Trump yönetimi, Cuma günü Avrupa Birliği ve Çin'in de aralarında bulunduğu 60 ticaret ortağına yüzde 10 ve yüzde 12,5 oranında yeni gümrük tarifeleri uygulamaya başladı. Gerekçe olarak bu ülkelerin zorla çalıştırma yasaklarını yeterince sıkı uygulamadığı iddia edildi. Karar, geçici yüzde 10'luk küresel tarifenin sona ermesiyle aynı anda yürürlüğe girdi.
Bu hamle, Beyaz Saray'ın Başkan Donald Trump'ın seçim vaadi olan neredeyse küresel çapta tarife uygulama hedefini yeniden canlandırma çabasının bir parçası. ABD Yüksek Mahkemesi, Şubat ayında Trump'ın ticaret açığını kapatmak için ulusal acil durum yasalarına dayanarak geçen yıl uyguladığı yüzde 10 ila 50 arasındaki 'karşılıklı' tarifeleri iptal etmişti.
Federal Kayıt'ta Perşembe günü yayımlanan bildirimle duyurulan yeni tarifeler, ABD ithalatının yüzde 99,4'ünü kapsıyor. Ancak petrol ve gaz, gübre ve bazı gıda maddeleri gibi çok sayıda ürün muaf tutuldu.
1974 Ticaret Yasası'nın 301. Maddesi kapsamında uygulanan yeni vergiler, yönetimin Yüksek Mahkeme'nin kararına rağmen neredeyse tüm ABD ithalatında asgari bir tarife tabanı oluşturmasına olanak tanıyor. Bu tarifelerin, Şubat ayında iptal edilenlere kıyasla daha az hukuki risk taşıdığı belirtiliyor; çünkü 301. Madde daha önceki mahkeme itirazlarında ayakta kalmıştı.
Trump'ın geçici yüzde 10'luk küresel tarifesi, 150 günün ardından Cuma günü TSİ 07.01'de sona erdi. Yeni vergiler tam olarak aynı anda yürürlüğe girerken, yoldaki mallar için 28 Temmuz TSİ 07.01'e kadar muafiyet tanındı.
ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer yaptığı açıklamada, "Amerika Birleşik Devletleri'nin zorla çalıştırmayla üretilen malların ithalatını yasaklayan bir kanunu neredeyse bir asırdır var ve bunu titizlikle uyguluyor. Ticaret ortaklarımızın da aynısını yapmasının zamanı çoktan geldi" dedi. Greer, bu adımın hem bir insan hakları ihlalini hem de ticareti bozan bir uygulamayı düzeltmeye başlayacağını ve her yerdeki işçilerin refahını artıracağını söyledi.
Greer daha önce, Washington'la ABD tarife oranlarını sınırlayan ticaret anlaşmaları imzalayan ülkeler için yeni zorla çalıştırma vergilerinin bu sınırların üzerine çıkmayacağını taahhüt etmişti.
ABD, Arjantin, Bangladeş, İngiltere, Kamboçya, Kanada, Ekvador, El Salvador, Guatemala, Honduras, Hindistan, Endonezya, Ürdün, Malezya, Meksika, Pakistan, Sri Lanka, Trinidad ve Tobago'dan gelen mallara yüzde 10 vergi uyguladı.
Avrupa Birliği, Tayvan, Japonya, Güney Kore ve İsviçre için ise mevcut en çok kayrılan ülke tarife oranlarıyla birleştiğinde toplam yüzde 10 veya yüzde 12,5'e denk gelen oranlar belirlendi.
Diğer 38 ülkeye ise yüzde 12,5 oranında tarife uygulandı. Bunlar arasında bu hafta zorla çalıştırmayla üretilen malların ithalatını yasaklayan daha ayrıntılı kurallar içeren yeni bir kararname çıkaran Vietnam ve ABD'nin Uygur azınlığı çalışma kamplarında alıkoymakla suçladığı ancak Pekin'in reddettiği Çin de yer alıyor.
Trump yönetimi yetkilileri, Çinli muhataplarına Trump'ın ikinci dönem Çin mallarına yönelik tarifelerini, Kasım 2025'te Çin Devlet Başkanı Xi Jinping'le varılan ticaret ateşkesinde kararlaştırılan yüzde 20 seviyesine geri çekmeyi planladıklarını ancak bu seviyeyi aşmayacaklarını söyledi. Cuma günkü hamleden önce Çin'in tarife oranı, Trump'ın ilk döneminde sanayi mallarına uygulanan yüzde 25 hariç, yüzde 10'a düşmüştü.
ÜLKELERDEN TEPKİ
Karar bazı ticaret ortaklarından anında tepki çekti.
Avrupa Birliği Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, birliğin yeni tarifeleri bir şok olarak gördüğünü ve Washington'un gerekçesinin mantıklı olmadığını söyledi. Kallas, Manila'daki ASEAN toplantıları sırasında Reuters'a yaptığı açıklamada, "İşçi yasalarımızı ABD'ninkilerle karşılaştırırsanız, yani biz ücretli izin kullanıyoruz, çalışanlarımız için çok iyi çalışma koşullarımız var, bu yüzden pek dayanağı yok" dedi.
Avustralya ve Brezilya yeni tarifeleri haksız olarak nitelendirirken, kaldırılması için girişimde bulunacaklarını açıkladı. Norveç ise tarifeler için "hiçbir dayanak" olmadığını belirtti.
Pazartesi günü Trump'ın 20 milyar dolarlık mal için yeni tarifelerine maruz kalan Kanada, "tek taraflı" tarifelere ölçülü bir yanıt verdi. Kanada'nın ABD ticaretinden sorumlu bakanı Dominic LeBlanc, "Vatandaşlarımızın karşılıklı yararına olacak şekilde, önümüzdeki haftalarda bu konu ve diğer bekleyen meseleler hakkında ABD ile yapıcı bir şekilde görüşmeye devam edeceğiz" dedi.
Trump'ın ilk döneminde eski bir Beyaz Saray ticaret danışmanı ve Akin Gump Strauss Hauer & Feld hukuk bürosunun ortağı Kelly Ann Shaw, yeni tarifelerin daha önce sinyali verilenlerle büyük ölçüde örtüştüğünü ancak muafiyet listesine 471 ürün eklenmesi gibi bazı değişiklikler yapıldığını söyledi. Shaw, "Bunun ekonomik etki açısından daha çok statükonun devamı olduğunu düşünüyorum" dedi. AB dahil ortakların tarife tavanları üzerinde müzakere ettiğini, bunun da yeni tarifelerinin önceki anlaşmalarına göre daha düşük olacağı anlamına geldiğini belirtti.
Üst düzey bir Trump yönetimi yetkilisi, zorla çalıştırma tarifelerinin zamanlaması, benzer vergi oranları ve ABD ithalatının neredeyse tamamını kapsamasına rağmen, bunların sona eren vergilerin doğrudan bir ikamesi olduğu yönündeki iddiaları reddetti. Yetkili, ABD'nin zorla çalıştırmayla üretilen mallara yönelik ithalat yasaklarının diğer tüm ülkelerden daha güçlü olduğunu ve bunları daha katı bir şekilde uyguladığını, bunun da rakiplere ABD karşısında haksız bir ticaret avantajı sağladığını söyledi.
Kongre'de hem Demokratlar hem de Cumhuriyetçiler küresel tedarik zincirlerinden zorla çalıştırmanın kaldırılması çağrısında bulunuyor. Yetkili, "Biz de gerçekten bu çağrıya yanıt veriyoruz" dedi.
Eski bir Ticaret Bakanlığı yetkilisi ve ticaret avukatı Ryan Majerus, yeni tarifelere mahkemede itiraz etmenin daha zor olabileceğini, çünkü 301. Maddenin geçmişteki itirazları atlattığını ve bazı yargıçların zorla çalıştırmayı önleme tedbirlerine engel olmaya çekinebileceğini söyledi. King and Spalding'de ortak olan Majerus, "301 vergileri bir kez uygulandığında, bunları ayarlamak için çok fazla esneklikleri var. Bu bir balyoz. Ayrıca yüzde 10'luk tabanı yerinde tutmayı amaçlıyor ve mahkemeye gittiğinde kendilerini iyi koruduklarını düşünüyorlar" dedi.
Yetkili, petrol ve gaz, gübre, bazı gıda maddeleri ile otomobil, çelik, alüminyum ve bakır gibi halihazırda 232. Madde ulusal güvenlik tarifelerine tabi olan malların vergilerden muaf tutulacağını söyledi. Uçak ve parçaları ile kritik mineraller de muaf olacak. ABD-Meksika-Kanada Ticaret Anlaşması'na uygun diğer mallar da, yüksek düzeyde entegre Kuzey Amerika tedarik zinciri ve bu ürünlerdeki yüksek ABD içeriği nedeniyle muaf tutulacak.
