Rus saldırılarının en yoğun vurduğu Kiev bölgelerinden birinde, bu ay düzinelerce bölge sakini yetkililere 2023'ten beri hazırlıkları süren bir sığınağın açılması için baskı yapmak üzere toplandığında Tetiana Lishchynska duygularına hakim olamadı.
“Balistik füze saldırısı sırasında 4 yaşındaki torunumla birlikte bir kliniğe koşmak zorunda kaldım” diye bağırdı Lishchynska, Sviatoshynskyi bölgesinde öfkeli kalabalığın arasında. Klinik bir bodrum katında ve evine yaklaşık yedi dakika uzaklıkta. Oysa bir balistik füze Kiev'e üç dakikadan kısa sürede ulaşıyor.
Lishchynska, geçen yıl açılması gereken bir okuldaki sığınağa iki dakikada ulaşabileceğini söylüyor. Ancak yetkililere göre, altyapı ve evrak işleri tamamlanmadığı için sığınak eylül ayına kadar faaliyete geçmeyecek. Bu arada Rusya, Ukrayna'nın önleme imkanı bulunmayan balistik füzelerle Kiev'i dövüyor.
“Oysa buraya hemen gelebilirdim” diye ekledi Lishchynska. Bunun yerine, bir komşusunun torununu alıp karanlıkta önden koşmasına izin vermek zorunda kaldı çünkü kendisi onlara yetişemiyordu.
Kiev askeri yönetimine göre Rusya, haziran ve temmuz aylarında kente yönelik yoğun saldırılarda 73 kişiyi öldürdü. Güvenli alan talebi rekor seviyelere fırlarken — bazıları ilk kez sığınaklara yöneliyor — uygun alanların eksikliği de gözler önüne serildi.
Kent yönetimi, 3 milyon nüfuslu Kiev'de 4 bin 358 sığınak bulunduğunu, ancak bunlardan yalnızca 500 kadarının gerçek bomba sığınağı olduğunu belirtiyor. Halk, yetkilileri kayıtsızlıkla suçluyor ve güvende kalma çağrılarını ikiyüzlülük olarak nitelendiriyor. Sviatoshynskyi'de bir bölge sakini bunu “en uç sinizm eylemi” olarak tanımladı.
METRODAN SIĞINAĞA
Kiev'in 47 yeraltı metro istasyonu en güvenilir sığınaklar haline geldi, ancak bunlar bile tamamen güvenli değil. Rusya'nın neredeyse her saldırıda vurduğu Lukyanivskyi bölgesindeki istasyonun girişi 10 kez hasar gördü. 24 Mayıs'ta orada sığınanlar, 50 metreden fazla derinlikte, saldırı dalgasının ardından gelen duman ve tozu hatırladı.
2 Haziran'da endişeler zirve yaparken, metro verilerine göre Kiev genelinde 41 bin kişi geceyi yeraltında geçirdi. Perşembe günü rekor sayıda 56 bin kişi sığınak aradı ve uykusuz kalan insanlar, kamp çadırı kullananların çok fazla yer kapladığı gerekçesiyle birbirini suçlayınca gerginlik arttı.
Bölge sakinleri, metro istasyonlarının girişindeki güvenlik görevlilerinin bazen sirenler başlamadan önce insanları geri çevirdiğini, hatta yetkililerin geleceğini duyurduğu bir saldırı öncesinde yeraltına inmeye çalışanlarla alay ettiğini söylüyor. 30 yaşındaki müzisyen ve pazarlama uzmanı Dmytro Dichenko, “Metro güvenliği insanlara sanki eğlenmeye gidiyormuş gibi davranıyor” dedi. Dichenko, geçen yıl eşiyle birlikte saldırı dalgaları arasında geri çevrilmişti. Eve döndüklerinde füzeler kente ulaşmıştı. O zamandan beri çoğunlukla evde kalıyorlar — saldırı sırasında dışarıda olmaktan korkuyorlar, çünkü Dichenko'nun protezi koşmasını zorlaştırıyor.
Bu tür vakalar nadir olsa da Dichenko'nun deneyimi hiç de benzersiz değil. Metro sözcüsü Oksana Nykyforuk, sistemin mevcut kaynaklarla elinden geleni yaptığını ve asıl amacının ulaşım olduğunu söyledi.
KAYITSIZLIK
Soyadını vermeyen orta yaşlı Valentyna, geçen yıl bir füze isabet eden ve bir bölümü yıkılan Sviatoshynskyi'deki binasında yaşıyor. Penceresinden, geçen yıl sonunda açılması gereken bir okuldaki sığınağı görebiliyor. Yetkililer hâlâ hazır olmadığını söylüyor, bu yüzden saldırı geldiğinde daha güvenilmez bir bodrum katına koşmak zorunda kalıyor. Valentyna, “Bu ülkede insanlara böyle davranılırken, deli komşumuzdan (Rusya) ne bekleyebilirsiniz?” dedi.
Bölgenin eğitim dairesi başkanı Oleksiy Sukennikov, gerilimi yatıştırmaya çalışarak bürokrasinin yenilemeyeceğini söyledi ve Sviatoshynskyi'deki iki okul sığınağının açılmasındaki gecikmelerin sorumlusu olarak bürokrasiyi gösterdi. Kiev'de diğer Ukrayna şehirlerinden daha fazla sığınak var. Ancak devlet ombudsmanlığı ofisi, ülke genelinde denetlediği bin 66 sığınaktan yüzde 93'ünde sorun tespit etti; bunlardan 125'i başkentte. Sorunlar arasında engelliler için erişilebilirlik, kötü hijyen ve bakım eksikliği yer alıyor. Ombudsmanlık, “Açık kaynaklarda halka açık olduğu belirtilen tesislerin kapalı veya kullanıma uygun olmadığı durumlar vardı” dedi.
Bölge sakinleri, sorun gündeme getirildiğinde yetkililerin sorumluluğu birbirine atmaya devam ettiğini söylüyor. Kiev Belediye Başkanı Vitali Klitschko, kent yönetiminin bu yıl sığınakların onarımı için 1,1 milyar Grivna (24,51 milyon dolar) ayırdığını ve Rusya'nın Şubat 2022'deki işgalinin başlangıcından bu yana 7 milyar Grivna harcadıklarını söyledi.
İKİ KÖTÜDEN AZI
Yakınlarında metro istasyonu veya sığınak bulunmayan mahallelerde yaşayanlar, iki kötüden birini seçmek zorunda kalıyor. Kimi doğrudan isabete karşı sıfır koruma sağlayan bir banyoda veya koridorda kalıyor. Kimi de enkaz altında kalma riskini göze alarak bodrum katlarına taşınıyor. Her saldırıdan sonra birçok kişi rahatlamak ve geceyi nerede geçirdiğini paylaşmak için sosyal medyaya yöneliyor. Bir kadın, köpeği yüzünden sığınağa alınmadığını söyledi. Bir diğeri, sığınağına erişebilmek için otel odası kiralıyor — bu sadece birkaç kişinin karşılayabileceği bir seçenek. Birçoğu yeraltı otoparklarında uyumaya başvuruyor. Dichenko, “Savaşın beşinci yılında olduğumuz düşünülürse, sığınaklarla ilgili durum çok kötü. Sonuç olarak, daha fazla sivil kaybı görüyoruz” dedi.
