Radyo programım 'Mirror'un tamamını Kıbrıs'taki ERT'ye adadım. Tüm Kıbrıs'a. Kuzey'den bir kadının, her iki toplumun yararına yaptığı çalışmalarla tüm adayı onurlandıran bir kadının ölümünün ardından.
O kadın, 68 yaşındaki Kıbrıslı Türk gazeteci ve aktivist Sevgül Uludağ’dı. Geçtiğimiz Pazar, 28 Haziran’da hayatını kaybetti ve geride onu sonsuza dek onurlandıracak bir eser bıraktı. Belki de bizim, en azından benim, tam olarak farkında olmadığımız bir birikim.
Her Salı 'Mirror'da yazar ve istatistikçi Vivian Avraamidou Ploumpi'nin 'Günün Düşüncesi'ni görüyor ve 'duyuyoruz'. Kendisi Mağusalı bir mülteci, Kıbrıs yeniden doğana kadar partneriyle Prag'da geçici olarak yaşıyor.
Geçtiğimiz Pazartesi gecesi Facebook'ta kötü haberi okurken, dediğine göre, 'birkaç saatliğine Kıbrıs'ın bölünmüş olduğunu unuttuğu' hissine kapılmış. Şöyle devam etti:
'Daha önce böyle bir şey gördüğümü hatırlamıyorum. Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türkler, farklı siyasi görüşleri, farklı geçmişleri, farklı anıları olan insanlar aynı kelimeleri yazdı ve aynı şeyleri söyledi: “Büyük bir Kıbrıslı vefat etti.” “Yeri doldurulamaz.” “İnanamıyorum.”'
Hayır. Bu sıradan bir başsağlığı değildi. Herkese ait olan bir insanın kaybedildiği hissiydi.
Bahsettikleri kadın Kıbrıslı Türk gazeteci Sevgül Uludağ'dı. Belki Yunanistan'da pek çok kişi onun adını bilmiyor. Ama Kıbrıs'ta o bir gazeteciden çok daha fazlasıydı. Hayatını neredeyse tamamen bir insanın üstlenebileceği en zor konulardan birine adayan bir kadındı:
Kıbrıs'ın kayıp ve öldürülen insanları hakkında gerçeği yazmak. Sadece 1963-64 arasındaki toplumlararası çatışmaların değil, 1974'teki Türk işgalinin kurbanı olanların da. Devlet kayıtlarında ve resmi dosyalarda değil, bizzat halkın ağzından.
Tanık olan, bilen ve onlarca yıl sessiz kalanlar. Onlar daha hayattayken onlarla tanışmayı başardı. Ve imkansız görünen bir şeyi başardı: onları konuşturdu.
Hafızanın çoğu zaman anlatılandan daha derin olduğu Kıbrıs'ta bu onun en büyük başarısıydı. Sadece bilgi bulmakla kalmadı. İnsanların güvenini kazandı. Kıbrıslı Rumlar ve Kıbrıslı Türkler, en yakınlarının bile bilmediği gerçeği ona emanet ettiler. Çünkü onun kimseyi suçlamak için uğraşmadığını biliyorlardı. O, yaşayanları haklı çıkarmak için ölüleri arıyordu.
Kimin daha haklı olduğu umurunda değildi. Hiçbir annenin konuştuğu dile göre daha az acı çekmediğini kanıtlamak istiyor ve bunun için çalışıyordu.
Neredeyse herkesin 'bizimkiler' ve 'onlarınkiler' diye ayrıldığı bir Kıbrıs'ta Sevgül hayatını hiçbir kategoriye uymayanlara adadı: kayıplara, ölülere, hâlâ cevap bekleyen ailelere.
Yıllarca sadece 'bizimkilerin' öldüğünü öğrendik. Bize acının sadece bir topluma ait olmadığını öğretti.
Onun ısrarı sayesinde onlarca aile, Kıbrıslı Rum ve Kıbrıslı Türk, onlarca yıllık bekleyişin ardından sevdiklerini toprağa verebildi. Bekleyişi yaşamamış olanlar için bu sıradan bir bilgi gibi görünebilir. Öyle değil. Bu, sonsuza dek açık kalan yaralar ile sonunda bir mezarın başına birkaç çiçek bırakabilmek arasındaki farktır.
Sevgül hayatını insanları topraktan çıkarmaya adadı. Nefreti uyandırmak için değil, yaşayanların hayatlarına devam etmesini sağlamak için. Bize uzlaşmanın unutmak üzerine değil, gerçek üzerine inşa edildiğini öğretti.
Çünkü Sevgül gibi insanlar sadece ölülerin anısını yaşatmaz. Kıbrıs'ın bir gün yeniden en iyi hali olabileceği umudunu da yeşertirler.
Tıpkı yıllarca durmadan 'kaybolan' insanları aradığı gibi.
(*) Köşe yazımı geç gönderdim. Çünkü yurtdışındaki meslektaşlarım bana bu olağanüstü kadın hakkında 'birkaç kelime' anlatmamı isteyip durdu. Kıbrıs'taki bazı iyi meslektaşlarımla iletişime geçmelerini önerdim; bazıları merhumeyi yakından tanıyordu. 'Hayır, en önemli şeyleri sen anlat, üç dakikada, Kıbrıs'ı biliyorsun!' dediler. Ne dersiniz? Uzaktan bir cevabı nasıl ölçebilirsiniz? Hem de onu hiç tanımayan birinden? Yanılmışım!
