Kıbrıs'taki kültür kuruluşları, Larnaka'da haziranda düzenlenen ASK PAY TRUST konferansının ardından sektörde adil ücret reformu çağrısı yapan bir politika önerisi seti yayımladı.
"Recommendations Towards Fair Working Conditions in the Cultural Sector" başlıklı rapor, temmuz ayında D6 Culture EU tarafından Larnaka2030 projesi kapsamında, Culture Action Europe, Dance House Lefkosia ve D6 Culture in Transit UK iş birliğiyle yayımlandı. Raporu Larnaka Belediyesi, Kültür Müsteşarlığı ve Avrupa Birliği finanse etti, politika raportörü Vaggelis Gettos derledi.
Belge, Kültür Müsteşarlığı ve diğer kamu kurumlarıyla diyaloğu desteklemek ve Culture Action Europe aracılığıyla Avrupa kültür politikası tartışmalarına katkı sağlamak amacıyla hazırlandı.
Kıbrıs'ın kültür iş gücü
Ayrı olarak temmuzda yayımlanan Eurostat verilerine göre Kıbrıs'ta kültür sektöründe istihdam 2025'te toplam istihdamın %4,3'ü düzeyinde gerçekleşti ve bu oran AB ortalamasıyla aynı. Sektörde yaklaşık 21.900 kişi çalışıyor. Eurostat rakamları aynı zamanda Kıbrıs'ta kültür istihdamının 2024-2025 arasında %10,1 arttığını ve bu artışla ülkelerin üçüncü en yüksek büyümesini kaydettiğini gösteriyor.
Finansman ve ücret
Rapora göre devletin kültüre yaptığı yatırım şu anda devlet bütçesinin yaklaşık %0,5'i düzeyinde ve bu oran sektörün ihtiyaçlarını karşılamaya yetmiyor. Rapor, kullanılabilir fonların ciddi şekilde artırılmasını, proje ve operasyonel desteğin bir arada olduğu daha dengeli bir finansman modeli oluşturulmasını ve performans, prova, sergi gibi kalemleri kapsayan adil ücret ilkelerine dayalı ulusal bir çerçeve talep ediyor.
Sanatçı Sicili tartışması
Rapor, 2025'te hazırlanan taslak Sanatçı Sicili ve Hibe Yasası'nı yeniden ele alıyor. Söz konusu taslak sanat camiası tarafından oy birliğiyle reddedilmiş ve ilgili parlamento komisyonu tarafından durdurulmuştu; gelir güvencesizliği, kesintili çalışma, işsizlik koruması, mesleki sınıflandırma, sosyal sigorta, iş hakları ve sektör temsilciliği gibi soruları çözememişti. Rapor, gelecekte kurulacak her sicilin kültür sektörüyle istişare edilerek ve sektörün onayıyla geliştirilmesini öneriyor; yasanın olumlu saydığı unsurların, özellikle sanatçıların özel politika desteğine ihtiyaç duyduğunun resmen tanınmasının korunmasını istiyor.
Rapor ayrıca kültür altyapısına ilişkin endişeler de dile getiriyor. Neredeyse yirmi yıldır kesintisiz faaliyet gösteren Dance House Lemesos'un mekânını kaybettiği, Görsel Sanatçılar ve Kuramcılar Derneği Phytorio ile Kıbrıs Baskı Sanatçıları Derneği'nin de yerel yönetimlerden alternatif çözüm gelmeden mekânlarını terk etmek zorunda kaldığı belirtiliyor.
Uluslararası modeller ve sonraki adımlar
Öneriler, konferansta sunulan uluslararası örneklerden besleniyor: İrlanda'nın Sanat için Temel Gelir pilot programı ve "Ask! Has the Artist Been Paid?" kampanyası, İspanya'nın Sanatçı Statüsü ve Belçika'nın Adil Uygulama Kodu. İspanya yaklaşımına atıfla rapor, Kıbrıs için somut yasal adımlar öneriyor. Bunlar arasında Sosyal Sigorta Yasası, Gelir Vergisi Yasası ve Asgari Garanti Gelir Yasası'nda değişiklik yapılması ve sanatçıların ile kültür profesyonellerinin mevcut düzenlemeler kapsamında ayrı bir kategori olarak resmen sınıflandırılmasını sağlayacak idari bir düzenleme bulunuyor.
Rapor, sektörde anlamlı reformun tek bir yasal düzenlemeyle gerçekleşmediğini, ilerlemenin yenilenmiş diyalog ve önceki girişimlerden farklı bir yaklaşıma ortak bağlılıkla mümkün olacağını vurguluyor.
Kıbrıs'taki sanatçılar mesleki tanınma ve daha iyi çalışma koşulları talep ediyor.
