Banka kartınız yok mu? Adresiniz yok mu? Sorun değil. Afrika'daki tüketiciler, kıtanın büyük bölümünde fiziksel mağazası bulunmayan Amazon (AMZN.O) veya Walmart (WMT.O) gibi büyük markalardan giderek daha fazla online alışveriş yapıyor.
Bu değişimden faydalananlar arasında, teknoloji ve artan internet erişimini kullanarak resmi sokak adreslerinin olmaması ve geleneksel bankalara erişimi olmayan müşteriler gibi engelleri aşan yerli ve yabancı paket yönlendirme şirketleri yer alıyor.
Bunlardan biri de Senegalli girişim Afrety. Bu şirket, Afrikalı alışverişçilerin ABD, Avrupa ve Çin'den alışveriş yapıp paketlerini kapılarına kadar teslim alabilmek için aracılara nasıl güvendiğini gözler önüne seriyor.
ADRES OLMADAN TESLİMAT
Afrety'nin hizmeti, alışverişçilere Fransa, ABD ve Çin'deki depolarda teslimat adresleri sağlıyor. Her müşteri için birden fazla alışveriş birleştirilip Batı Afrika'ya gönderilmek üzere yeniden paketleniyor. Varışta gümrük vergileri ödeniyor ve bu da yerel yönetimlere gelir sağlıyor.
Banka kartı olmayan müşteriler, kiosklarda nakit yüklenebilen dijital mobil para hesaplarıyla ödeme yapabiliyor. Mobil para, Senegal'de ve Afrika'nın diğer bölgelerinde geleneksel bankacılık yerine yaygın olarak kullanılıyor.
Paketler Senegal'e ulaştığında, Afrety'nin deposunun önünde bekleyen motosikletler ve minibüsler, GPS kullanarak Dakar gibi büyük bir şehirde teslimat yapıyor.
34 yaşındaki CEO Souane Diop, Reuters'a verdiği demeçte, "Çok, çok, çok esnek olmalısınız. Anahtar kelime bu," dedi. Deponun önünde Amazon ve diğer uluslararası markaların etiketleriyle dolu paketlerin arasında konuşan Diop, şirketin 2018 yılında Fransa ile Senegal arasında seyahat eden hava yolcularının kayıt dışı ağlarını birbirine bağlama amacıyla kurulduğunu söyledi.
Küçük başlangıçlardan bugüne haftada dört ila beş metrik ton hava kargo ve iki ila üç konteyner deniz yüküne ulaştı. Maliyetleri düşük tutmak için Afrety, Fransa'daki deposunu kiralıyor ve ABD ile Çin'deki ortaklarını kullanıyor.
AFRİKA'DA ONLINE ALIŞVERİŞTE DEVRİM
Küresel lojistik şirketi Aramex (ARMX.DU), örtüşen hizmetler sunan iki platformla çok daha büyük bir rakip konumunda.
Afrety, Senegal ile eski sömürge gücü Fransa arasındaki derin bağlardan doğarken, Aramex'in Sahra Altı Afrika'daki operasyonu, Afrika'da yaşayan ABD'li gurbetçilere mal sağlayarak başlayan MyUS'a dayanıyor. Aramex, MyUS'u 2022'de satın aldı ve ayrıca kendi oluşturduğu Shop and Ship platformunu da işletiyor; bu platform da kıtadaki birçok ülkeye teslimat yapıyor.
Aramex Group CEO'su Amadou Diallo, Reuters'a şirketin, başka türlü erişemeyecekleri seçenek ve markalar isteyen Afrikalı müşterilere hizmet vermeyi hedeflediğini söyledi.
Angola, şirketin ana destinasyonlarından biri, ancak onlarca yıldır savaşla parçalanmış Somali gibi zorlu ortamlarda da faaliyet gösteriyor.
ONLINE BÜYÜME AMA SINIRLI FONLAR
Aramex, Sahra Altı Afrika'nın en hızlı büyüyen bölgelerinden biri olduğunu söylüyor.
En çok talep gören ürünler arasında elektronik, giyim, oyuncak, tarım makineleri ve oto yedek parçaları yer alıyor. Şirket, bu ve diğer malların bölgeye taşınmasından elde ettiği geliri 2030 yılına kadar ikiye katlamayı planladığını belirtiyor.
Ancak büyümenin önünde engeller var. Aramex ve Afrety için müşteriler çoğunlukla göreli zenginliğin yoğunlaştığı büyük şehirlerde veya yakınlarında yaşıyor.
Danışmanlık şirketi Tech Cabal Insights'a göre bunun nedeni, Afrika'da e-ticaretin büyük ölçüde ekonomik merkezler tarafından yönlendirilmesi. Afrika'nın 1,5 milyar nüfusunun yaklaşık yüzde 43'ü internet erişimine sahip, ancak bunların yalnızca küçük bir kısmı online alışveriş yapacak kadar gelire sahip. Batı Afrika'nın ekonomik gücü Nijerya'da bile internet kullanıcılarının yalnızca üçte biri online alışveriş yapıyor.
Danışmanlık şirketi, Orta Afrika gibi daha yoksul bölgelerde her 20 kişiden yalnızca birinin online alışveriş yaptığını söylüyor.
GÜNEY AFRİKA İSTİSNASI
Sahra Altı Afrika'nın en zengin ekonomisi olan Güney Afrika, kıtanın internet kullanımında başı çekiyor ve online alışveriş seviyesiyle Afrika'da tek başına öne çıkıyor.
Mastercard verilerine göre, Güney Afrika'da online perakende hacmi son beş yılda yıllık yaklaşık yüzde 35 büyüyerek 2025'te yaklaşık 140 milyar randa (7,26 milyar dolar) ulaştı.
Bu büyüme, büyük markaları Sahra Altı Afrika'daki ilk operasyonlarını kurmaya çekti. Amazon, 2024 yılında Güney Afrika'da ilk online pazar yerini açarak yerel e-ticaret devi Takealot ile rekabete girdi. Geçen yıl Johannesburg'da Afrika'daki ilk Walmart markalı mağazalar açıldı.
Amazon ve Walmart, Sahra Altı Afrika'nın diğer bölgelerine genişlemeyi düşünüp düşünmedikleri konusunda yorum yapmadı. Aracılara yapılan satış hacimlerine ilişkin veri taleplerine de yanıt vermediler.
GÜÇLÜ PAZARLARDA REKABET KIZIŞIYOR
Online devler Afrika'nın büyük bölümünde bulunmasa bile, aracılar başka rekabetle karşı karşıya.
Nijeryalı perakende şirketi Jumia, genellikle Afrika'nın Amazon'u olarak anılıyor ve Sahra Altı Afrika'da sekiz ülkede faaliyet gösteriyor; modadan elektroniğe, ev aletlerine kadar tüketim malları satıyor. Henüz kâr etmemiş olsa da bu yıl başabaş noktasına ulaşmayı bekliyor.
CEO'su Francis Dufay, Reuters'a şirketin, hizmetlerini her ülkeye göre uyarlayarak, kırsal alanlarda yerel yardım merkezleri ve teslim alma noktaları açarak Çinli perakende devleri Temu ve Shein'in rekabetiyle mücadele ettiğini söyledi.
Hem Jumia hem de Aramex yöneticileri, Nijerya'nın en fazla potansiyele sahip Afrika e-ticaret pazarlarından biri olduğunu belirtti. Nijerya hükümeti düzenli olarak e-ticaret rakamları yayınlamıyor ancak Birleşmiş Milletler'in 2025 yılı için toplamı yaklaşık 75 milyar dolar olarak tahmin ettiğini aktardı.
Aramex, bu yıl Nisan ayında Nijerya'da bir depo açtı. Jumia'nın Dufay'ı, işlerinin 2025'in son çeyreğinde yaklaşık yüzde 50 büyüdüğünü söyledi. "Hâlâ tamamen yetersiz bir pazar. Nijerya'da dönüşümümüzün daha başındayız," dedi.
