarımı için temel olarak kullanılması niyeti dile getirildi.
Çalışma grubu kuruluşların önerilerini değerlendirecek ve geliştirecek; haritalama yeterli desteği olmayan yaşlıları ve engelli kişileri önceliklendirecek. Başlangıçta grup Sosyal Refah Müsteşarlığı ve üç kuruluş ile kurulacak; tartışılan bölüme göre diğer kurum veya bakanlıklar da katılacak.
Uzun süreli bakımın 2028–2034 dönemi için AB fonlarının ulusal kullanım planına dahil edilmesine yönelik bir teklif de hazırlanacak. Nihai tasarım ve üç kuruluşun planından neler alınacağı çalışma grubu üzerinden incelenecek.
Toplantı sonrası Phileleftheros'a konuşan Hristodulidis, üç kuruluş tarafından kendisine sunulan ve talep ettiği çalışmanın “mükemmel ve tüm yönleri bütüncül şekilde kapsıyor” olduğunu söyledi.
Uygulamanın üç temel üzerine oturacağını belirtti. Önce desteği olmayanlar hedeflenecek, sosyal ittifak tüm ihtiyaçların haritalanmasına yardımcı olacak ve evde bakımı destekleyen yapılar ve programlar AB eş finansmanlı tekliflere dahil edilmek üzere kaydedilecek; bu tekliflerin Eylül 2027'de onaylanacağını ifade etti.
Pavlou tartışmayı “çok yapıcı” olarak tanımladı ve bir sonraki adımların planlanması için zemin oluşturulduğunu söyledi. Tarafların takvimler ve ihtiyaçların ortak haritalanması konusunda anlaştığını belirtti; böylece savunmasız gruplar için uzun süreli bakımı destekleyecek yapılar ve hizmetler tasarlanıp sunulabilecek.
Otorite ve fon
Üç kuruluş, merkezi koordinasyon, strateji, sağlayıcıların lisanslanması, veri yönetimi ve kalite kontrolünden sorumlu, siyasi gözetimi Cumhurbaşkanlığı veya hükümetler arası bir komitede olacak Ulusal Uzun Süreli Bakım ve Evde Sağlık Hizmetleri Otoritesi öneriyor.
Ayrıca vatandaşların haklarını, sağlayıcıların yükümlülüklerini, işletme standartlarını ve denetim mekanizmalarını belirleyen özel mevzuat öneriyorlar.
Finansman, GHS'ye tamamlayıcı olacak ayrı bir Ulusal Fon'dan sağlanacak; ilk kaynaklar devlet bütçesi ve AB fonlarından gelecek. Aktüeryal bir çalışma ve sosyal diyalog koşuluyla daha ileri aşamada uzun süreli bakım sosyal sigortası modeli değerlendirilebilecek.
Maliyetler ve demans
Üç kuruluş mali boyutu önerinin tespit ettiği en ciddi konulardan biri olarak tanımlıyor. Kıbrıs'ta bağımlı kişilerin yaklaşık dörtte biri evde veya tesislerde uzun süreli bakım alıyor; AB'de bu oran yaklaşık 35 yüzde. Öneride yer alan hesaplamalara göre orta düzey ihtiyacı olan kişiler için evde bakım, medyan kullanılabilir gelirin eşdeğeri olarak 125 yüzde maliyet oluşturabiliyor; ağır ihtiyaçlarda bu oran 230 yüzde'ye yükseliyor.
Nüfusun yaşlanması ve demans vakalarının artması da etken. Alzheimer Europe verilerine göre 2025'te Kıbrıs genelinde tahminen 16.268 kişi demansla yaşıyor; bu sayının 2050'ye kadar 35.780'e ulaşması öngörülüyor. Öneri, Kıbrıs Cumhuriyeti'nin kontrolündeki bölgeler için ayrı bir tahmin olarak yaklaşık 14.300 kişi veriyor.
