Bazı sanatsal projeler yıllar süren planlama, araştırma ve hazırlık sonucu doğar. Bazıları ise çok daha basit bir şeyle başlar: geçtikten sonra uzun süre aklınızdan çıkmayan tek bir an.
İngiliz besteci Terry Overall için yeni albümü VAROSHA'nın hikayesi, 2008 yılında Kıbrıs'ta bir sahilde başladı. Denizin karşısına baktığında hakkında neredeyse hiçbir şey bilmediği bir şehir gördü.
Overall aslında ailesiyle tatile gelmişti. Kayınvalidesi ve kayınpederi Gazimağusa'yı ziyaret etmeyi önerdi. O ana kadar Overall'ın Maraş (Varosha) hakkında ya da bir zamanlar ünlü olan bu tatil beldesini Avrupa'nın en tanınmış terk edilmiş yerlerinden birine dönüştüren olaylar hakkında çok az bilgisi vardı.
Ancak önündeki manzarayı görmezden gelmek imkansızdı.
“Gördüğüm şeyin büyüklüğü beni hemen etkiledi,” diye anımsıyor Overall. “Bir zamanlar hareketli olan bir tatil beldesinin bu kadar büyük bir bölümünün onlarca yıldır kapalı ve dokunulmamış kalmasını anlamak zordu.”
O an aklına kazındı.
Eve döndüğünde merakı araştırmaya dönüştü. Maraş'ın tarihi ve Kıbrıs'ın daha geniş hikayesi hakkında bilgi edinmeye başladı.
Ne kadar çok şey keşfettiyse, boş otellerin ve sessiz sokakların ardında unutulmuş bir şehirden çok daha derin bir şey olduğunu o kadar çok fark etti.
“Beni en çok şaşırtan şey, bu kadar olağanüstü bir şeyin benim gibi bir yabancı için neredeyse manzaranın bir parçası haline gelmiş olmasıydı,” diyor. “O boş sokakların ve terk edilmiş binaların ardında muazzam bir insan hikayesi yatıyordu.”
Araştırmaları ilerledikçe dikkatini şehrin kalıntılarından o mekanları dolduran insanlara çevirdi. Günlük anları hayal etti. Boş sokaklar ona canlı bir geçmişi hatırlattı.
Bu insani bakış açısı, hafıza, kayıp, dayanıklılık ve ortak deneyimleri irdeleyen elektronik bir konsept albüm olan VAROSHA'nın temelini oluşturdu.
Albüm siyasi açıklamalar yapmayı ya da tarihsel bir bağlam sağlamayı amaçlamıyor; daha çok Overall'ın kendisini derinden etkileyen bir yere verdiği kişisel sanatsal tepkiyi yansıtıyor.
Mekanlar değiştiğinde geriye ne kaldığını, anıların nasıl varlığını sürdürdüğünü ve insan hikayelerinin insanlar gittikten sonra nasıl devam ettiğini sorguluyor.
Maraş genellikle zamanda donmuş bir şehir olarak tanımlansa da Overall bu sessizliği yeniden yaratmak istemedi. “Albüm özellikle sessiz değil,” diye açıklıyor. “Birçok açıdan tam tersi.”
Overall için terk edilmiş şehrin dışında durmanın en güçlü yanı sessizliğin kendisi değildi. Eksik olan her şeyi düşünmekti.
“Artık orada olmayan her şeyi düşündürdü bana,” diyor. “Konuşmalar, kahkahalar, müzik, trafik ve bir zamanlar o sokakları dolduran sıradan anlar.”
Bu düşünceler albümün yolculuğunu şekillendirdi.
Açılış parçaları, bölünmeden önce var olan Kıbrıs'ı yansıtıyor ve bir güzellik ile olasılık duygusu yakalıyor. Hikaye geliştikçe atmosfer kararıyor ve çatışmayı, değişimi ile zamanın geçişini yansıtıyor.
Son parçalara gelindiğinde müzik daha düşünceli bir hal alıyor.
Albümün görselleri de duygusal tonunu yansıtıyor. Kapak görseli, Overall'ın 2008'de Maraş'ı ziyareti sırasında çektiği ve bir askerin fotoğraf çekmesini istediği bir fotoğraftan ilham aldı.
“Görsellerin solan anılar gibi hissettirmesini istedim,” diye açıklıyor.
Overall en başından beri Maraş'ın sadece terk edilmiş bir yer olmadığını anlamıştı. Burası binlerce Kıbrıslı için gerçek deneyimlere, anılara ve kişisel tarihlere bağlı bir yer.
Kendisini cevaplar sunan ya da tarihin kesin bir versiyonunu ortaya koyan biri olarak göstermemeye özen gösterdi. Düşünmeyi teşvik etmek istedi.
“Albüm, insanları bir an durup bu olayların ardındaki insan hikayeleri üzerine düşünmeye teşvik ederse, umduğum şeyi başardığını hissedeceğim.”
